ArtWay

De manier om monotonie in religieuze kunst te vermijden is onderdompeling in de Schrift. Jonathan Evens

ArtWay Nieuwsbrief 2019

Steun ArtWay en ontvang het nieuwe boek over calvinisme, neocalvinisme en kunst

Beste ArtWay-sympathisant,

Dit raam van de 20ste-eeuwse kunstenaar Max Hunziker kwam ik tegen tijdens ons verblijf in Zwitserland. Het vertelt op een geheel eigen wijze over deze tijd van het jaar, waarin feestelijk licht schijnt in het donker en de blijdschap over het Christuskind doorklinkt.

Het jaar 2019 was voor ArtWay rijk en dus ook druk. Drukker dan ooit tevoren. Ik ben blij dat ik het met mijn snel vermoeide ogen toch nog allemaal heb kunnen bolwerken. De eerste maanden van het jaar (en een goed deel van 2018) stonden in het teken van Art Stations of the Cross, de bezinningstocht langs 15 staties, locaties en eigentijdse kunstwerken die we in Amsterdam tijdens de veertigdagentijd mochten aanbieden.

Afgaande op de feedback die we kregen, was het een groot succes. Veel mensen liepen de route – op sommige plaatsen was het zelfs druk – en werden geraakt en aangesproken. Als ArtWay waren we blij met de kunst die we mochten inzetten, van christelijke kunstenaars uit Nederland en elders (het merendeel) samen met gelijkgezinde werken van kunstenaars met een andere achtergrond.

We hadden een sterk voorbereidingsteam en onze samenwerking met organisaties als de PKN, de Van der Leeuw Stichting, het Amsterdams Museum, Museum Ons’ Lieve Heer op Solder en al de verschillende Amsterdamse kerken en hulpverleningsorganisaties kan uniek genoemd worden. Hoewel bezoekers positief reageerden en er bij de deelnemende organisaties geen wanklank heeft geklonken, kwamen we als ArtWay financieel niet helemaal uit de rode cijfers.

Na deze tentoonstelling was het even bijkomen en hoe kan dat beter dan door te verhuizen! Nou ja, het is tenminste andersoortig werk. In mei verhuisden mijn man en ik naar Langbroek (bij Doorn) om meer buiten en dichter bij onze kinderen te kunnen wonen.

Al snel diende een volgend project zich aan: de afronding van een boek in de filosofische Verantwoordingsreeks over calvinisme, neocalvinisme en kunst: Marleen Hengelaar-Rookmaaker en Roger Henderson (red.): Kunst D.V. – De calvinistische en neocalvinistische traditie in kunstgeschiedenis, esthetica en theologie. Buijten & Schipperheijn – Amsterdam, 2020.

Dit boek is een echte mijlpaal, waar ikzelf lang naar heb uitgekeken. Het boek maakt inzichtelijk wat het calvinistische en neocalvinistische gedachtegoed heeft betekend voor de kunst, in verleden en heden, in Nederland maar ook daarbuiten. Het neocalvinistische denken, dat in Nederland begon met Abraham Kuyper, ontwikkelde zich deels verder in het buitenland en dit boek wil dit nu weer ontsluiten voor Nederlandse kunstminnaars. Ook worden veel kunstwerken uit deze traditie getoond en toegelicht. Het boek is dan ook rijk geïllustreerd met afbeeldingen in kleur.

We zijn nog op zoek naar mensen die de uitgave van dit waardevolle boek mogelijk willen maken. Daarvoor hebben we uw hulp nodig. Daarvoor doen we hieronder een voorstel. Giften zijn sowieso belangrijk om ons werk voortgang te blijven geven, want ArtWay is honderd procent liefdewerk. We willen komend jaar onze website vernieuwen en beter toegankelijk maken voor een breed publiek. Die site – ArtWay.eu - is de basis van onze missie om meer mensen bekend te maken met kunst verbonden met geloof.

Op ArtWay.eu verwelkomen we dagelijks gemiddeld 1.000 bezoekers, met uitschieters naar 1.500. De online bezoekcijfers laten ook zien dat vooral besprekingen van oude kunst – met toppers als Rembrandt, Michelangelo en Van Gogh – geliefd zijn, maar dat ook de Woord en Beeld Bijbelstudies en het materiaal voor kerken opmerkelijk veel bekeken worden. Daarnaast hoor ik regelmatig dat mensen door ArtWay geattendeerd zijn op een tentoonstelling of activiteit.

We waarderen uw gift zeer. Dit jaar bieden we twee mogelijkheden:

# Een gift voor het werk van ArtWay in het algemeen.

# Een gift voor de totstandkoming van het boek Kunst D.V. Als u een gift geeft van minimaal 75 euro zorgt u er mede voor dat deze uitgave mogelijk wordt en ontvangt u het boek. Vermeld dan Kunst DV en uw adres. De inhoudsopgave vindt u onder de nieuwsbrief.

Uw gift is welkom op IBAN-rekeningnummer NL25INGB0003847269 t.n.v. Stichting ArtWay, Langbroek. ArtWay is door de belastingdienst erkend als culturele ANBI, waarvoor extra aftrekbaarheid geldt. Geeft u € 25 of meer, dan krijgt een originele kunstkaart als dank toegestuurd (zet dan uw adres bij de betaling).

We zijn dankbaar dat we als ArtWay mensen mogen inspireren, bemoedigen en enthousiasmeren voor kunst met een levensbeschouwelijke inslag.

Hartelijk dank voor uw steun. We wensen u als ArtWay-team een beeldrijk 2020.

Namens het ArtWay team en bestuur,

Marleen Hengelaar-Rookmaaker

PS: Onder de Inhoudsopgave van Kunst D.V. vindt u de Boekenlijst 2019

****

INHOUDSOPGAVE KUNST D.V.

Marleen Hengelaar-Rookmaaker en Roger Henderson (red.):

Kunst D.V. – De calvinistische en neocalvinistische traditie in kunstgeschiedenis, esthetica en theologie,

Buijten & Schipperheijn – Amsterdam, 2020

 

VOORWOORD

Renée van Riessen en Marleen Hengelaar-Rookmaaker

 

INTRODUCTIE

Roger Henderson en Marleen Hengelaar-Rookmaaker

 

WORTELS

1. Marleen Hengelaar-Rookmaaker: De kunsterfenis van Genève: van Calvijn tot vandaag

2. Adrienne Dengerink Chaplin: Calvijn en kunst: zuivere visie of blinde vlek?  

3. Roger Henderson: Abraham Kuypers neocalvinistische kunsttheorie

4. Roger Henderson: Dooyeweerds esthetica

 

KUNSTGESCHIEDENIS

5. H.R. Rookmaaker: Kunst, betekenis en waarheid

- Kijken met historische diepte: Hugo van der Goes, Filippino Lippi en Albrecht Dürer

6. John Walford: De roeping van de christelijke kunsthistoricus: strategische keuzes in een multiculturele context 

- Ridentem dicere verum: Boerenbruiloft van Pieter Bruegel

7. James Romaine: Meer dan we kunnen zien: I See the Promised Land van Tim Rollins en K.O.S.  

 

ESTHETICA  

8. Calvin Seerveld: Het aureool van de menselijke verbeelding   

- De betekenis van de kruisiging: Grünewald en Perugino

9. Nicholas Wolterstorff: Anders denken over kunst  

- De grafische kunst van Käthe Kollwitz als sociaal protest

10. Lambert Zuidervaart: Verbeelding, kunst en maatschappij  

- Een verlossende kunstkritiek: Earth’s Lament van Joyce A. Recker     

11. Adrienne Dengerink Chaplin: Kunst, het lichaam en de zintuigen: nieuwe wegen voor een neocalvinistische esthetica

- Chris Ofili: Hedendaagse kunst en de terugkeer van religie

12. William Edgar: De ongrijpbare zoektocht naar schoonheid  

 

THEOLOGIE EN KUNST

13. Wessel Stoker: De kunsttheologie van Gerardus van der Leeuw en Paul Tillich  

14. Victoria Emily Jones: Vijftig jaar kunst en theologie: 1970 tot vandaag

****

BOEKENLIJST 2019

Beschouwend

Kick Bras: Het bezielde landschap. Spiritualiteit in de schilderkunst, Skandalon, 2019. Landschap: Spiegel van de menselijke ziel en uitdrukking van spirituele waarden. Eeuwenlang werd het landschap zo gezien en geschilderd: van middeleeuwen, in de Gouden Eeuw met haarberoemde Hollandse landschappen, tot vooral de romantiek en het symbolisme. Hoe laat God of het goddelijke zich zien in landschapsschilderijen? Kick Bras becommentarieert landschappen van William Turner tot Georgia O'Keeffe, van Vincent van Gogh tot Anselm Kiefer. Een rijk boek, dat niet alleen spreekt over spiritualiteit, maar ook spiritualiteit oproept. In het eerste deel maakt de lezer een onvergetelijke reis langs de mooiste kunstwerken van de landschapsschilderkunst door de eeuwen heen, de belangrijkste stromingen en hun vertegenwoordigers. Het tweede deel staat stil bij vele prachtige bekende en minder bekende schilderijen aan de hand van thema's. Fullcolour paperback met flappen, 272 pag., € 32,50.

Marc De Kesel en Anne Marijke Spijkerboer (red.), Pijnlijk mooi – Lijden en schoonheid in christelijke kunst, Skandalon, 2019. Hoe kan kunst die pijn en lijden uitdrukt tegelijkertijd mooi zijn? Het is raadselachtig: we raken ontroerd door de kunstwerken van Charlotte Salomon over de Holocaust, verdriet en trauma, door de Mattheus Passion van Bach, en door een film over de lijdende Christus. Lijden is een rijke bron van kunst, zeker in de christelijke traditie. Door de eeuwen heen, maar ook in moderne kunst, wordt lijden verbonden aan schoonheid. In woord, beeld en muziek. Tien kenners van (christelijke) kunst verzamelden de mooiste kunstuitingen, en bespreken ze diepgaand en aanstekelijk. Van Francis Bacon tot de hedendaagse kunstenaar Anselm Kiefer, van markies De Sade tot de moderne componist John Tavener. Dit boek nodigt uit tot lezen en verder lezen, tot kijken en luisteren. En tot verwondering: want hoe kan het toch dat kunst zo ‘pijnlijk mooi’ kan zijn? Marc De Kesel, filosoof, is directeur van het Titus Brandsma Instituut en auteur van talloze boeken over mystiek, kunst en cultuur. Anne Marijke Spijkerboer, theoloog, is gespecialiseerd in kunst en christendom en is auteur van Rembrandts engel over Rembrandts bijbelse kunst. Met bijdragen van Frank Bosman, Kick Bras, Oane Reitsma, Wessel Stoker, Joseph Beuys, Anne-Marie Bos, Marc De Kesel, Marcel Poorthuis, Anne Marijke Spijkerboer en Sander Vloebergs. 188 pagina’s, 978-94-92183-81-1. https://figuradivina.org/publicaties/pijnlijk-mooi-2019/ 

Wessel Stoker: God opnieuw verbeeld. Een theologische kunstbeschouwing, Almere: Parthenon, 2019. Het is verrassend hoe religieuze symboliek in werken van moderne kunstenaars een breed publiek aanspreekt. Ook bij wie niets te maken wil hebben met de kerk. Kunst en religie zijn aan elkaar verwant omdat beide willen meedelen waar het in het leven werkelijk om gaat. Vincent van Gogh, Graham Sutherland, Marlene Dumas, Marc Mulders en anderen verbeelden God of Christus met een nieuwe beeldtaal: in een vorm en met materiaal dat goed past bij het onderwerp van het kunstwerk. Dit boek laat zien dat hun kunst een functie kan hebben in het maatschappelijke leven, als dialoog, als een vorm van protest en als spirituele verdieping. 332 pagina’s, € 29,50.

Heather Thornton McRae: Religieuze kunst en cultuur in 100 beelden, VBK Media, 2019. Dit boek legt religieuze kunst uit in woord en beeld. Religie is door de eeuwen heen een goddelijke inspiratiebron voor kunstenaars als Picasso, Vincent van Gogh, Rembrandt en Jeroen Bosch. Gebouwen, schilderijen, boeken, beelden: wereldwijd zijn indrukwekkende religieuze kunstwerken te vinden. Elk kunstwerk in dit boek krijgt een foto, een toelichtende tekst, een quote en gedetailleerde informatie. Dit boek legt de symboliek uit en laat zien hoe wonderlijk God en mens verbonden zijn. € 16,99.

 

Kunstgeschiedenis

Bernadette van Hellenberg Hubar: Monumentale kerkelijke schilderkunst (1890-1980). Onder redactie van Marij Coenen en Bernice Crijns. Brochures Rijksdienst Cultureel Erfgoed. Amersfoort: RCE, 2019. In de introductie van de brochure wordt opgemerkt: ‘Experimenten, nieuwe schildertechnieken en beeldformules kenmerken de ontwikkeling van de muurschilderkunst in het interbellum. Naast het autonome werk uitte een breed scala aan kunstenaars hun creativiteit op wanden en gewelven van kerken, vaak met een hoog artistiek gehalte en verrassende iconografische oplossingen. Met de opgave van herbestemming van kerkgebouwen lopen deze schilderingen gevaar.’ Dat laatste kan niet vaak genoeg benadrukt worden, want anders dan overige interieurelementen kun je dit type kunst niet verplaatsen als het in de weg staat bij hergebruiksplannen. Over sloop moeten we het dan helemaal niet hebben. De brochure is hier te lezen of te downloaden: https://vanhellenberghubar.org/index.php/archief/webitems/brochure/

Justin Kroesen, Marc Sureda, Micha Leeflang: North and South. Middeleeuwse kunst uit Noorwegen en Catalonië 1100-1350, WBooks – Zwolle, 2019. Het is bijna niet voor te stellen dat een Catalaanse reiziger in de hoge middeleeuwen bij het bezoeken van een plattelandskerk in Noorwegen geen enkele moeite zou hebben gehad om de misviering bij te wonen en te begrijpen. De liturgie en aankleding van het altaar waren in heel West-Europa gelijk. Er was in de periode 1100-1350 een opvallende religieuze en culturele eenheid in heel West-Europa. Dit kan worden geïllustreerd aan de hand van de middeleeuwse kerkelijke kunst. De altaardecoraties uit de twaalfde tot veertiende eeuw zijn echter zeer ongelijk over Europa verdeeld. Alleen in het noorden en zuiden zijn deze vroege stukken nog in ongekende rijkdom bewaard gebleven. Aangezien er geen directe verbinding tussen Noorwegen en Catalonië bestond, bestaat het vermoeden dat vergelijkbare kunstvormen met bijbehorende beeldtaal ook in alle tussengelegen landen van West-Europa hebben bestaan. Dit rijk geïllustreerde boek, dat verschijnt bij de gelijknamige tentoonstelling, toont aan dat heel West-Europa in de middeleeuwen putte uit een gedeeld arsenaal van geloofsvoorstellingen en -overtuigingen, uitdrukkingsvormen en symbolen. Er was een gedeelde Europese beeldtaal in het gebied rondom de Noordzee door een groeiende eenwording van Europa, die hand in hand ging met de verspreiding van het christendom over het gehele continent. 192 p., ca. 150 afbeeldingen in kleur, paperback met flappen, in samenwerking met Museum Catharijneconvent, Universitetsmuseet Bergen (N), Museo Episcopal Vic (E). € 29,95.

 

Rembrandt

Epco Runia (red): Rembrandt’s social network. Familie, vrienden en relaties, WBooks – Zwolle, 2019. Voor Rembrandt kwam kunst altijd op de eerste plaats. Toch was hij beslist geen eenzaam zwoegend genie. Hij had familie, vrienden en relaties die hem hielpen, die zijn kunstwerken kochten, die hem geld leenden, die hem artistiek uitdaagden en inspireerden. In de zeventiende eeuw was je sociale netwerk van levensbelang. Wie waren Rembrandts belangrijkste vrienden en wat hebben zij voor hem betekend? Dit boek, bij de gelijknamige tentoonstelling in het Rembrandthuis, brengt ze in kaart. €24,95.

Onno Blom: De jonge Rembrandt, De Bezige Bij, 2019. Van Rembrandts jeugd weten we weinig tot niets. Het intiemste wat we van hem hebben is zijn werk, dat ook in die vroege jaren al verbluft door de experimentele stijl, de intellectuele diepgang en, vooral, de menselijkheid. Voor zijn portret van de kunstenaar als jonge man heeft Onno Blom, gelauwerd biograaf en zelf een echte Leidenaar, zich verdiept in de wereld, het land, de stad, de steeg en het huis waarin Rembrandt in 1606 werd geboren en de eerste vijfentwintig jaar van zijn leven doorbracht. Leiden, met haar jonge universiteit, immigrantenstroom en bloeiende lakenhandel, bood Rembrandt de kans om zichzelf uit te vinden. Hoe deed hij dat? Werd hij een geniale kunstenaar door de genius loci, de geest van Leiden, zijn familie, zijn leermeesters, opdrachtgevers, concurrenten, collega’s en vrienden? Of was zijn ontwikkeling als kunstenaar een hoogstpersoonlijk, eigenzinnig avontuur? Hoe werd Rembrandt Rembrandt? Dat is de vraag. ISBN 9789403167503, hardback, €29.99.

Christiaan Vogelaar e.a.: Jonge Rembrandt, Wbooks – Zwolle, 2019. Jonge Rembrandt 1624-1634 gaat over het vroegste werk van Rembrandt Harmensz. Van Rijn (1606-1669). De lezer kijkt als het ware over de schouders van de jonge schilder mee en ziet hoe zijn talent tot bloei kwam. Rembrandts werk, ook uit zijn eerste tien jaren, getuigt van een uitzonderlijk talent. De spectaculaire, pijlsnelle ontwikkeling van dat talent is in die eerste tien jaren van zijn kunstenaarschap van werk tot werk af te lezen. Nooit koos hij voor reeds bewandelde paden en steeds zocht hij onvermoeibaar naar nieuwe inzichten en mogelijkheden. Hij was een rasechte verkenner en vernieuwer. In deze eerste tien jaren legde Rembrandt het fundament voor zijn latere werk. Dat fundament leidde tot Rembrandts grote roem en droeg in hoge mate bij aan het karakter van de Nederlandse schilderkunst in de zeventiende eeuw.

Door de constante lust tot experiment is het een plezier om Rembrandts ontwikkeling van jaar tot jaar, en van werk tot werk nauwgezet te volgen. In het boek worden werken op onderwerp gecombineerd: zelfportretten, interpretaties, genrevoorstellingen en de verbeelding van het naakt. Schilderijen en werken op papier worden naast elkaar getoond om hun onderlinge relatie en wisselwerking te verduidelijken. In enkele gevallen zijn ook werken van leermeesters of leerlingen te zien. In samenwerking met Museum De Lakenhal; Ashmolean Museum Oxford, ISBN 9789462583641, . 316 p, 150 afbeeldingen in kleur, harde kaft. €39,95.

 

Kunstenaars

Martin Kemp en Fabio Scaletti: Leonardo da Vinci, De nalatenschap van een genie, VBK Media, 2019. In dit prachtige kunstboek brengen Martin Kemp en Fabio Scaletti Da Vinci’s werk in 160 afbeeldingen tot leven. In zijn schilderijen, tekeningen en schetsen komt het hele leven voorbij: denk aan filosofie, religie en wetenschap. Alle werken zijn voorzien van toelichtende teksten, waarbij aandacht is voor de details en de interpretatie van zijn werk. Naast de bekende werken, zoals de Mona Lisa, het Laatste Avondmaal en Salvator Mundi komen ook minder bekende werken aan bod. Hardcover, 304 p. €75,00.

Ariane van Suchtelen, Marijn Schapelhouman, Bart Cornelis en Nina Cahill: Nicolaes Maes, Waanders – Zwolle, 2019. Nicolaes Maes (1634-1693) was een van de meest getalenteerde leerlingen van Rembrandt. In de voetsporen van Rembrandt begon Maes zijn loopbaan als schilder van bijbelse onderwerpen. Daarna schilderde hij gedurende enkele jaren voornamelijk genretaferelen: huiselijke voorstellingen ontleend aan het leven van alledag. Hij was een van de meest vernieuwende schilders op dat terrein in de Nederlandse kunstgeschiedenis. Ten slotte wijdde Maes zich in de laatste decennia van zijn leven aan de portretkunst. Met zijn elegante portretten bediende hij een brede kring van opdrachtgevers, niet alleen in zijn woonplaatsen Dordrecht en Amsterdam maar ook daarbuiten. 224 pagina's, 153 illustraties in kleur en 53 in zwart-wit, luxe paperback. ISBN 9789462622647. €27,50.

David de Haan, Frans Grijzenhout, Anita Jansen, Anna Krekeler, Jaap van der Veen, Wim Weve: Pieter de Hooch in Delft | Uit de schaduw van Vermeer, WBooks – Zwolle, 2019. Pieter de Hooch (1629 – na 1684) wordt na Johannes Vermeer als de belangrijkste Delftse schilder uit de Nederlandse Gouden Eeuw gezien. De Hooch was actief en invloedrijk in Delft in een periode dat de plaatselijke schilderkunst bloeide. Hij leverde een belangrijke bijdrage aan de ontwikkeling van licht en perspectief binnen het genrestuk. Zijn binnenplaatsen en interieurs zijn wereldberoemd. Nooit eerder werd in Nederland een monografische tentoonstelling aan hem gewijd, terwijl hij deze, gezien zijn statuur en de uitmuntende kwaliteit van zijn werken, zeker verdient. Pieter de Hooch. Uit de schaduw van Vermeer verschijnt bij de overzichtstentoonstelling in Museum Prinsenhof in Delft. ISBN 9789462583276, hardback, 224 pagina's, In samenwerking met Museum Prinsenhof Delft, 350 afbeeldingen in kleur en zwart-wit. € 34,95.

Helewise Berger, Sjraar van Heugten, Laura Prins: Van Goghs intimi - Vrienden, familie, modellen, WBOOKS – Zwolle, 2019. Van Goghs intimi gaat over de personen die een belangrijke rol speelden in leven en werk van Vincent van Gogh (1853-1890). Aan de hand van schilderijen, tekeningen en brieven maakt de lezer kennis met vrienden, familie en modellen: de intimi van de kunstenaar. Het boek ontkracht het beeld van de getormenteerde en eenzame kunstenaar. Dit is het boek bij de tentoonstelling in Het Noordbrabants Museum. € 34,95.

Han Steenbruggen in samenwerking met Doeke Sijens en Kester Freriks: Jaap Min – wat zich schildert tussen polder en duin, Museum Belvedérè i.s.m. Uitgeverij Noordboek, 2019. De West-Friese expressionist Jaap Min (1914-1987) werd geboren in Bergen en werkte daar zijn hele leven. Zijn werk komt voort uit het Bergense expressionisme, maar ontwikkelde zich in een sterk persoonlijke richting. Min legde een opvallende melancholie in het Noord-Hollandse landschap, dat hij schilderde in zware tonen en grove toetsen. Behalve zijn hoofdthema – het landschap – wordt ook uitgebreid aandacht geschonken aan het portret, het stilleven en Mins religieus getinte werk. Het geheel laat een kunstenaar zien die zijn vertrekpunt vond in het vooroorlogs figuratief expressionisme en die wars van eigentijdse kunstontwikkelingen en zonder veel contacten met de geaccepteerde kunstcircuits zijn eigen weg vervolgde. In betrekkelijke afzondering bouwde hij aan een consistent en bijzonder oeuvre. ISBN: 9789056155216, gebonden, 128 pagina's. € 25.

Rob Smolders: Voorgoed voorbij bestaat niet, Uitgeverij VanSpijk/Rekafa in samenwerking met de Stichting Sierk Schröder, 2019. Dit boek bevat de volledige briefwisseling tussen Sierk Schröder en Paul van Dongen uit de jaren 1993 tot 2002, geredigeerd en van commentaar voorzien door Rob Smolders. In 1994 maakte de jonge schilder Paul van Dongen kennis met de toen 90-jarige tekenaar en portretschilder Sierk Schröder. Na een bezoek aan zijn huis in Wassenaar schreef hij: 'Vrijheid zonder fundament leidt tot oppervlakkigheid. Het fundament dat uw werk heeft zit in een voortdurend studeren, hernemen, tekenen, opnieuw tekenen en weer observeren. Ik heb vele leermeesters gehad maar als er een kunstenaar is van wie ik graag leerling zou zijn geweest dan zou u dat zijn.' In de jaren die volgden groeide een intensief contact dat zich vooral in brieven zou uiten. In de vroegste brieven was Van Dongen op zoek naar praktische kennis op het gebied van tekenen en schilderen naar levend model en naar steun voor zijn manier van werken die tegen de tijdgeest in leek te gaan. Spoedig ging dit spel van vragen en doceren over in het uitwisselen van ervaringen als portretschilders, attendeerden zij elkaar op voorbeelden in de kunstgeschiedenis en bespraken zij hun verwondering over de kunst van dat moment. In vier essays gaat Smolders in op de relatie tussen de kunstenaars Schröder en Van Dongen, het collectiebeleid van de musea, de vraag wat moderne kunst inhoudt, en het tekenen als de basis van het kunstenaarschap. 224 pagina’s in kleur, verrijkt met tekeningen. €34,50, hier te bestellen.

Henk Knol, Henk Lassche, Henk Laarakkers en Geraart Westerink: Thijs Buit – Onbegrensde Passie, Stichting hijs Buit, 2019. Deze publicatie geeft zicht op het leven en werk van Thijs Buit in de vorm van werk gemaakt tussen zijn tachtigste en vijf en tachtigste levensjaar, gelardeerd met essays van de hand van vier personen uit zijn kunstzinnige omgeving. Thijs Buit is in zijn werk sterk verbonden met het landschap. Hij wordt gefascineerd door de vormen en kleur die het landschap heeft. In zijn werk wordt het landschap dan ook binnenste buiten gekeerd met als doel zijn persoonlijke intuïtie op doek of papier weer te geven. Lokale gegevens verdwijnen hierdoor en het werk krijgt een eigen beeldtaal. Zijn stillevens zijn een weergave van geziene vormen bij elkaar gevoegd tot één geheel. Het zijn geen realistische composities van ingrediënten, maar krachtige uitingen van zijn persoonlijke beleving. 96 pagina’s. €9,95; €14,95 incl. verzendkosten. Hier bestellen

 

Varia

Marjoleine de Vos en Justin Kroesen: Ode aan de oude Groninger kerken, ABC Distributie, 2019. Bij het 50-jarig bestaan in 2019 van Stichting Oude Groninger Kerken – binnen Europa de meest prominente en professionele organisatie van religieus erfgoedbeheer – verschijnt voor het eerst een compleet overzicht van haar bezit. Marjoleine de Vos en Justin Kroesen schreven respectievelijk vanuit een belevingsgerichte en een kunsthistorische optiek over de bijna honderd kerken. Bo Scheeringa en Jim Ernst maakten daarbij een fotografisch beeld. Imposante onconventionele uitgave van 30 x 30 x 5 cm, 408 pag. binnenwerk, met leeslinten en luxe uitgevoerd boek in blauwe schuifhuls, ISBN 9789050481991, hardback. € 69,50.

Justin Kroesen: Museum Helmantel – schoonheid en traditie, Art Revisited, 2019. De kunstverzameling van Stichting Museum Helmantel is een van de belangrijkste en meest waardevolle van Nederland. Deze collectie van zeldzame ingetogenheid en hoge kwaliteit is het tastbare en zichtbare resultaat van de passies van het echtpaar Henk en Babs Helmantel en heeft zijn plaats gevonden in De Weem van Westeremden. Het perfecte decor voor de verzamelde meubels, beelden, eeuwenoude gebruiksvoorwerpen en beeldende kunst van recenter datum. Deze Weem - een middeleeuwse pastorie-boerderij - heeft kunstschilder Henk Helmantel vanaf de grond herbouwd met voornamelijk antieke bouwmaterialen en is met recht 'Een monument van Groningse bouwhistorie'. Dit boek schenkt aandacht aan de schilderijen van Henk Helmantel en voert u aan de hand van een aantal rijk geïllustreerde artikelen mee door de geschiedenis van het bijzondere huis, langs middeleeuwse beelden en sobere voorwerpen waar je stil van wordt. Een cocktail van schoonheid en traditie. 192 pagina’s, ISBN 978-94-92629-10-4. € 39,00.

Antoine Jacobs (red): Kerken bouwen langs Maas en Rijn na 1945/Kirchenbau an Maas und Rhein nach 1945, Leuven University Press, 2019. De laatste bloeiperiode van de kerkbouw in Noordwest-Europa voltrok zich in de eerste decennia na de Tweede Wereldoorlog. Enerzijds moest de oorlogsschade worden gerepareerd, anderzijds zette de bevolkingsgroei aan tot de uitbreiding van dorpen en steden. Afhankelijk van de aanwezige religieuze denominatie(s) werden nieuwbouwwijken voorzien van één of meerdere kerkgebouwen. De spectaculaire opleving in de kerkbouw hield aan tot het midden van de jaren zestig toen toenemende ontkerkelijking en afnemend kerkbezoek zich stevig lieten voelen. Die stagnatie werd gevolgd door herbestemming van kerkgebouwen en zelfs afbraak. Kerken bouwen langs Maas en Rijn na 1945 zoomt in op deze problematiek in Nederland, België en Duitsland, met bijzondere aandacht voor de beide Limburgen en de regio’s rond Aken, Keulen en Düsseldorf, die van oudsher culturele banden hadden. Naast de nieuwbouw van kerken en hun lokale inplanting komen ook de religieus-maatschappelijke en de liturgische evolutie na Vaticanum II aan bod. De overzichtsartikelen worden afgewisseld met casestudy’s, zowel van kerkgebouwen als architecten. Hardback. €49.50 

Desirée Krikhaar: Geen dag zonder Maria, WBooks – Zwolle, 2019 (3e druk). Maria. Een naam met vele verschillende connotaties. Mens, mythe, moeder. Voor sommigen een symbool, voor anderen zo echt als vlees en bloed. Maria is van ons allemaal. In de religieuze geschriften is zij de moeder van Jezus, maar haar betekenis reikt verder. Zij is een wereldomvattend icoon voor vrouw-zijn, gezin- en moederliefde, vreugde en verdriet, troost en bescherming. Niet voor niets steken zoveel mensen, ongeacht hun cultuur of religie, een kaarsje op voor Maria als zij tijdens hun vakantie een kerk bezoeken. Er zijn ongetwijfeld veel mensen voor wie geldt: geen dag zonder Maria. Het boek Geen dag zonder Maria is een reis door het hele jaar, waarbij de lezer elke dag wordt verrast door Maria: met een feest of een legende, een mooi gedicht of gebed, een opmerkelijk weetje, een Maria-verschijning, een lach en een traan, een bijzonder recept. Het boek laat zien waar de wereldwijde verering van Maria vandaan komt en hoe Maria mensen tot op de dag van vandaag inspireert. De korte teksten, per kalenderdag ingedeeld, gaan vergezeld van prachtige illustraties, die reiken van oermoeders en godinnen via middeleeuwse beelden en manuscripten tot hedendaagse kunst en zelfs tatoeages. Juist die diversiteit maakt Geen dag zonder Maria bijzonder aantrekkelijk. Circa 350 afbeeldingen in kleur. ISBN 9789462581791, gebonden, in samenwerking met Museum Catharijneconvent. €24,95.

Janneke Stegeman: Dit is mijn verhaal, Boekencentrum, 2019. Dit is een prachtig fotoboek dat een goed beeld geeft van het christendom in de 21e eeuw. Theoloog Janneke Stegeman gaat in gesprek met 18 jonge christenen uit verschillende stromingen, topfotograaf Cigdem Yuksel maakt prachtige portretten van hen. Aan de hand van een Bijbelverhaal vertellen Ihab, Joenoes, Thirza, Cecile en anderen over een kantelpunt in hun leven. Verhalen vol hoop en inspiratie, geloof en twijfel, traditie en moderniteit. Dit is het boek bij de gelijknamige expositie van het Bijbels Museum over jonge christenen, met foto’s, korte audiodocumentaires en video’s. Gebonden, 160 blz. | Nederlands, EAN: 9789023956709, € 24,99.

Reinier Sonneveld, Heina Dokter: Het lied van de vlinder. Een beeldroman, Brandaan – Amersfoort, 2019. Iedereen heeft lief. Iedereen heeft liefdes verloren. Maar wanneer vliegt de liefde weg? En kun je haar dan nog vangen? Hoe ver ga je daarvoor? Plotseling is de vrouw van de bejaarde Jan spoorloos verdwenen, en resteren alleen nog de herinneringen aan haar. Tot hij op een dag opeens, uit het niets, hun liedje hoort – een liedje dat alleen zij beiden kenden. Jan zoekt de zanger, volgt het spoor van het liedje en begint een zoektocht vol onverwachte wendingen, in de hoop steeds dichter bij zijn verdwenen vrouw te komen. De beeldroman ‘Het lied van de vlinder’, het literaire debuut van Reinier Sonneveld en Heina Dokter, is een ode aan de liefde. ISBN: 9789460050558, 96 pag., gebonden. €19,90.


Meer:

18 september 2020 / BOEKBESPREKING KUNST D.V.

door Gertjan Schutte

Kunst wordt te vaak nog gezien als een optie die ook weer overbodig is, in plaats van een onmisbaar onderdeel van het leven. 

Lees meer...


17 augustus 2020 / BOEKBESPREKING

Hoe andere culturen de Bijbel zien

Christian Weber, Wie andere Kulturen die Bibel sehen. Ein Praxisbuch mit 70 Kunstwerken aus 33 Ländern.

Lees meer...


17 juli 2020 / Neocalvinisme en kunst IV

Lambert Zuidervaart: de betekenis van een kunstwerk is geen neutraal feit maar een meer of minder waardevolle bijdrage aan het floreren van mensen in de samenleving.

Lees meer...


12 juni 2020 / Neocalvinisme en kunst III

Calvijn en kunst: zuivere visie of blinde vlek?

door Adrienne Dengerink Chaplin

Lees meer...


14 mei 2020 / Neocalvinisme en kunst II

Hans Rookmaaker: De vrijheid van de kunstenaar

De Here spreekt ons aan als mondige mensen, die in vrijheid aan het werk kunnen en mogen gaan.

Lees meer...


17 april 2020 / Neocalvinisme en kunst I

Interview (1992) door Pieter van Kampen met Calvin Seerveld, emeritus hoogleraar in de esthetica.

Dit is de eerste blog in een serie over neocalvinisme en kunst

Lees meer...


25 maart 2020 / De Pietà

door Grady van den Bosch

De Pietà is intiem en tijdloos. Het is een close-up van de relatie tussen de moeder en haar dode kind, in oorsprong Maria en Jezus.

Lees meer...


22 februari 2020 / De mythe over de kunstenaar

Onze cultuur is doortrokken van ideeën over kunstenaars. En dat roept de vraag op: wat voor invloed hebben die ideeën op ons handelen en leven als kunstenaar?

Lees meer...


15 februari 2020 / Tussen figuratief, decoratief en abstract

Na de Tweede Wereldoorlog pakten kunstenaars vrijwel allemaal hun figuratieve stijl op van voor 1940. Maar de nieuwe abstracte kunst drong op. Wat betekende dit voor de kerkelijke kunst? 

Lees meer...


16 november 2019 / Laagvliegers, God en het alledaagse

door Ignace Schretlen

Misschien heeft Hij mij geleerd dat niets in het alledaagse vanzelfsprekend is.

Lees meer...


23 september 2019 / Thijs Buit, schilder

Arie Slob: 'Ik durf wel te stellen dat Thijs Buit in kringen van gereformeerde calvinisten baanbrekend werk heeft verricht.' 

Lees meer...


04 september 2019 / Adhémar Vandroemme: De lijdende Christus

door Koos van Noppen

Ik kan deze beeltenis niet los zien van de context. In dit West-Vlaamse stadje en de ommelanden telt men de doden van de Eerste Wereldoorlog bij tienduizenden. 

Lees meer...


31 juli 2019 / De Biblebelt in het Catharijneconvent

door Ineke de Jong

De werken van de hedendaagse refokunstenaars vormen wat mij betreft het hart van de tentoonstelling. Zij vertalen de refobelevingswereld in beelden.

Lees meer...


02 juli 2019 / QR-code van Paul Boer bij de Fundatie

Door deze unieke grafische afdruk te scannen wordt het kunstwerk zichtbaar. De code dient namelijk als een poort naar zijn kunstwerk, terwijl het kunstwerk op zijn beurt ook een poort is.

Lees meer...


08 juni 2019 / Moderne kunst met christelijke thematiek

Wessel Stoker over zijn nieuwe boek

Kunst met christelijke thema’s staat ten dienste van de spiritualiteit van mensen binnen en buiten de kerk. 

Lees meer...


29 mei 2019 / Moderne kunst met christelijke thema’s

Wessel Stoker over zijn nieuwe boek

Kunst met christelijke thema’s staat ten dienste van de spiritualiteit van mensen binnen en buiten de kerk. 

Lees meer...


03 mei 2019 / Kunst als onderdeel van de theologiestudie

Niet alleen christelijke kunst is voor de theologieopleiding belangrijk. Ook wereldse kunst is belangrijk omdat je je als theoloog altijd verhoudt tot de samenleving waarin je je bevindt.

Lees meer...


27 april 2019 / Het beeld na de beeldenstorm

door Jacolien Wubs

Er is zoiets als een vroege protestantse beeldcultuur. Na de Beeldenstorm en Reformatie werd gezocht naar nieuwe manieren om de kerkruimte in te richten en te verfraaien.

Lees meer...


13 maart 2019 / Art Stations of the Cross

Eigentijdse KUNSTPELGRIMAGE in Amsterdam 6 maart - 22 april

Wij hopen dat u als een pelgrim op pad wilt gaan, op zoek naar medemenselijkheid en compassie, op zoek naar meer, naar meer liefde en meer God.  

Lees meer...


08 januari 2019 / Werk, Bid & Bewonder

De Mythe Voorbij: Over kunst en calvinisme in het Dordrechts Museum

door Lieke Wijnia

Lees meer...


01 december 2018 / ArtWay nieuwsbrief

ArtWay heeft bijzondere plannen voor 2019!

Na Londen, Washington en New York is nu Amsterdam in beeld voor een toonaangevende kunsttentoonstelling met de titel Art Stations of the Cross.

Lees meer...


11 oktober 2018 / The Turn Club

door Grady van den Bosch

Het is bijzonder inspirerend om kunstenaars van allerlei slag te ontmoeten, die net als jij idealen hebben voor een betere samenleving.

Lees meer...


13 september 2018 / Kunstenaarsechtpaar Berry en Janny Brugman

door Jan van der Kolk

Om goed te kunnen werken, wilden ze met rust gelaten worden. Het gevoel van onafhankelijkheid gaf hun rust en vrijheid. 

Lees meer...


09 augustus 2018 / Portret Florence de Werquignoeul

door Koenraad De Wolf

Dit portret vertelt het (vergeten) verhaal van de Contrareformatie en de heropbloei van het kloosterleven in de Zuidelijk Nederlanden.

Lees meer...


13 juli 2018 / Neo Rauch in Zwolle

door Marieke Herweijer

Juist door de confrontatie met de absurdistische kant van het leven intrigeert het werk van Neo Rauch.

Lees meer...


17 mei 2018 / Toespraak van Herwi Rikhof

bij de presentatie van zijn nieuwe boek over de Cenakelkerk van de Heilig Landstichting

‘Ik heb deze kerk leren waarderen als een echte kerk.’ 

Lees meer...


23 april 2018 / Lodewijk Schelfhout. Nederlands eerste kubist

door Lisette Almering-Strik

Het is lastig om Lodewijk Schelfhout te plaatsen binnen de Nederlandse kunsthistorie. 

Lees meer...


04 april 2018 / Blog van Rikko Voorberg

Blog over de kunst van het oefenen

'Nou,' zei hij, 'ga maar doen wat jij moet doen, daar valt vanzelf een vorm omheen.'

Lees meer...


15 maart 2018 / Bijbelse vrouwen als aartsmoeders

door Wim Eikelboom

De Zwolse beeldhouwer Thijs Kwakernaak maakte tien houten beelden van vrouwen uit de Bijbel. Stuk voor stuk beelden met een sterk karakter.

Lees meer...


23 februari 2018 / Creativiteit en kijken met het hart

door Gottfrid van Eck

Als we volwassen worden, zullen we hopelijk ontvankelijk blijven voor het wonder van het leven en ruimte blijven scheppen voor het niet-zichtbare. 

Lees meer...


30 januari 2018 / Adri Geelhoed over liturgische kleden

Liturgische kleden geven kleur aan het kerkelijk jaar en herinneren de kerkganger daaraan, net zoals de gezangen die gezongen worden. 

Lees meer...


01 januari 2018 / Recensie Oog in Oog van Kick Bras

door Marieke Herweijer

Kick Bras schrijft over meditatie, spiritualiteit en mystiek. In dit boek focust hij op de christelijke mystiek en hoe die terugkomt in de beeldende kunst. 

Lees meer...


06 december 2017 / ArtWay Nieuwsbrief December 2017

Wim Eikelboom, voorzitter van ArtWay, praat u bij over het reilen en zeilen van ArtWay in het afgelopen jaar.

Lees meer...


14 november 2017 / Nieuwe maatschappelijke spiritualiteit in de kerk

Zoals in andere steden krijgt ook in Zwolle het kerkgebouw een andere betekenis. De oude kerk in het centrum is hier omgedoopt tot ‘Het Academiehuis, de Grote Kerk Zwolle’.

Lees meer...


24 oktober 2017 / René van Tol over film Opstanding van het lichaam

De kunst van nu neigt naar het conceptuele. Deze neiging heeft tot gevolg dat de kunstenaars steeds meer het weerbarstige van de fysieke werkelijkheid gaan mijden. 

Lees meer...


04 oktober 2017 / Een beeldroman van Liesbeth Labeur

Dit boek laat de verwarring en de geloofsvragen zien van een slachtoffer van incest in een reformatorisch milieu, die het geheim van misbruik met zich meedraagt.

Lees meer...


08 september 2017 / Janpeter Muilwijk over Om Mattia en zelfdoding

Dood. Deze tentoonstelling is er om Mattia, Julia Mattia. Haar naam betekent Jeugdig, Geschenk van God. Zij stierf op 1 oktober 2015 door zelfdoding na een intens leven van begaafdheid, liefde en ziekte. 

Lees meer...


23 augustus 2017 / Het goede, het ware en het schone

Goedheid, waarheid en schoonheid behoren tot Gods esthetische normen. Een christelijke benadering van kunst staat dus tegenover de postmoderne aanname dat er geen absolute waarden zijn.

Lees meer...


04 juli 2017 / Fons Litjens: Een halve kerk voor Halfweg

Wie nu de kerk van Halfweg binnenkomt wordt overdonderd door een achterwand, die het zonlicht filtert en de ruimte vult met een warm en geel licht. Het hele raam is gevuld met mensen.

Lees meer...


24 juni 2017 / Heilige beelden en gehoorzame ogen

Stil worden bij een beeld van Christus herinnert mij eraan wiens beelddrager ik ben. Dit neem ik mee gedurende de dag als andere beelden mij iets anders proberen te vertellen.

Lees meer...


02 juni 2017 / Pelgrimeren in Groningen

Onlangs is de Stichting Pelgrimeren In Groningen van start gegaan met 2300 km pelgrimsroutes in de provincie Groningen. Alle middeleeuwse kerken en oude kloosterterreinen zijn in de routes opgenomen.

Lees meer...


04 april 2017 / MMC Schobbe in de W. de Zwijgerkerk, Amsterdam

Kunst in dienst van de kerk, de kerk in dienst van de kunst

door Marleen Hengelaar-Rookmaaker

Lees meer...


07 maart 2017 / Maatschappelijk betrokken kunst

Een discussieopener door Adrienne Dengerink Chaplin

Sommige kunstenaars hebben vanwege hun groeiende ontevredenheid met de kunstwereld de overstap gemaakt naar de geëngageerde kunst. 

Lees meer...


01 februari 2017 / De zeven werken van barmhartigheid

Het jaar van barmhartigheid is alweer voorbij, maar het is en blijft een belangrijk thema. Hoe dachten onze middeleeuwse voorouders hierover? Dit veelluik van de Meester van Alkmaar laat het ons zien.

Lees meer...


03 januari 2017 / Aniko Ouweneel over christelijke kunst

De kunstenaar daagt ons uit en moedigt ons aan om te zoeken naar de bron van onze adem, van wat ons leven de moeite waard maakt en van ons verlangen naar een verlossende harmonie.

Lees meer...


09 december 2016 / Nieuwsbrief ArtWay december 2016

Like an imitation of a good thing past, these days of darkness surely will not last. Jesus was here and he is coming again, to lead us to the festival of friends.

Lees meer...


01 november 2016 / Ally Gordon over religie in de hedendaagse kunst

Laten we een wandeling maken langs een paar musea in Londen. Tijdens deze wandeling wil ik de plaats van religie in de hedendaagse kunst overdenken.

Lees meer...


30 september 2016 / Janna Beek over kunst in psychotherapie

Stel u voor dat u naar een schilderij of beeldhouwwerk kijkt. Dit werk roept ‘iets’ in u op. ‘Iets’ in uw binnenwereld, waar u zich nog niet bewust van bent, is geraakt. ‘Iets’ dat wacht op herkenning. 

Lees meer...


01 september 2016 / H.R. Rookmaaker: Spreekt kunst vanzelf?

Kunst is noch slechts een middel tot een doel, noch een religie, noch een activiteit voor een klein groepje uitverkorenen, noch een puur wereldse bezigheid. Geen van deze opvattingen over kunst doet recht aan de creativiteit waarmee God de mens heeft uitgerust. 

Lees meer...


29 juli 2016 / Joost de Wal over Verspijkerd en verzaagd

Veel heiligen- en devotiebeelden, vaak van gips, werden door de pastoors aan de straat gezet. En vervolgens…, vervolgens vinden we ze terug in de hedendaagse kunst. Wat doen ze daar? Betekenen ze nog iets?

Lees meer...


30 juni 2016 / Wessel Stoker over hedendaagse religieuze kunst

Mijn vraag bij de prachtige tentoonstelling The Problem of God is of de curator Isabelle Malz in de catalogus aan de kijker wel een adequate uitleg geeft van kunst als religieuze kunst. 

Lees meer...


09 juni 2016 / Betty Spackman: Depressie en creativiteit

Als je een ronde pin bent en je een vierkante pin moet worden om in de hokjes van de samenleving te passen, is dat op z'n zachtst gezegd pijnlijk.

Lees meer...


19 mei 2016 / Johannes Wickert klaagt inhumaan asielbeleid aan

Johannes Wickert is een van de zeldzame hedendaagse kunstenaars die een maatschappijkritische rol opneemt. En niet alleen in zijn schilderijen. 

Lees meer...


27 april 2016 / Marleen Hengelaar: Het onvervangbare beeld

Het beeld speelt een geheel eigen, onvervangbare rol in het leven van een mens. We kunnen het beeld als goede gave van God op een positieve en opbouwende manier in ons leven inzetten.

Lees meer...


06 april 2016 / Reinier Sonneveld over linksige kitsch

Die handen van alle leeftijden en kleuren, die bloemen daardoorheen, en dan die wonderlijke kleurbewerking. Het is allemaal reuzesympathiek, maar ja, dat maakt iets nog geen kunst.

Lees meer...


12 maart 2016 / Ned Bustard: De Bijbel is niet veilig

De Bijbel is een boek over gewone mensen die niet alleen geestelijke wezens zijn, maar ook hebzuchtig, berooid, haatdragend, hoopvol, egoïstisch en seksueel.

Lees meer...


24 februari 2016 / Wilma Wagenaar: Joost Zwagerman en Marc Mulders

Zwagerman schildert een zuigend zwart universum, in de steek gelaten door een onverschillige, liefdeloze god. Ten langen leste wendt hij zich af van religie en wijdt zich aan de kunst. 

Lees meer...


11 februari 2016 / Robb Ludwick: Opnieuw leren kijken

Het is een gave van Abigail Tulis om ongewone combinaties heel gewoon te laten lijken, zodat de kijker uitgenodigd en misschien uitgedaagd wordt om opnieuw te leren kijken.

Lees meer...


26 januari 2016 / Timon Ramaker: Kunst is broodnodig
Kunst is geen leuk extraatje, maar broodnodig in de wereld van vandaag. In een wereld die barst van clichés en onbegrip kan kunst verrassen en verbinden.
Lees meer...


14 januari 2016 / Kunst als onderdeel van de theologiestudie

Niet alleen christelijke kunst is voor de theologieopleiding belangrijk. Ook wereldse kunst is belangrijk omdat je je als theoloog altijd verhoudt tot de samenleving waarin je je bevindt.

Lees meer...