ArtWay

Kunst reproduceert niet wat we waarnemen. Kunst laat ons zien. Paul Klee

Sjaak Verboom: Thin Places

ArtWay beeldmeditatie 28 oktober 2018

www.artway.eu

Sjaak Verboom: Thin Places

Waar hemel en aarde elkaar bijna raken

door Sjaak Verboom

Ik heb mijn statief geplant op de rode, stenige woestijngrond en juist als ik de camera heb ingesteld om de eerste foto te maken, hoor ik een stem achter mij. Op het rotsige pad staat een man met een soort herdersstaf. Naast hem een klein zwart hondje. Hij wijst naar de steen waarin ik mijn fotoconstructie heb geplaatst. ‘Mi madre,’ zegt hij en hij houdt zijn rechterhand tachtig, negentig centimeter van de grond. ‘Mi madre.’ Hij wijst naar de steen met het grote gat.

Hij spreekt geen Engels, geen Frans, we kunnen elkaar niet verstaan, maar ik begrijp wel ongeveer wat hij zegt. Toen zijn madre klein was, een niña nog, lag die steen ook al in dit woestijnlandschap. Ik denk dat hij wil zeggen dat zij zich als kind verstopte in het gat in de rots. Hij pakt zijn stok met twee handen beet en schrijft in het zand: vijfennegentig. Zijn moeder is nu vijfennegentig jaar oud. Hij groet mij en vervolgt zijn weg. Zijn staf laat een spoor van putjes achter in het pad. Ik ben vergeten zijn naam te vragen. Ik kijk nu met andere ogen naar de puntige rots met het gat. Voor deze man is die steen meer dan geologie. Het is een herinnering. Een levende herinnering. Zijn verhaal bezielt deze dode plek.

Toen de aartsvader Jakob wakker werd op de eerste plaats waar hij als vluchteling onder de sterren had overnacht, zette hij de steen die als hoofdkussen had gediend rechtop. Hij zei bij zichzelf: ‘Wat een ontzagwekkende plaats is dit. Dit moet de poort van de hemel zijn.’ Die nacht had hij gedroomd dat de hemel zich opende. Hij wijdde de plek door olie over de steen uit te gieten.

Het voelt wat vreemd dat de God van hemel en aarde op sommige geografische plaatsen meer aanwezig zou zijn dan op andere. Vreemd en ongrijpbaar. De Engelse taal kent een term voor dit soort plaatsen: ‘thin places’, plaatsen waar hemel en aarde elkaar bijna raken.

In het Westen is de rationele benadering van de werkelijkheid zeer dominant geworden. Meten is weten. Daar is gelukkig geen spelt tussen te krijgen. Maar een verhaal als van de onbekende Spanjaard met zijn staf maakt duidelijk dat er ook nog een ander soort weten is. Als een geoloog de steen zou onderzoeken dan komt hij het kleine meisje, de niña, niet tegen. Haar aanwezigheid is niet te meten. En toch was zij daar. En is zij in zekere zin nog altijd daar.

Voor de fotoserie Thin Places plaats ik steeds een ronde foto in het landschap in een poging om het landschap daardoor ‘open’ te maken, zodat er een soort onverwacht doorkijkje ontstaat. De rots, struik, boom of bergwand bestaat in zichzelf, maar er is op die plek ook nog wat anders. Of in die plek. Ik heb de plekken die op deze foto’s staan niet uitgezocht. Ze dienden zich aan. In het geval van de Spanjaard met zijn staf stuitte ik onverwacht op een verhaal of aanwezigheid waarmee die plaats is geladen. 

Ik ga ervan uit dat elke plek die op een van mijn foto’s is terecht gekomen voor iemand een verhaal kan worden. Misschien kan fotografie die onzichtbare draden tussen heden en verleden, aarde en hemel, materie en geest soms een beetje zichtbaar maken. Draden vluchtig als nevel, als wolken met gezichten en jakobsladders die verdwijnen als je ze zou willen vastpakken. Misschien kan de westerse mens weer ontvankelijkheid ontwikkelen voor die lijnen, waardoor hij zijn eigen levensverhaal nieuw leert verstaan.

*******

Sjaak Verboom (1957) werkt als fotograaf voor diverse media. Daarnaast werkt hij als autonoom kunstenaar aan grotere fotoprojecten op het snijvlak van documentaire- en kunstfotografie. In deze fotografie gaat het altijd om het vertellen van een verhaal. Elk project is een zoektocht naar antwoorden op de vraag hoe de mens zich verhoudt tot zijn geschiedenis, religie en geografische wortels. Naast zijn beeldende werk heeft hij ook twee romans en een novelle gepubliceerd bij uitgeverij Kok en Boekencentrum. Voor zijn nieuwste project Thin Places raakte hij geïnspireerd door zijn kleinkinderen: ‘Die kleine gastjes die in dezelfde ruimte verkeren als ik, in dezelfde tuin, hetzelfde bos – en toch zijn zij in een heel andere werkelijkheid dan ik, westerse, rationele waarheidszoeker. Ik kijk in hun lachende oogjes en laat me meenemen in hun wereld.’

*******

OP DE WEBSITE   NIEUW OP DE WEBSITE   NIEUWS

1. LEZING MARC MULDERS IN AMSTERDAM – 3 november, 12 uur, Kers Gallery, Lindengracht 148, Amsterdam: KERSGALLERY ARTIST TALK MARC MULDERS. Marc Mulders praat tussen de nieuwe schilderijen over zijn inspiratiebronnen.  R.V.S.P. Annelien Kers: annelienkersgallery@gmail.com. http://kersgallery.com/

2. LEZING IN DE DOM IN UTRECHT – Zondag 4 november om 13.30 uur: Digitale religie in de Domkerk. Op zondag 4 november is het Culturele Zondag met als thema ‘Utrecht Digitaal’. In de Domkerk kijken we op deze zondag met een religieuze bril naar digitale ontwikkelingen in ons dagelijks leven. Laurens ten Kate, bijzonder hoogleraar aan de Universiteit voor Humanistiek geeft een lezing over de vraag waarom verbeelding in 2018 zo’n belangrijk kenmerk is van ons bestaan. Daarbij betrekt hij zijn publiek in een live-onderzoek naar de beelden die deze tijd bepalen. Denk aan facebook en Youtube. De digitale revolutie die we sinds enkele decennia meemaken, is een enorme katalysator van die verbeelding. Ten Kate zal laten zien dat ook religie steeds meer een weg vindt naar de digitale wereld: van rouwen op websites, religieuze symboliek in games tot biechten met een app. Naast de aloude heilige ruimte van kerk en kathedraal ontstaan nieuwe heilige plaatsen: in de virtuele ruimte van digitale media.

3. TENTOONSTELLING UDEN – 6 november - 28 januari 2019, Museum voor Religieuze Kunst, Veghelsedijk 25, Uden: De Stad als Klooster, een grootse tentoonstelling over de leescultuur en devotie in stad en klooster gedurende de late middeleeuwen. Aan de hand van tientallen topstukken uit het MRK, musea en bibliotheken wordt de bezoeker meegenomen in de wereld van de late middeleeuwen. Naar aanleiding van een grootschalig onderzoek Cities of Readers, uitgevoerd door Rijksuniversiteit Groningen, blijkt dat de geletterdheid onder de middeleeuwse burgers veel groter was dan voorheen werd gedacht. Nog voor de reformatie lazen leken dezelfde stichtelijke geschriften als in het klooster en wisselden hun werkzaamheden af met gebed en devotie. De hele stad was een klooster, zoals Erasmus constateerde. De bezoeker kruipt in de huid van de middeleeuwer en ontdekt het milieu van de kloosterlingen en dat van de stedelijke lekengemeenschap. Betreed de huiskamer, kerk, leeskamer en het schrijfatelier, ingericht met bijzondere kunst- en gebruiksvoorwerpen en middeleeuwse handschriften. Ervaar de dagelijkse geloofspraktijk van de late middeleeuwen zelf door plaats te nemen in het schrijfatelier, een virtuele pelgrimage af te leggen of te bidden. Door deze activiteiten wordt de weg geopend naar een dieper begrip van de kunst uit de late middeleeuwen. Openingstijden: http://www.museumvoorreligieuzekunst.nl/info/bezoekersinformatie http://www.museumvoorreligieuzekunst.nl/tentoonstellingen/de-stad-als-klooster

4. TENTOONSTELLING RIJKSMUSEUM - 12 oktober – 20 januari 2019, Rijksmuseum Amsterdam: 80 Jaar Oorlog. De geboorte van Nederland. Met een eigentijds tentoonstellingsontwerp van de Vlaamse theatervormgever Roel van Berckelaer toont het Rijksmuseum hoe de Tachtigjarige Oorlog Nederland heeft veranderd en gevormd. Ook wordt duidelijk hoe het zuiden, nu België, door deze strijd een eigen karakter kreeg. 80 Jaar Oorlog. De geboorte van Nederland is de eerste grote tentoonstelling die het gehele conflict belicht en ook het internationale perspectief ervan laat zien. Kwesties als godsdienstvrijheid, zelfbeschikkingsrecht, terreur en vervolging die ook vandaag de dag actueel zijn, duiken steeds op. 9 – 17 u. https://www.rijksmuseum.nl/nl/pers/persberichten/80-jaar-oorlog.-de-geboorte-van-nederland?originalQuery=80

5. NIEUW BOEK – Marc Beyaert: Rondleiding in de Gentse Sint-Jacobskerk, Gent, 2018. In 1093 werd in Gent een kapelkerk gebouwd ter ere van Sint- Jacob. Het ontstaan ervan situeert zich in de context van de ontluikende bedevaarten naar Sint-Jacob in Compostella. Met het verhaal van Sint-Jacob en de bedevaarten als uitgangspunt, vertelt Rondleiding in de Gentse Sint-Jacobskerk wat er met, in en rond deze kerk gebeurde in de bijna duizend jaar sedert haar oprichting. Het is in de eerste plaats een rijk geïllustreerde gids die de geïnteresseerde bezoeker toelaat om met kennis van zaken zelf in de kerk rond te gaan. 352 blz., € 30, te bestellen via marc.beyaert@gmail.com.

Voor meer tentoonstellingen, lezingen, kunstvespers, conferenties enz., klik hier

ArtWay is een website met materiaal voor kerken en individuen die kunst en geloof met elkaar willen verbinden.

ARTWAY: OPENING EYES, HEARTS AND MINDS