ArtWay

'Bereidt de weg van de Heer' - dat is wat kunst doet. Phyllis Novak

Kunstenaarsechtpaar Berry en Janny Brugman

Kunstenaarsechtpaar Berry Brugman en Janny Brugman – de Vries

door Jan van der Kolk

Schilder Berry Brugman (1915-1996) en beeldhouwster Janny Brugman – de Vries (1918-2006) leerden elkaar kennen op de Kunstacademie in Arnhem. Janny wilde schilder worden en Berry beeldhouwer. Ze hadden belangstelling in elkaars studie. Berry ontdekte dat hij toch geen geduld had voor het beeldhouwen en keek eens in de schildersklas. Janny wilde eigenlijk liever iets omarmen. Ze raakte verliefd op beeldhouwen én op Berry. Zij veranderden van studierichting én zij werden een paar. Daarom konden ze allebei zo goed over elkaars werk praten en samen werken.

Meestal gingen beiden hun eigen weg. Van beïnvloeding was volstrekt geen sprake. Om goed te kunnen werken, wilden ze met rust gelaten worden. Het gevoel van onafhankelijkheid gaf hun rust en vrijheid. Toch werkten ze meerdere malen samen, b.v. bij grote muurschilderingen. Voor de hal van een school in Almelo schilderden ze in 1958 metershoog de verspieders Jozua en Kaleb.

Berry en Janny Brugman: Jozua en Kaleb, Almelo

Een van de meest bijzondere opdrachten die het Almelose kunstenaarsechtpaar kreeg, kwam in 1982 van de rooms-katholieken in het Betuwse Driel. Als cadeau voor zijn zilveren priesterfeest wilde pastoor Helthuis een levensgrote religieuze wandschildering achter het altaar van de sober ingerichte naoorlogse Maria Geboorte Kerk. Een halfronde wand moest verlevendigd worden met een bijbelse voorstelling, waarvoor Helthuis de tekst opgaf. Hij koos een visioen uit van de profeet Ezechiël. Berry en Janny verdiepten zich avondenlang in dit bijbelboek en begonnen geleidelijk schetsen op papier te zetten. In de kerk kwam een steiger en Berry en Janny begonnen met het tekenen van de voorstelling op de kerkwand. Daarna werd het ingekleurd. In de gewijde stilte van de kerk overlegden ze over kleurschakeringen en andere details van het monumentale kunstwerk. Alle verf moest worden gemengd om precies die tinten te krijgen, die zij nodig vonden. Berry en Janny werden volkomen vrijgelaten. Zeven uur per dag stonden ze te schilderen. Een schilderij kun je niet met z’n tweeën maken, zo’n wandschildering wel. Ezechiël keek uit over de tempelbeek waar het 47ste hoofdstuk grotendeels overgaat: de beek stroomt naar de zee en maakt het zeewater gezond. En alle levende wezens die er wemelen zullen leven overal waar de beek komt en er zal veel vis zijn. Langs de beek zullen haar oevers aan weerszijden vruchtbomen opschieten. Vruchtbomen zoals er in het gedeelte van de Betuwe, waar Driel aan de Rijn ligt, tienduizenden staan. Berry en Janny maakten er naar volle tevredenheid van de parochianen een uitbundige en blije voorstelling van. Een jaar later ontwierp Janny voor de tabernakel in deze kerk nog twee bronzen reliëfs.

Berry en Janny Brugman: Ezechiël 47, Driel

Berry zag veel leed aan hem voorbijgaan. Biafra. Vietnam. Het raakte hem. Het liet hem niet los. Hij moest het van zich af schilderen. Zo ook het lijden van Christus. De figuur van Christus fascineerde hem. Hij haalde zijn inspiratie voor een deel uit de bijbelse verhalen. Christus was gekruisigd op Golgotha. Daar was niets moois aan. Daarom schilderde hij dat dan ook niet mooi. Christus met een kapotgeslagen gezicht. Ook het verraad van Judas vond hij iets verschrikkelijks. Judas beeldde hij oerlelijk uit met in de ogen van Christus een enorme verwondering. Het lijdensevangelie was voor hem geen aandoenlijk verhaal, maar een realiteit. Het kruis van Christus stond centraal in zijn leven. Berry was niet het type met wie je diepzinnig een theologische boom kon opzetten. Wel liet hij in zijn werk iets zien van een diep en aansprekend persoonlijk geloofsleven.

Berry Brugman: Christus

Janny Brugman – de Vries was vooral de jaren na de oorlog – tijdens de Wederopbouw – een hardwerkende beeldhouwster, die volop opdrachten kreeg om oorlogsmonumenten te maken en gebouwen te voorzien van mooie wandkunst. Helaas verdwenen de laatste jaren veel van haar kunstwerken door sloop van met name schoolgebouwen. Gelukkig worden er ook veel inspanningen gedaan om haar werk juist te sparen en te bewaren.

Zo werd haar steenreliëf ‘Ode aan de degelijke huisvrouw’ uit 1956 in Vroomshoop van de muur van de Chr. Nijverheidsschool voor meisjes gehaald. Het werd jarenlang opgeslagen op de gemeentewerf en in 2003 teruggeplaatst in een muur achterin de IVN Kruiden- en Bijbeltuin in Den Ham. In het door dichter Salomo geschreven Spreuken 31 kreeg ze inspiratie. Beschreven wordt hoe de deugdzame vrouw met haar dienstmaagden omgaat. Ook de dienstmaagden worden weer opgeleid om later een ijverige en nuttige vrouw in het gezin en in haar omgeving te zijn. Ze houdt zelfs haar lamp 's nachts brandende, zo ijverig. Bovenaan in het kunstwerk staan de mannen: zij prijzen haar in de poort. Dus wat ook heel belangrijk is, is de waardering die de vrouw krijgt voor alles waar ze zich voor inzet. Janny: “Moge de mensen die hier rondlopen in de kruidentuin en naar dit beeld kijken daar nog even aan denken”.

Janny Brugman: Ode aan de degelijke huisvrouw, Den Ham

Voor de christelijke lagere school Eben Haëzer in Vriezenveen maakte ze rond de jaren 60 haar mozaïek ‘De zaaier’. Het ontwerp was aan de hand van een gelijkenis uit de Bijbel: een deel viel in goede aarde en er groeide graan: op sommige plaatsen honderd keer zo veel, op sommige plaatsen zestig keer zo veel en op sommige plaatsen dertig keer zo veel als dat er gezaaid was. Dit is wat er eigenlijk ook in school gebeurt. De juf/meester zaait, draagt kennis over, opdat de leerlingen vrucht mogen dragen, zich mogen ontwikkelen. Dit tegelmozaïek is onlangs uit de gevel gezaagd en wachtend op een mooie herbestemming en wordt nu bewaard in het gemeentelijk depot.

Janny Brugman: De zaaier, Vriezenveen

Belangrijk thema in haar werk was ook Palmpasen. Ze maakte meerdere kleine en grote beelden van kinderen met palmpaasstokken in diverse uitvoeringen: brons, chamotte, glas en metaal.

Janny Brugman: Meisje en jongen met Palmpaasstok, Almelo

In 1978 maakte ze haar door de Bijbel geïnspireerde kunstwerk Jona in de walvis. Het werd gemaakt in het kader van de éénprocentregeling. Het was een opdracht van de Th. Hart de Ruyterschool in Groningen. Het kunstwerk staat op een paal in een waterbak. In een opengewerkte walvis zit een schamel geklede Jona. Opvallend aan deze sculptuur is de verhouding tussen mens- en dierfiguur. Jona neemt bijna de hele buik van de walvis in beslag. 

Janny Brugman: Jona in de walvis, Groningen

Janny vond geloof en liefde heel erg belangrijk. Geen dogmatisch geloven. Overigens kreeg ze niet alleen vanuit het geloof haar inspiratie. Die kreeg ze vanuit het hele leven. Maar er staan prachtige dingen in de Bijbel. Dingen die haar het mooie en het goede laten zien. Zo werd ze geraakt door de figuur Job. Job die niet wankelt in zijn geloof, in zijn vertrouwen op God. Zij boetseerde Job toen Berry ziek werd.

Janny Brugman: Job

Wat je ziet, is het moment dat Job in een gevoel van totale Godsverlating zijn mantel scheurt. Toen ze het maakte, dacht ze: wat er ook gebeurt, je mag je geloof niet verliezen. Die wens kwam uit. Alleen voelde ze zich op het eind van haar leven, toen ze ongeneeslijk ziek werd, zelf een beetje als Job.

*******

Berry Brugman (Almelo 1915 – Almelo 1996). Na zijn opleiding aan de middelbare school in Almelo ging Berry naar de Kunstacademie in Arnhem. Na zijn studie bekwaamde hij zich in 1942 in Amsterdam bij Jos Rovers in portret- en modelschilderen. Ondertussen vestigde hij zich in Almelo als kunstschilder en liet hij zich eerst inspireren door de landschappen van Twente en later door die van Schiermonnikoog. Ook maakte hij veel bloemstillevens. Een andere bron van inspiratie was het lijden. Zo schilderde hij de hongerende mensen in Biafra en de vluchtende mensen uit de verwoestende Vietnamese stad. Zijn religieuze schilderijen tonen veelal een lijdende Christus. Brugman bewonderde de expressionisten, maar bleef zijn eigen stijl trouw. Hij was lid van de Twentse Kunstkring, de Amsterdamse kunstenaarsvereniging Stuwing en Indigo '79. Zijn werk werd vele tientallen keren geëxposeerd in binnen- en buitenland. Recensies uitten zich lovend over zijn expressionistische werk.

Janny Brugman – de Vries (Sneek 1918 - Groningen 2006). Na haar opleiding aan de Nutskweekschool in Nijmegen ging Janny naar de Kunstacademie in Arnhem. Ze begon als schilder, maar al vrij snel beheerste zij vaardig het vak van beeldhouwster. Ze leerde het beeldhouwen van Gijs Jacobs van den Hof. Na haar eindexamen boetseerde ze vooral portretten en klein plastieken. In Amsterdam werd ze lid van het Lucasgilde en later in Almelo van de Twentse Kunstkring en Indigo '79. Door haar huwelijk met schilder Berry Brugman vestigde zij zich in Almelo. Na de Tweede Wereldoorlog nam ze deel aan tentoonstellingen van oorlogsmonumenten, o.a. in het Stedelijk Museum te Amsterdam. Ze maakte oorlogsmonumenten in brons en steen. Daarna voelde ze zich sterk aangetrokken tot de toegepaste kunst in de architectuur en de vrije beeldhouwkunst. Opdrachten voor banken, scholen, kerken, ziekenhuizen werden uitgevoerd; beelden, metaalplastieken en mozaïeken. Ze maakte beelden in plantsoenen. Ze was behalve figuratief ook abstract werkzaam in steen, brons, koper en ijzer. Veel van haar werk is nog steeds te zien in de openbare ruimte. Janny was erg sociaal betrokken. Zo zette zij zich o.a. als kunsttherapeute in voor patiënten van het Sanatorium in Hellendoorn. Voor haar hulp aan Joden tijdens de Tweede Oorlog ontving ze het Verzetsherdenkingskruis. Vanwege hun inzet voor de Nedersaksische cultuur en hun ‘band met mensen uit de streek’ werden Janny en Berry in 1984 in Hellendoorn onderscheiden met de Johanna F. van Buren Cultuurprijs.

Brugmanjaar 2018

In oktober 2018 is het 100 jaar geleden dat beeldhouwster Janny Brugman – de Vries werd geboren. Reden voor St. De Brugman Collectie om deze maanden aan haar én aan haar man schilder Berry Brugman aandacht te schenken.

In het boek De Brugman Collectie, ode aan kunstenaarsechtpaar beschrijft Jan van der Kolk op 224 pagina's het boeiende leven van Berry en Janny en laat hij een mooie selectie van meer dan 350 kunstwerken zien.

In Almelo is tot medio oktober de gratis folder ‘De Brugman Kunstroute’ verkrijgbaar. De route leidt langs 18 kunstwerken in de openbare ruimte, 5 tentoonstellingen, 2 etalages en de plekken waar het echtpaar woonde, werkte en waar ze begraven liggen.

In Kunsthal Hof 88 is de grote overzichtstentoonstelling ‘Ode’, in de Grote Kerk zijn religieuze schilderijen te bekijken, in het Stadsmuseum stadsgezichten uit de jaren 40 en 50, in het Stadhuis de bronzen reliëfs Beatrix en Drie vorstinnen. In het Huis van Katoen en Nu is een fotogalerij met ‘Verdwenen kunst’.

Lezing & Art-diner

Op 7 oktober wordt in Grand Café Ledeboer (Wierdensestraat 4, Almelo) een Lezing & Art-diner georganiseerd. Eigenlijk zijn het drie lezingen. Tussen deze lezingen door wordt een Art-diner geserveerd.

Ds. Koos Sluiter vertelt over de religieuze schilderijen van Berry.

Kunsthistorica Peggie Breithbarth vertelt over het kunstenaarsechtpaar Brugman in relatie tot overige kunstenaars in Twente.

Onderzoeker Rutger Morelissen (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) vertelt over de monumentale wandkunst uit de Wederopbouw en beelden in plantsoenen.

Reserveren kan via de website van Grand Café Ledeboer.ijk voor meer info op: www.debrugmancollectie.nl   


Meer:

01 december 2018 / ArtWay nieuwsbrief

ArtWay heeft bijzondere plannen voor 2019!

Na Londen, Washington en New York is nu Amsterdam in beeld voor een toonaangevende kunsttentoonstelling met de titel Art Stations of the Cross.

Lees meer...


05 november 2018 / Het beeld na de beeldenstorm

door Jacolien Wubs

Er is zoiets als een vroege protestantse beeldcultuur. Na de Beeldenstorm en Reformatie werd gezocht naar nieuwe manieren om de kerkruimte in te richten en te verfraaien.

Lees meer...


11 oktober 2018 / The Turn Club

door Grady van den Bosch

Het is bijzonder inspirerend om kunstenaars van allerlei slag te ontmoeten, die net als jij idealen hebben voor een betere samenleving.

Lees meer...


09 augustus 2018 / Portret Florence de Werquignoeul

door Koenraad De Wolf

Dit portret vertelt het (vergeten) verhaal van de Contrareformatie en de heropbloei van het kloosterleven in de Zuidelijk Nederlanden.

Lees meer...


13 juli 2018 / Neo Rauch in Zwolle

door Marieke Herweijer

Juist door de confrontatie met de absurdistische kant van het leven intrigeert het werk van Neo Rauch.

Lees meer...


17 mei 2018 / Toespraak van Herwi Rikhof

bij de presentatie van zijn nieuwe boek over de Cenakelkerk van de Heilig Landstichting

‘Ik heb deze kerk leren waarderen als een echte kerk.’ 

Lees meer...


23 april 2018 / Lodewijk Schelfhout. Nederlands eerste kubist

door Lisette Almering-Strik

Het is lastig om Lodewijk Schelfhout te plaatsen binnen de Nederlandse kunsthistorie. 

Lees meer...


04 april 2018 / Blog van Rikko Voorberg

Blog over de kunst van het oefenen

'Nou,' zei hij, 'ga maar doen wat jij moet doen, daar valt vanzelf een vorm omheen.'

Lees meer...


15 maart 2018 / Bijbelse vrouwen als aartsmoeders

door Wim Eikelboom

De Zwolse beeldhouwer Thijs Kwakernaak maakte tien houten beelden van vrouwen uit de Bijbel. Stuk voor stuk beelden met een sterk karakter.

Lees meer...


23 februari 2018 / Creativiteit en kijken met het hart

door Gottfrid van Eck

Als we volwassen worden, zullen we hopelijk ontvankelijk blijven voor het wonder van het leven en ruimte blijven scheppen voor het niet-zichtbare. 

Lees meer...


30 januari 2018 / Adri Geelhoed over liturgische kleden

Liturgische kleden geven kleur aan het kerkelijk jaar en herinneren de kerkganger daaraan, net zoals de gezangen die gezongen worden. 

Lees meer...


01 januari 2018 / Recensie Oog in Oog van Kick Bras

door Marieke Herweijer

Kick Bras schrijft over meditatie, spiritualiteit en mystiek. In dit boek focust hij op de christelijke mystiek en hoe die terugkomt in de beeldende kunst. 

Lees meer...


06 december 2017 / ArtWay Nieuwsbrief December 2017

Wim Eikelboom, voorzitter van ArtWay, praat u bij over het reilen en zeilen van ArtWay in het afgelopen jaar.

Lees meer...


14 november 2017 / Nieuwe maatschappelijke spiritualiteit in de kerk

Zoals in andere steden krijgt ook in Zwolle het kerkgebouw een andere betekenis. De oude kerk in het centrum is hier omgedoopt tot ‘Het Academiehuis, de Grote Kerk Zwolle’.

Lees meer...


24 oktober 2017 / René van Tol over film Opstanding van het lichaam

De kunst van nu neigt naar het conceptuele. Deze neiging heeft tot gevolg dat de kunstenaars steeds meer het weerbarstige van de fysieke werkelijkheid gaan mijden. 

Lees meer...


04 oktober 2017 / Een beeldroman van Liesbeth Labeur

Dit boek laat de verwarring en de geloofsvragen zien van een slachtoffer van incest in een reformatorisch milieu, die het geheim van misbruik met zich meedraagt.

Lees meer...


08 september 2017 / Janpeter Muilwijk over Om Mattia en zelfdoding

Dood. Deze tentoonstelling is er om Mattia, Julia Mattia. Haar naam betekent Jeugdig, Geschenk van God. Zij stierf op 1 oktober 2015 door zelfdoding na een intens leven van begaafdheid, liefde en ziekte. 

Lees meer...


23 augustus 2017 / Het goede, het ware en het schone

Goedheid, waarheid en schoonheid behoren tot Gods esthetische normen. Een christelijke benadering van kunst staat dus tegenover de postmoderne aanname dat er geen absolute waarden zijn.

Lees meer...


04 juli 2017 / Fons Litjens: Een halve kerk voor Halfweg

Wie nu de kerk van Halfweg binnenkomt wordt overdonderd door een achterwand, die het zonlicht filtert en de ruimte vult met een warm en geel licht. Het hele raam is gevuld met mensen.

Lees meer...


24 juni 2017 / Heilige beelden en gehoorzame ogen

Stil worden bij een beeld van Christus herinnert mij eraan wiens beelddrager ik ben. Dit neem ik mee gedurende de dag als andere beelden mij iets anders proberen te vertellen.

Lees meer...


02 juni 2017 / Pelgrimeren in Groningen

Onlangs is de Stichting Pelgrimeren In Groningen van start gegaan met 2300 km pelgrimsroutes in de provincie Groningen. Alle middeleeuwse kerken en oude kloosterterreinen zijn in de routes opgenomen.

Lees meer...


04 april 2017 / MMC Schobbe in de W. de Zwijgerkerk, Amsterdam

Kunst in dienst van de kerk, de kerk in dienst van de kunst

door Marleen Hengelaar-Rookmaaker

Lees meer...


07 maart 2017 / Maatschappelijk betrokken kunst

Een discussieopener door Adrienne Dengerink Chaplin

Sommige kunstenaars hebben vanwege hun groeiende ontevredenheid met de kunstwereld de overstap gemaakt naar de geëngageerde kunst. 

Lees meer...


01 februari 2017 / De zeven werken van barmhartigheid

Het jaar van barmhartigheid is alweer voorbij, maar het is en blijft een belangrijk thema. Hoe dachten onze middeleeuwse voorouders hierover? Dit veelluik van de Meester van Alkmaar laat het ons zien.

Lees meer...


03 januari 2017 / Aniko Ouweneel over christelijke kunst

De kunstenaar daagt ons uit en moedigt ons aan om te zoeken naar de bron van onze adem, van wat ons leven de moeite waard maakt en van ons verlangen naar een verlossende harmonie.

Lees meer...


09 december 2016 / Nieuwsbrief ArtWay december 2016

Like an imitation of a good thing past, these days of darkness surely will not last. Jesus was here and he is coming again, to lead us to the festival of friends.

Lees meer...


01 november 2016 / Ally Gordon over religie in de hedendaagse kunst

Laten we een wandeling maken langs een paar musea in Londen. Tijdens deze wandeling wil ik de plaats van religie in de hedendaagse kunst overdenken.

Lees meer...


30 september 2016 / Janna Beek over kunst in psychotherapie

Stel u voor dat u naar een schilderij of beeldhouwwerk kijkt. Dit werk roept ‘iets’ in u op. ‘Iets’ in uw binnenwereld, waar u zich nog niet bewust van bent, is geraakt. ‘Iets’ dat wacht op herkenning. 

Lees meer...


01 september 2016 / H.R. Rookmaaker: Spreekt kunst vanzelf?

Kunst is noch slechts een middel tot een doel, noch een religie, noch een activiteit voor een klein groepje uitverkorenen, noch een puur wereldse bezigheid. Geen van deze opvattingen over kunst doet recht aan de creativiteit waarmee God de mens heeft uitgerust. 

Lees meer...


29 juli 2016 / Joost de Wal over Verspijkerd en verzaagd

Veel heiligen- en devotiebeelden, vaak van gips, werden door de pastoors aan de straat gezet. En vervolgens…, vervolgens vinden we ze terug in de hedendaagse kunst. Wat doen ze daar? Betekenen ze nog iets?

Lees meer...


30 juni 2016 / Wessel Stoker over hedendaagse religieuze kunst

Mijn vraag bij de prachtige tentoonstelling The Problem of God is of de curator Isabelle Malz in de catalogus aan de kijker wel een adequate uitleg geeft van kunst als religieuze kunst. 

Lees meer...


09 juni 2016 / Betty Spackman: Depressie en creativiteit

Als je een ronde pin bent en je een vierkante pin moet worden om in de hokjes van de samenleving te passen, is dat op z'n zachtst gezegd pijnlijk.

Lees meer...


19 mei 2016 / Johannes Wickert klaagt inhumaan asielbeleid aan

Johannes Wickert is een van de zeldzame hedendaagse kunstenaars die een maatschappijkritische rol opneemt. En niet alleen in zijn schilderijen. 

Lees meer...


27 april 2016 / Marleen Hengelaar: Het onvervangbare beeld

Het beeld speelt een geheel eigen, onvervangbare rol in het leven van een mens. We kunnen het beeld als goede gave van God op een positieve en opbouwende manier in ons leven inzetten.

Lees meer...


06 april 2016 / Reinier Sonneveld over linksige kitsch

Die handen van alle leeftijden en kleuren, die bloemen daardoorheen, en dan die wonderlijke kleurbewerking. Het is allemaal reuzesympathiek, maar ja, dat maakt iets nog geen kunst.

Lees meer...


12 maart 2016 / Ned Bustard: De Bijbel is niet veilig

De Bijbel is een boek over gewone mensen die niet alleen geestelijke wezens zijn, maar ook hebzuchtig, berooid, haatdragend, hoopvol, egoïstisch en seksueel.

Lees meer...


24 februari 2016 / Wilma Wagenaar: Joost Zwagerman en Marc Mulders

Zwagerman schildert een zuigend zwart universum, in de steek gelaten door een onverschillige, liefdeloze god. Ten langen leste wendt hij zich af van religie en wijdt zich aan de kunst. 

Lees meer...


11 februari 2016 / Robb Ludwick: Opnieuw leren kijken

Het is een gave van Abigail Tulis om ongewone combinaties heel gewoon te laten lijken, zodat de kijker uitgenodigd en misschien uitgedaagd wordt om opnieuw te leren kijken.

Lees meer...


26 januari 2016 / Timon Ramaker: Kunst is broodnodig
Kunst is geen leuk extraatje, maar broodnodig in de wereld van vandaag. In een wereld die barst van clichés en onbegrip kan kunst verrassen en verbinden.
Lees meer...


14 januari 2016 / Kunst als onderdeel van de theologiestudie

Niet alleen christelijke kunst is voor de theologieopleiding belangrijk. Ook wereldse kunst is belangrijk omdat je je als theoloog altijd verhoudt tot de samenleving waarin je je bevindt.

Lees meer...