ArtWay

In Londen zagen de mensen de mist niet, totdat schilders haar gingen schilderen. Timothy Schmalz

Murillo: De geboorte van Johannes de Doper

ArtWay beeldmeditatie 10 november 2019

www.artway.eu

Bartolomé-Esteban Murillo: De geboorte van Johannes de Doper

Het lied van Zacharias

door M. Louise Holert

Dankzij de liefdevolle barmhartigheid van onze God zal het stralende licht uit de hemel over ons opgaan en verschijnen aan allen die leven in duisternis en verkeren in de schaduw van de dood, zodat we onze voeten kunnen zetten op de weg van de vrede. Lucas 1:78,79.

Het wonder, de betekenis en de implicaties van de geboorte van Johannes zijn in dit tedere tafereel prachtig weergegeven. Het wonder van zijn geboorte ligt besloten in de hoge leeftijd van zijn moeder Elisabeth, die hier op bed een versterkende kom soep krijgt aangereikt. De bejaarde Zacharias, links op het schilderij, richt zich tot zijn zoon die zojuist is gewassen.

Murillo brengt hier het moment in beeld waarop Zacharias een profetie uitspreekt over zijn pasgeboren zoon en zijn opdracht en boodschap voorzegt: ‘En jij, kind, jij zult genoemd worden: profeet van de Allerhoogste, want voor de Heer zul je uit gaan om de weg voor hem gereed te maken, en om zijn volk bekend te maken met hun redding door de vergeving van hun zonden.’ De volledige tekst van het lied van Zacharias staat in Lucas 1:68-79.

Het schilderij geeft de bijbelse wereldbeschouwing weer, die in het toenmalige Europa door het merendeel van mensen werd omarmd. Bovenaan het doek zien we cherubijntjes of putti, die blij toekijken bij deze belangrijke gebeurtenis. Op deze manier verbindt Murillo hemel en aarde in dit werk en herinnert hij de kijker eraan dat Johannes ‘door God gezonden’ is (Johannes 1:6).   

Johannes is net gebaad, waarmee Murillo een toespeling maakt op zijn missie als de Doper. Het bad verwijst naar de doop, de geestelijke schoonwassing die plaatsvindt als mensen gehoor geven aan Johannes’ boodschap van berouw en bekering. De vele witte handdoeken, die staan voor reinheid, nemen een centrale positie in op het schilderij. 

Johannes de Doper is de laatste en grootste van de Oudtestamentische profeten, de wegbereider van de Messias. Als bode zal hij voor de Messias uit gaan ‘met de geest en de kracht van Elia’ (Lucas 1:17). Om de betekenis van Johannes te begrijpen kunnen we ook de profetie in Maleachi 3:23 lezen: ‘Voordat de dag van de Heer aanbreekt, die groot is en ontzagwekkend, stuur ik jullie de profeet Elia.’

Murillo’s overdadige gebruik van de kleur rood heeft symbolische betekenis, daar rood de kleur van de kerk is voor martelaren. Murillo gebruikt deze kleur hier om te verwijzen naar Johannes’ dood door het zwaard van Herodes. Hij wijst in dit schilderij over Johannes’ geboorte dus al vooruit naar zijn dood. De hond op de stoel rechts staat voor trouw. Het is een symbool voor Johannes’ trouw aan zijn roeping als profeet, die uitliep op zijn dood als martelaar. Zijn martelaarschap wordt nogmaals onderstreept door het rode tafelkleed achter de hond.

Het lied van Zacharias kan fungeren als model voor ons eigen bidden en lofprijzen. Zacharias’ profetie gaat niet alleen maar over zijn zoon, maar begint met het prijzen van God voor zijn verlossing. Hij richt zich vervolgens kort tot zijn zoon met een profetie over zijn toekomst als ‘profeet van de Allerhoogste’, die ‘de weg gereed zal maken voor de Heer’. Zacharias sluit zijn lied af met een aantal regels over Gods liefdevolle barmhartigheid, waardoor ‘het stralende licht uit de hemel over ons zal opgaan … zodat we onze voeten kunnen zetten op de weg van de vrede.’ 

*******

Bartolomé-Esteban Murillo: De geboorte van Johannes de Doper, ca. 1655, olieverf op doek, 145 x 185 cm. Norton Simon Museum, Pasadena, CA, USA – gebruikt met toestemming.

Bartolomé-Esteban Murillo (1617-1682) was de laatste schilder van de Spaanse Gouden Eeuw. Rond 1645 maakte hij zijn eerste succesvolle werken – elf schilderijen voor een klooster in Sevilla – waarna vele opdrachten volgden. Murillo schilderde voornamelijk religieuze onderwerpen. Murillo was diep beïnvloed door Franciso de Zurbaran, van wie hij het expressieve effect van licht en schaduw leerde. Ook de Italiaanse schilder Federico Barocci was een belangrijk voorbeeld voor hem. Murillo, wiens kunst altijd zacht en teder is, bewonderde Barocci om de aangename zachtheid van zijn stijl.

M. Louise Holert is emeritus predikant van de Presbyteriaanse kerk. Het is haar passie om anderen de rijkdom van kunst als hulp bij gebed te laten ervaren. De afgelopen tien jaar leidde zij Praying with the Arts retraites. Louise woont in Seattle, USA. Haar website is www.prayingwiththearts.com

*******

OP DE WEBSITE   NIEUW OP DE WEBSITE   NIEUWS

1. ARTWAY – Voor de 6de zondag van Epifanie (A jaar) bespreekt Marleen Hengelaar-Rookmaaker een houtsnede van Christian Rohlfs over de bergrede. Klik hier

2. GERTJAN SCHOLTE_ALBERS IN SLOCHTEREN - 9 november – 23 februari, Fraeylemaborg, Hoofdweg 30, Slochteren: Panoramische landschappen – Gertjan Scholte-Albers. Scholte-Albers schildert in de buitenlucht vooral panoramalandschappen en bosgezichten. Hij hanteert de kwast met een krachtig ritme en stevig kleurgebruik. Zijn brede schilderijen krijgen daardoor een eigen dynamiek. Di – vr, 10 – 17 u, za, zo, 13 – 17 u. https://fraeylemaborg.nl/agenda/gertjan-scholte-albers-19/

3. LEZING GYULA SOMOS IN SOEST - 16 november, 17 u, Museum Soest, Steenhoffstraat 46, Soest: Lezing van Gyula Somos: DRIE-EENHEID. Pogingen om het Triniteitsgeheim te verbeelden door de eeuwen heen. De genaderstoel en het driekoppige monster. Gyula Somos kijkt met de ogen van een kunstenaar en leidt de bezoeker langs talloze kunstwerken uit verschillende tijden, met name de Middeleeuwen. Af en toe gebruikt hij ook zijn eigen werk. Hij laat zien hoe een moeilijk theologisch begrip, de Drie-eenheid, door theologen, opdrachtgevers en kunstenaars aanschouwelijk werd gemaakt in oost en west, noord en zuid. Sommige beelden lieten ook veel stof opwaaien en hadden voor- en tegenstanders. Het thema is niet alleen veelzijdig, maar ook verbonden met allerlei andere thema’s, zoals de annunciatie en de eucharistie. De kunstenaars is ruim een uur voor de lezingen aanwezig om bezoekers rond te leiden en eventuele vragen te beantwoorden. Op 23 november volgt er een tweede lezing van Gyula Somos. http://www.museumsoest.nl/historie/34/1001/expositie-schilderijen-van-gyula-somos.html

4. FILMAVOND L’ABRI UTRECHT OVER LOVING VINCENT - 22 november, 19.30 u, L’Abri, Kromme Nieuwe gracht 90, Utrecht: Filmavond Kunstenaar in beeld. Robb Ludwick bespreekt Loving Vincent (2017). Kunstenaars helpen ons om anders te kijken naar de wereld, maar hoe kijken we naar hun eigen levens? De visies van deze kunstenaars waren origineel en aansprekend. Tegelijk kostte het hen veel. Wat vinden we hiervan? http://www.labri.nl/wp/

Voor meer tentoonstellingen, lezingen, kunstvespers, conferenties enz. in Nederland, België, Europa en elders in de wereld, klik hier

ArtWay is een website met materiaal voor kerken en individuen die kunst en geloof met elkaar willen verbinden.

ARTWAY: OPENING EYES, HEARTS AND MINDS


Andere recente meditaties:
- november 2019: Alfie Bradley: Knife Angel
- november 2019: Gyula Somos: Hemelse groei
- oktober 2019: Zilveren avondmaalgerei
- oktober 2019: Cor Wijker

Voor meer beeldmeditaties, klik onder Kunstenaars