ArtWay

Wij moeten onze verbeelding niet alleen inschakelen bij het maken van kunst, maar ook bij het kijken naar kunst. Marleen Hengelaar

Jan die Wael: Drie ladders

ArtWay beeldmeditatie 25 augustus 2019

www.artway.eu

Jan die Wael: Drie ladders

Opklimmen naar volmaaktheid

door Bart Thijs

Deze drie ladders geven een inkijkje in de spiritualiteit van de Moderne Devotie. De sporten van de ladders zijn beschreven met woorden. Enkele zijn leesbaar: op de linker bijvoorbeeld  ‘goede zeeden’, ‘goede wil’, op de rechter ‘hemelse plannen’, ‘hartelijke devotie’. Op de bovenste sport van de blauwe ladder staat ‘ganse ghelove’, bovenaan de groene ladder staat ‘vast hoope’ en op de rode ladder ‘caritaet’ – geloof, hoop en liefde dus. De ladders moeten dienen tot – zoals het onderschrift zegt – ‘De  (…) oefening van geestelijke opclimminghe tot volkomenheid.’ Het gaat om stichtelijke adviezen die abt Jan die Wael heeft opgetekend in zijn Informieringhe voor een groep devote zusters van wie hij biechtvader was.

Het leven als een ladder, waarop men kan opstijgen naar hogere volmaaktheid: het beeld is oeroud en bekend uit vele religies en culturen. Italiaanse meesters brachten de ladder uitvoerig in beeld, niet alleen bij de kruisafname van de gestorven Christus, maar opmerkelijk genoeg ook bij zijn kruisbestijging. Christus zou volgens de legende namelijk heel bewust zelf de ladder betreden hebben en tree voor tree zijn opgeklommen. Zijn lijden, zo moest duidelijk worden, was geen noodlot, maar vrijwillig, een keuze.

Ook de Devoten kenden het beeld van de ladder, zoals overigens vooral blijkt uit hun geschriften zoals de Geestelijke opklimmingen van Gerbolt van Zutphen of de Meditatieladder van Johannes Mombaer. In de sobere devote illustraties komt het motief nauwelijks voor. De getekende ladder van abt Jan is dus een zeldzaamheid, maar veelzeggend genoeg: de vrijmoedig geschilderde Italiaanse ladders zijn hier teruggebracht tot een simpel leermodel voor de catechese. Dat onderstreept behalve de eenvoud tegelijk het streng-methodische karakter van deze devotie. Opklimmen doe je trede voor trede, stap voor stap, op het ritme van de getijden, in een beheerst leven van armoede, nederigheid en kuisheid en ook van zorg voor de naaste. Zo word je van uur tot uur, van dag tot dag meer gelijkvormig met Christus en daarin meer mens.

De discipline van de Moderne Devotie was uniek in de algemene spirituele oververhitting van de late middeleeuwen. Dit gaf haar vroomheid iets nuchters en behoedde haar voor overdreven weekhartigheid of extatische dweepzucht. Ook in dit opzicht zou de Moderne Devotie van blijvende invloed zijn: terwijl zij met het humanisme van Erasmus haar optimistische mensvisie deelde en met de Reformatie van Luther en Calvijn haar nadruk op een persoonlijke geloofsbeleving, zou de Contrareformatie voortbouwen op haar discipline, getuige bijvoorbeeld de “Geestelijke oefeningen” van de Jezuïet Ignatius van Loyola.

*******

Jan die Wael: Drie ladders, 15e eeuw. Tekening in Informieringhe, handschrift van Jan die Wael, Stadsbibliotheek Haarlem.

Deze meditatie is overgenomen uit: Bart Thijs, Beelden met een ziel, Deventer, april 2011, p. 23.

Jan die Wael was abt van een klooster in Amersfoort en biechtvader van het Agnesconvent in Amersfoort.

Bart Thijs was predikant (PKN), o.a. te Deventer, met bijzondere interesse in de relatie tussen geloof en kunst.     

*******

OP DE WEBSITE   NIEUW OP DE WEBSITE   NIEUWS

1. WERKBOEK OVER BONHOEFFER – 9 april 2020: 75 jaar geleden is de Duitse theoloog Dietrich Bonhoeffer terechtgesteld. In zijn laatste jaren schreef hij in de gevangenis brieven, gedichten en gebeden. De brieven – soms met gedichten – zijn voor familie, vrienden en zijn verloofde, de gebeden voor medegevangenen. Het aantal gedichten is niet groot: een tiental. Menselijker dan in zijn poëzie kan het niet: blijvend engagement, aangevochten geloof en emoties op de vierkante meter van cel en literatuur. De Roos van Culemborg, actief in de driehoek kerk-cultuur-samenleving, snijdt via deze gedichten enkele grote thema’s aan, zoals keuzes maken, zelfreflectie, het geloof behouden in soms wanhopige omstandigheden en de fundamentele ervaring dat God mensen overeind houdt. In dit werkboekje vindt u een nieuwe vertaling van de gedichten en gebeden. Verder schilderijen van Jeltje Hoogenkamp, liederen en persoonlijke poëzie speciaal voor dit project gemaakt. Componist, theatermaker en band hebben een eigen bijdrage. Achtergrondinformatie, verwerkingen, verwijzingen en gerichte vragen maken een intense ontmoeting met Bonhoeffer mogelijk. Dit boekje dient als impuls om in het seizoen 2019 – 2020 toe te werken naar de herdenking van 9 april 2020. Het werkboekje kost € 2,– + porto (vanaf 100 exemplaren: € 1,50,– + porto). De cd Silent Voices van Sunshine Cleaners: € 10,– + porto. Besteladres: bonhoeffer75@kpnmail.nl of Jaap van Oort, Kamille 44, 4102 HW Culemborg met vermelding van aantal, naam en adres. De factuur wordt meegestuurd. www.deroosvanculemborg.nl

2. TENTOONSTELLING OVER BONHOEFFER – Jeltje Hoogenkamp maakte een reeks van dertien kunstwerken bij de gedichten en gebeden van Bonhoeffer. Mét twee inleidende panelen zijn ze beschikbaar als reisexpositie die tot het eind van 2020 door het land trekt. Elke gemeente, parochie, galerie of school kan intekenen, steeds voor een kalendermaand. Er zijn suggesties voor activiteiten die om de tentoonstelling heen georganiseerd kunnen worden. Voor kunstcommissies een mooie gelegenheid door kunst verbindingen te leggen met samenleving en kerk. De tentoonstelling is nog beschikbaar voor september 2019, september 2020, november 2020 en december 2020. De afmeting van de vijftien lijsten is 50 bij 60 cm. Voor de schilderijen zit plexiglas, minder kwetsbaar dan glas. De exposant haalt de schilderijen op. Er is geen grote auto nodig voor het vervoer. Een verzekering is mooi maar niet absoluut nodig. Bijdrage in de kosten: € 50,–. De Roos van Culemborg levert het werkboekje en ander fraai drukwerk er gratis bij. Contact: Rieks Hoogenkamp, hoogenkamp@ziggo.nl, 0345-778855.

3. EXPOSITIE EXPRESSIONS FOR JUSTICE – De expositie is een samenwerking tussen christelijk kunstcollectief ArsProDeo en de artistieke poot van International Justice Mission: IJM Expressions for Justice. Met de expositie wordt aandacht gevraagd voor het onrecht van kindslavernij wereldwijd. Er zijn 15 kernwerken. Mocht er meer ruimte zijn in een expositieruimte, dan doen nog eens 10 werken mee. Kerken kunnen zich aanmelden voor deze expositie. https://arsprodeo.nl/expressions-for-justice/

4. MARIJKE SNOEK IN KAMPEN – Tot 14 september exposeert Marijke Snoek haar figuratieve schilderijen met het thema 'Online en onderweg' in de Sint Nicolaas- of Bovenkerk, Koornmarkt 28, Kampen. Het schilderij 'Rustplaats in de Bovenzaal' is daar tevens te zien. Dit schilderij is samen met werk van andere kunstenaars in 2018 geselecteerd door het Platform Kerk en Kunst voor een tentoonstelling in de Wilhelminakerk te Dordrecht, met als thema 'Van Letter tot Leven'. De kerk is gesloten op zondag en maandag en tijdens besloten evenementen. Het werk van Marijke Snoek is ook te vinden op haar website www.marijkesnoek.nl.

Voor meer tentoonstellingen, lezingen, kunstvespers, conferenties enz. in Nederland, België, Europa en elders in de wereld, klik hier

ArtWay is een website met materiaal voor kerken en individuen die kunst en geloof met elkaar willen verbinden.

ARTWAY: OPENING EYES, HEARTS AND MINDS