ArtWay

De mens, het ogenwezen, heeft het beeld nodig. Leonardo da Vinci

Neocalvinisme en kunst IV

Verlossende kunstkritiek

door Lambert Zuidervaart

***

Dit is overgenomen uit Kunst D.V. (Neo)calvinistische perspectieven op esthetica, kunstgeschiedenis en kunsttheologie. Amsterdam – Buijten & Schipperheijn, 2020, onder redactie van Marleen Hengelaar-Rookmaaker en Roger D. Henderson. 

***

Iemand die beeldende kunst ervaart zal het op een of andere wijze interpreteren. Als het is gemaakt om als kunstwerk op zichzelf te staan, dan gaat er een sterke roep om interpretatie van uit. Wat moet de focus zijn bij de interpretatie van kunst? Zeggen of men er wel of geen plezier aan beleeft, is op zichzelf niet genoeg. Interpreteren is niet hetzelfde als uiting geven aan persoonlijke voorkeuren, ook al geven persoonlijke voorkeuren onvermijdelijk richting aan iemands interpretaties. Wellicht geven we bijvoorbeeld meer nauwlettende aandacht aan een kunstwerk dat ons bevalt, zodat we er ook meer over te zeggen hebben wanneer iemand ernaar vraagt. Toch is de bedoeling van ons spreken over kunst[1] niet dat we onze voorkeur en afkeer kenbaar maken, maar onze interpretatie van het kunstwerk.

Velen van ons zijn amateurinterpreet en hebben zelf de media waarmee beeldend kunstenaars werken niet bestudeerd of beoefend. Voor sturing of correctie van onze respons vertrouwen we vaak op geschoolde interpreten: op kunstdocenten, kunstjournalisten, kunstcritici, kunsthistorici, kunstfilosofen en ook op de kunstenaars zelf. Deze professionele interpreten kunnen we aanduiden als kunstcommentators. Ze geven commentaar op het kunstwerk om de betekenis ervan te laten oplichten.

Omdat kunst een maatschappelijk instituut is met vele dimensies en omdat een kunstwerk vele eigenschappen heeft, zijn er uiteenlopende scholen van kunstcommentaar ontstaan. Formalisten, bijvoorbeeld, concentreren zich op esthetische zaken. Technisch commentaar betreft het voorwerpmatige karakter van kunst, het maakt duidelijk hoe een kunstwerk gemaakt wordt en gaat over de gebruikte visuele middelen. Bij een hermeneutische benadering ligt het accent op de inhoudelijke strekking van een kunstwerk. Diverse instrumentalistische benaderingen proberen de economische, politieke, morele of religieuze functies van een kunstwerk toe te lichten, vaak zonder zich heel druk te maken over de betekenis of esthetische kenmerken ervan. Elk van deze scholen biedt een legitiem aanknopingspunt. Toch doet er niet één recht aan het veeldimensionale en maatschappelijk complexe karakter van kunst.

In onderscheid hiervan pleit ik voor een benadering die ik ‘verlossende kunstkritiek’ (redemptive art criticism) noem. Verlossende kunstkritiek streeft naar interpretatie van een kunstwerk in het licht van zijn voorwerpmatige en esthetische karakter, met het oog op de betekenis en receptie ervan en onder verwijzing naar de rollen die het speelt in de maatschappij. Hoewel deze interpretatie zich laat leiden door de betekenis die aan het licht komt, wordt er ook zorgvuldige aandacht gegeven aan de voorwerpmatige, esthetische en maatschappelijke aspecten, die allemaal als medium voor die betekenis dienen. Bovendien is deze benadering kritisch. Ze omvat normatieve vragen over de technische prestatie, esthetische validiteit en maatschappelijke ethiek. Bij verlossende kritiek geldt de betekenis van een kunstwerk niet als een neutraal feit maar als een meer of minder waardevolle bijdrage aan het floreren van mensen in de samenleving.

Ik kan deze benadering illustreren met de bespreking van een kunstwerk waarvan de betekenis, naar mijn mening, een belangrijke bijdrage levert: Earth’s Lament[2], een sculptuur van de Amerikaans-Canadese kunstenares Joyce A. Recker. Ik begin met enige biografische achtergrond. Hoewel formalisten die de intentional fallacy (de fout om een werk te interpreteren op grond van de intentie van de maker) afwijzen deze achtergrond misschien irrelevant of erger vinden, omvat de betekenis van een beeldend kunstwerk voor mij het ontstaan ervan vanuit geleefde ervaring en de kunstpraktijken die horen bij het maatschappelijk instituut dat kunst heet.

Joyce A. Recker: Earth’s Lament, 2003

 

De weeklacht van de aarde

Joyce A. Recker (geb. 1951) had als aankomend kunstenaar al een achtergrond in de muziek. Zij was een goed pianist, songwriter en pianodocent toen zij zich begon te bekwamen in de vezelkunst[3] (weven, textielverven, papier maken en dergelijke). Hierna ging zij studeren bij beeldhouwer Ron Pederson. In 1988 behaalde zij haar BFA[4] aan Aquinas College, een katholiek liberal arts college in Grand Rapids. Zij verwierf een atelier in het Urban Institute for Contemporary Arts, het grootste multidisciplinaire centrum voor kunst in de staat Michigan, waarna zij al spoedig hout en plantaardige materialen als haar favoriete medium ontdekte. Haar werk is tentoongesteld in musea en kunstcentra alsook in commerciële en non-profitgalerieën. Zij doceerde kunst aan het Kendall College of Art and Design en ze was curator en jurylid bij tentoonstellingen in Michigan en Ontario. Haar fijnzinnige houtsculpturen hebben hun weg gevonden naar huizen in heel Canada en de Verenigde Staten.[5] Ook werkt zij als interieurontwerper van woningen, waarbij ze huiseigenaren helpt hun huis esthetisch te verrijken.

Uit de sculpturen van Recker spreekt een sterk architectonisch inzicht in ruimtelijke relaties, een muzikaal besef van ritme en timing, en het gevoel van de vezelkunstenaar voor de textuur en combinatie van materialen. Ieder werkstuk is de vrucht van een proces van nauwkeurig luisteren naar wat de materialen haar te zeggen hebben, terwijl ze die omvormt tot een uniek kunstwerk. Deze zorg en aandacht zijn ingegeven door een persoonlijke, sociaal bewogen spiritualiteit. Zij omschrijft haar sculpturen als ‘figuratieve abstracties die zielsbespiegelingen fluisteren. Ze spreken over het spanningsveld om waardig te leven te midden van onrecht en pijn’.[6]

Deze combinatie van maatschappelijk georiënteerde spiritualiteit en architectonisch vakmanschap komt duidelijk naar voren in Earth’s Lament. Een vroege versie stond in de jaren negentig in het Grand Rapids Art Museum. Het ging hier om een jonge krulwilg die de kunstenaar uit de grond gehaald en in een houten frame geplaatst had. Toen de wilg zijn blaadjes verloor en een steeds havelozer aanzien kreeg, beviel het resultaat haar niet meer. Recker haalde de dode wilg takje voor takje uit elkaar, verwijderde de resterende bladeren, snoeide de uiteinden van de takken tot speren en bevestigde ze weer aan de oorspronkelijke stam met tweepuntige houten krammetjes die ze voor dit doel gesneden had. Om deze boomreconstructie vast te zetten haalde Recker de schors van takken die ze had verzameld, sneed ze op de juiste lengte en bond ze met sterk plastic twijndraad samen. Om de boom te ‘planten’ fabriceerde ze een ingewikkeld nest van snippers die bij het snijden waren overgebleven, vulde dit met fijn wit zand dat ze met lijm fixeerde en plaatste vijf gepolijste stenen rond de voet van de boom. De genestelde boom staat op een raster dat uit andere takken is vervaardigd en dit raster wordt herhaald in het doorlatende plafond waar de wilg doorheen omhoogschiet. Als een beeld van zowel kracht als breekbaarheid nam Recker negen blokken van geolied hout om de poten van de sculptuur op te zetten. Zo bevindt de draaiende wilde takkenbos van de gereconstrueerde boom zich in een strak gevormd kader dat losjes in elkaar gezet lijkt.

Bij vluchtige beschouwing zullen misschien niet al de zojuist genoemde bijzonderheden opvallen. Toch zijn ze van cruciaal belang voor de betekenis en de esthetische eigenschappen van het werk. Recker zegt dat zij in haar sculpturen spanningen van subtiele ambiguïteit wil aanbrengen:

Meerduidige relaties ontstaan tussen de materialen. De combinatie van glad en scherp zorgt voor ambivalentie; men is geneigd het gladde te betasten en deinst tegelijk voor het scherpe terug. Gesnoeide takken (…) zijn tegelijk kaal en elegant, sterk in hun zwakte (…) Meerduidige relaties doemen ook op binnen het skeletachtig kader van mijn sculpturen. Ze kunnen zowel opsluiting, insluiting en beheersing suggereren als behoud, bescherming en potentieel. Als transparante structuren kunnen ze openheid en kwetsbaarheid oproepen – enerzijds een overwinbaar schild en anderzijds een gevangen vrijheid, een open kader dat doordringbaar is en tegelijk gevangenhoudt. Uiteindelijk zijn mijn wankele, soms zwevende objecten fluisterende reflecties van mijn ziel. De uitdaging om te leven – om te blijven leven – is een cyclisch proces waarin je leert om het ruwe en het gladde te omarmen, het barse en het tedere, het hele en het gebrokene – niet alleen om mij heen maar ook binnenin mij.[7]

Ook zonder precies te weten hoe Recker Earth’s Lament heeft vervaardigd en zonder haar artist’s statement te lezen, kunnen zulke meerduidigheden de kijker niet ontgaan, zeker niet gezien de menselijke afmetingen: 162,5 cm hoog en 55 cm breed en diep.

 

Kunst in de openbare ruimte

Straks zal ik meer zeggen over de betekenis en esthetische eigenschappen van dit werk. Maar eerst zal ik het bekijken als kunst in de publieke ruimte. Zoals veel eigentijdse kunst in het Westen bereikt Earth’s Lament een publiek dat groter is dan het specifieke publiek waarvoor het gemaakt is. Dit wordt duidelijk uit de geschiedenis van de tentoonstelling en receptie van dit werk. Het heeft nooit in een commerciële galerie gestaan. Het werd voor het eerst tentoongesteld in Gallery 1313, een door kunstenaars beheerde galerie zonder winstoogmerk in Toronto. Het was onderdeel van een speciale expositie in verband met mijn inaugurele oratie voor het Institute for Christian Studies (ICS), een onafhankelijke instelling voor hoger onderwijs in de neocalvinistische traditie. Het bleef nog jaren in de ICS-directiekamer staan, totdat jurist Jack de Klerk, een persoonlijke vriend van de kunstenaar, het van haar kocht. De sculptuur staat nu bij De Klerk thuis in de woonkamer. Het werk heeft dus meer dan één publiek gehad: galeriebezoekers, academici, vrienden en collega’s van de koper en, wellicht als grootste bereik, alle mensen over de hele wereld die een afbeelding van de sculptuur zien in verband met voordrachten en publicaties die haar behandelen.

De publieksgerichte oriëntatie van het werk staat echter hoogstpersoonlijke ervaringen niet in de weg. Earth’s Lament vormde in Gallery 1313 een onderdeel van de expositie Speak On Memory (2013), met werk van drie vrouwelijke kunstenaars. Een van de twee anderen was fotograaf en prentkunstenaar Laurie Zinkand-Selles. Laurie is de zus van Jeanie Zinkand, die in 2000 op 47-jarige leeftijd was overleden aan longkanker. Jeanie, de echtgenote van Jack de Klerk, was een van de beste vriendinnen van Joyce Recker. Veel bezoekers op de openingsavond van de expositie hadden banden met deze kleine kring mensen. Earth’s Lament diende als stille herinnering aan haar die ons ontvallen was, terwijl het ook getuigde van een scheur in het weefsel van de schepping. Voor latere bezoekers, die niets van dit persoonlijk verdriet wisten, sprak het misschien over hun eigen gevoelens van verlies en verlangen. De gelegenheden waarbij dit werk ervaren wordt geven mede gestalte aan de interpretaties die opkomen. Naar mijn mening is dit een legitiem en belangrijk gegeven bij alle kunst in de publieke ruimte. Bovendien heeft de sculptuur, ook al ontbreken openlijke verwijzingen naar gezondheidszorg als beleidspunt of naar ecologische duurzaamheid, toch indirect raakvlakken met die vraagstukken. Ook in die zin is dit kunst in de openbare ruimte.

Door de reeds genoemde voorwerpmatige, esthetische en maatschappelijke aspecten van Earth’s Lament kan dit werk als voorbeeld dienen voor de authenticiteit, integriteit en betekenis die samen artistieke waarheid vormen. In mijn boek over artistieke waarheid zeg ik het zo:

Een schitterend verlichte sculptuur staat op negen blokken hout in het midden van een door artiesten gerunde galerie in Toronto. Het is de eerste avond van een tentoonstelling getiteld Speak On Memory, met werk van drie vrouwen over verlies en herstel. Mensen verdringen zich om de sculptuur maar houden afstand, getroffen door de strenge complexiteit. Een jonge krulwilg is omgezaagd voordat hij tot volle wasdom kon komen, de dode bladeren zijn verwijderd, de kale takken eraf gehaald. In krachtig gereconstrueerde vorm staat hij daar nu, zich draaiend in en door een skeletachtige kooi van gesnoeide wilgentakken die met doorzichtig twijn worden bijeengehouden. De wilgentakken, met speervormige uiteinden, zijn met scherpe houten krammen weer aan het boomstamrestant bevestigd. Ze kronkelen zich als slangen door elkaar en de stam staat wortelloos in een nest van ineengevlochten twijgjes. Het nest ligt op een bedding van twee kruislings geplaatste lagen puntige zijtakjes. Het nest is gevuld met gefixeerd zand, verschrompelde grond waarin ooit iets groeide. Grauwe stenen, als versteende eieren liggend rond de stronk, zijn alles wat er is overgebleven. De knoestige maar jonge takken van deze gekooide, genestelde en opnieuw samengestelde boom kringelen de hoogte in naar een punt dat ze nooit zullen bereiken. Dit werk van Joyce Recker is getiteld Earth’s Lament. Waarom is het publiek bij deze gelegenheid zo zichtbaar geroerd door deze sculptuur, waarom trekt het werk aandacht en wordt erover gepraat? Het doet geen directe uitspraken of beweringen. Toch biedt het meer dan een innovatieve behandeling van on-traditionele materialen die, onder de juiste belichting en op de juiste plaats, prachtige nevenstellingen laat zien van hoeken en bochten, van licht en schaduw, van vondst en maaksel. Tegelijkertijd is het een open metafoor van hoop te midden van verlies, van vernieuwing te midden van verwoesting. De betekenis wordt bewerkstelligd door de verbeeldingsvolle structuur, die getuigt van de visie van de kunstenaar op kunst en het leven en inwerkt op de behoefte van het publiek aan een echo van de klacht van de aarde. Het is een verbeeldingsmatig ontsluitend werk, dat tegemoetkomt aan de veel dimensies omsluitende verwachting van artistieke waarheid.[8]

Uiteindelijk zijn dit de vragen waar het bij een verlossende kunstkritiek om gaat: is het kunstwerk waar? Hoe wordt die waarheid overgebracht door de constructie, receptie en betekenis van het werk? En hoe draagt de overtuigende verbeeldingsmatige ontsluiting door een uniek kunstwerk bij aan het floreren van mensen in een samenleving die de weg kwijt is en roept om verlossing?

In een vermeende post truth-samenleving waarin kunst vaak als dom amusement of commerciële propaganda wordt afgedaan – of helemaal wordt genegeerd – kan verlossende kunstkritiek bijdragen tot culturele vernieuwing en sociale transformatie. Met behoud van aandacht voor de technische en esthetische aspecten van een kunstwerk heeft deze vorm van kunstkritiek oog voor de vele rollen die kunst in de samenleving speelt. Ook vergeet zij nooit hoe zij mensen kan helpen met elkaar in contact te komen en hun plek in de cultuur te vinden. Bij verlossende kunstkritiek is kunst geen franje van het leven en ook geen hoogverheven bekroning van de cultuur. Kunst is, zei Kuyper, een ‘ernstige macht’[9] en haar verbeeldingsmatige waarheid kan menselijk floreren bevorderen. Door middel van genuanceerd en indringend commentaar op specifieke kunstenaars, werken, events en organisaties wil verlossende kunstkritiek laten zien of en hoe dat floreren zich voordoet.

***

Lambert Zuidervaart is emeritus hoogleraar filosofie aan het Institute for Christian Studies en de Universiteit van Toronto en gastdocent aan Calvin University in Grand Rapids, Michigan, waar hij woont. Hij kreeg internationale bekendheid op het terrein van de studie van Adorno en de Kritische Theorie en schreef Artistic Truth: Aesthetics, Discourse and Imaginative Disclosure (2004) en Art in Public: Politics, Economics, and a Democratic Culture (2011). Recentere publicaties van zijn hand zijn Truth in Husserl, Heidegger, and the Frankfurt School (2017) en drie bundels essays over de reformatorische wijsbegeerte: Religion, Truth and Social Transformation (2016), Art, Education, and Cultural Renewal (2017) en Knowledge, Politics, and Social Critique (nog te verschijnen).


[1] Wat ik met ‘ons spreken over kunst’ (art talk) bedoel leg ik uit in mijn boek Artistic Truth. Aesthetics, Discourse, and Imaginative Disclosure. Cambridge University Press, 2004, 68-73 en 134-139.

[2] Joyce A. Recker: Earth’s Lament, 2003, krulwilg, gesnoeide sumak, stenen, zand, 170 x 55 x 55 cm. Foto Patty Watteyne

[3] Fiber arts, een moderne verruiming van textielkunst of textiele werkvormen.

[4] De graad van Bachelor of Fine Arts, die onder deze titel alleen in Noord-Amerika wordt toegekend.

[5] Op drie van mijn boeken, waaronder Artistic Truth, is een sculptuur van Recker op de omslag afgebeeld. Om niets te verzwijgen meld ik hier nog dat Joyce en ik sinds 1977 met elkaar gehuwd zijn.

[6] ‘Artist’s Statement’ voor de expositie Speak On Memory, Toronto, Gallery 1313, 20 februari 2003.

[7] Recker, ‘Artist’s Statement’.

[8] Artistic Truth, 217-219.

[9] A. Kuyper, Het calvinisme. Zes Stone-lezingen, in October 1898 te Princeton (N.-J.) gehouden. Amsterdam / Pretoria: Boekhandel voorheen Höveker & Wormser, 1899, Vijfde lezing, 145.


Meer:

12 juni 2020 / Neocalvinisme en kunst III

Calvijn en kunst: zuivere visie of blinde vlek?

door Adrienne Dengerink Chaplin

Lees meer...


14 mei 2020 / Neocalvinisme en kunst II

Hans Rookmaaker: De vrijheid van de kunstenaar

De Here spreekt ons aan als mondige mensen, die in vrijheid aan het werk kunnen en mogen gaan.

Lees meer...


17 april 2020 / Neocalvinisme en kunst I

Interview (1992) door Pieter van Kampen met Calvin Seerveld, emeritus hoogleraar in de esthetica.

Dit is de eerste blog in een serie over neocalvinisme en kunst

Lees meer...


25 maart 2020 / De Pietà

door Grady van den Bosch

De Pietà is intiem en tijdloos. Het is een close-up van de relatie tussen de moeder en haar dode kind, in oorsprong Maria en Jezus.

Lees meer...


22 februari 2020 / De mythe over de kunstenaar

Onze cultuur is doortrokken van ideeën over kunstenaars. En dat roept de vraag op: wat voor invloed hebben die ideeën op ons handelen en leven als kunstenaar?

Lees meer...


15 februari 2020 / Tussen figuratief, decoratief en abstract

Na de Tweede Wereldoorlog pakten kunstenaars vrijwel allemaal hun figuratieve stijl op van voor 1940. Maar de nieuwe abstracte kunst drong op. Wat betekende dit voor de kerkelijke kunst? 

Lees meer...


07 december 2019 / ArtWay Nieuwsbrief 2019

Steun ArtWay en ontvang het boek Kunst D.V. over calvinisme, neocalvinisme en kunst.

Lees meer...


16 november 2019 / Laagvliegers, God en het alledaagse

door Ignace Schretlen

Misschien heeft Hij mij geleerd dat niets in het alledaagse vanzelfsprekend is.

Lees meer...


23 september 2019 / Thijs Buit, schilder

Arie Slob: 'Ik durf wel te stellen dat Thijs Buit in kringen van gereformeerde calvinisten baanbrekend werk heeft verricht.' 

Lees meer...


04 september 2019 / Adhémar Vandroemme: De lijdende Christus

door Koos van Noppen

Ik kan deze beeltenis niet los zien van de context. In dit West-Vlaamse stadje en de ommelanden telt men de doden van de Eerste Wereldoorlog bij tienduizenden. 

Lees meer...


31 juli 2019 / De Biblebelt in het Catharijneconvent

door Ineke de Jong

De werken van de hedendaagse refokunstenaars vormen wat mij betreft het hart van de tentoonstelling. Zij vertalen de refobelevingswereld in beelden.

Lees meer...


02 juli 2019 / QR-code van Paul Boer bij de Fundatie

Door deze unieke grafische afdruk te scannen wordt het kunstwerk zichtbaar. De code dient namelijk als een poort naar zijn kunstwerk, terwijl het kunstwerk op zijn beurt ook een poort is.

Lees meer...


08 juni 2019 / Moderne kunst met christelijke thematiek

Wessel Stoker over zijn nieuwe boek

Kunst met christelijke thema’s staat ten dienste van de spiritualiteit van mensen binnen en buiten de kerk. 

Lees meer...


29 mei 2019 / Moderne kunst met christelijke thema’s

Wessel Stoker over zijn nieuwe boek

Kunst met christelijke thema’s staat ten dienste van de spiritualiteit van mensen binnen en buiten de kerk. 

Lees meer...


03 mei 2019 / Kunst als onderdeel van de theologiestudie

Niet alleen christelijke kunst is voor de theologieopleiding belangrijk. Ook wereldse kunst is belangrijk omdat je je als theoloog altijd verhoudt tot de samenleving waarin je je bevindt.

Lees meer...


27 april 2019 / Het beeld na de beeldenstorm

door Jacolien Wubs

Er is zoiets als een vroege protestantse beeldcultuur. Na de Beeldenstorm en Reformatie werd gezocht naar nieuwe manieren om de kerkruimte in te richten en te verfraaien.

Lees meer...


13 maart 2019 / Art Stations of the Cross

Eigentijdse KUNSTPELGRIMAGE in Amsterdam 6 maart - 22 april

Wij hopen dat u als een pelgrim op pad wilt gaan, op zoek naar medemenselijkheid en compassie, op zoek naar meer, naar meer liefde en meer God.  

Lees meer...


08 januari 2019 / Werk, Bid & Bewonder

De Mythe Voorbij: Over kunst en calvinisme in het Dordrechts Museum

door Lieke Wijnia

Lees meer...


01 december 2018 / ArtWay nieuwsbrief

ArtWay heeft bijzondere plannen voor 2019!

Na Londen, Washington en New York is nu Amsterdam in beeld voor een toonaangevende kunsttentoonstelling met de titel Art Stations of the Cross.

Lees meer...


11 oktober 2018 / The Turn Club

door Grady van den Bosch

Het is bijzonder inspirerend om kunstenaars van allerlei slag te ontmoeten, die net als jij idealen hebben voor een betere samenleving.

Lees meer...


13 september 2018 / Kunstenaarsechtpaar Berry en Janny Brugman

door Jan van der Kolk

Om goed te kunnen werken, wilden ze met rust gelaten worden. Het gevoel van onafhankelijkheid gaf hun rust en vrijheid. 

Lees meer...


09 augustus 2018 / Portret Florence de Werquignoeul

door Koenraad De Wolf

Dit portret vertelt het (vergeten) verhaal van de Contrareformatie en de heropbloei van het kloosterleven in de Zuidelijk Nederlanden.

Lees meer...


13 juli 2018 / Neo Rauch in Zwolle

door Marieke Herweijer

Juist door de confrontatie met de absurdistische kant van het leven intrigeert het werk van Neo Rauch.

Lees meer...


17 mei 2018 / Toespraak van Herwi Rikhof

bij de presentatie van zijn nieuwe boek over de Cenakelkerk van de Heilig Landstichting

‘Ik heb deze kerk leren waarderen als een echte kerk.’ 

Lees meer...


23 april 2018 / Lodewijk Schelfhout. Nederlands eerste kubist

door Lisette Almering-Strik

Het is lastig om Lodewijk Schelfhout te plaatsen binnen de Nederlandse kunsthistorie. 

Lees meer...


04 april 2018 / Blog van Rikko Voorberg

Blog over de kunst van het oefenen

'Nou,' zei hij, 'ga maar doen wat jij moet doen, daar valt vanzelf een vorm omheen.'

Lees meer...


15 maart 2018 / Bijbelse vrouwen als aartsmoeders

door Wim Eikelboom

De Zwolse beeldhouwer Thijs Kwakernaak maakte tien houten beelden van vrouwen uit de Bijbel. Stuk voor stuk beelden met een sterk karakter.

Lees meer...


23 februari 2018 / Creativiteit en kijken met het hart

door Gottfrid van Eck

Als we volwassen worden, zullen we hopelijk ontvankelijk blijven voor het wonder van het leven en ruimte blijven scheppen voor het niet-zichtbare. 

Lees meer...


30 januari 2018 / Adri Geelhoed over liturgische kleden

Liturgische kleden geven kleur aan het kerkelijk jaar en herinneren de kerkganger daaraan, net zoals de gezangen die gezongen worden. 

Lees meer...


01 januari 2018 / Recensie Oog in Oog van Kick Bras

door Marieke Herweijer

Kick Bras schrijft over meditatie, spiritualiteit en mystiek. In dit boek focust hij op de christelijke mystiek en hoe die terugkomt in de beeldende kunst. 

Lees meer...


06 december 2017 / ArtWay Nieuwsbrief December 2017

Wim Eikelboom, voorzitter van ArtWay, praat u bij over het reilen en zeilen van ArtWay in het afgelopen jaar.

Lees meer...


14 november 2017 / Nieuwe maatschappelijke spiritualiteit in de kerk

Zoals in andere steden krijgt ook in Zwolle het kerkgebouw een andere betekenis. De oude kerk in het centrum is hier omgedoopt tot ‘Het Academiehuis, de Grote Kerk Zwolle’.

Lees meer...


24 oktober 2017 / René van Tol over film Opstanding van het lichaam

De kunst van nu neigt naar het conceptuele. Deze neiging heeft tot gevolg dat de kunstenaars steeds meer het weerbarstige van de fysieke werkelijkheid gaan mijden. 

Lees meer...


04 oktober 2017 / Een beeldroman van Liesbeth Labeur

Dit boek laat de verwarring en de geloofsvragen zien van een slachtoffer van incest in een reformatorisch milieu, die het geheim van misbruik met zich meedraagt.

Lees meer...


08 september 2017 / Janpeter Muilwijk over Om Mattia en zelfdoding

Dood. Deze tentoonstelling is er om Mattia, Julia Mattia. Haar naam betekent Jeugdig, Geschenk van God. Zij stierf op 1 oktober 2015 door zelfdoding na een intens leven van begaafdheid, liefde en ziekte. 

Lees meer...


23 augustus 2017 / Het goede, het ware en het schone

Goedheid, waarheid en schoonheid behoren tot Gods esthetische normen. Een christelijke benadering van kunst staat dus tegenover de postmoderne aanname dat er geen absolute waarden zijn.

Lees meer...


04 juli 2017 / Fons Litjens: Een halve kerk voor Halfweg

Wie nu de kerk van Halfweg binnenkomt wordt overdonderd door een achterwand, die het zonlicht filtert en de ruimte vult met een warm en geel licht. Het hele raam is gevuld met mensen.

Lees meer...


24 juni 2017 / Heilige beelden en gehoorzame ogen

Stil worden bij een beeld van Christus herinnert mij eraan wiens beelddrager ik ben. Dit neem ik mee gedurende de dag als andere beelden mij iets anders proberen te vertellen.

Lees meer...


02 juni 2017 / Pelgrimeren in Groningen

Onlangs is de Stichting Pelgrimeren In Groningen van start gegaan met 2300 km pelgrimsroutes in de provincie Groningen. Alle middeleeuwse kerken en oude kloosterterreinen zijn in de routes opgenomen.

Lees meer...


04 april 2017 / MMC Schobbe in de W. de Zwijgerkerk, Amsterdam

Kunst in dienst van de kerk, de kerk in dienst van de kunst

door Marleen Hengelaar-Rookmaaker

Lees meer...


07 maart 2017 / Maatschappelijk betrokken kunst

Een discussieopener door Adrienne Dengerink Chaplin

Sommige kunstenaars hebben vanwege hun groeiende ontevredenheid met de kunstwereld de overstap gemaakt naar de geëngageerde kunst. 

Lees meer...


01 februari 2017 / De zeven werken van barmhartigheid

Het jaar van barmhartigheid is alweer voorbij, maar het is en blijft een belangrijk thema. Hoe dachten onze middeleeuwse voorouders hierover? Dit veelluik van de Meester van Alkmaar laat het ons zien.

Lees meer...


03 januari 2017 / Aniko Ouweneel over christelijke kunst

De kunstenaar daagt ons uit en moedigt ons aan om te zoeken naar de bron van onze adem, van wat ons leven de moeite waard maakt en van ons verlangen naar een verlossende harmonie.

Lees meer...


09 december 2016 / Nieuwsbrief ArtWay december 2016

Like an imitation of a good thing past, these days of darkness surely will not last. Jesus was here and he is coming again, to lead us to the festival of friends.

Lees meer...


01 november 2016 / Ally Gordon over religie in de hedendaagse kunst

Laten we een wandeling maken langs een paar musea in Londen. Tijdens deze wandeling wil ik de plaats van religie in de hedendaagse kunst overdenken.

Lees meer...


30 september 2016 / Janna Beek over kunst in psychotherapie

Stel u voor dat u naar een schilderij of beeldhouwwerk kijkt. Dit werk roept ‘iets’ in u op. ‘Iets’ in uw binnenwereld, waar u zich nog niet bewust van bent, is geraakt. ‘Iets’ dat wacht op herkenning. 

Lees meer...


01 september 2016 / H.R. Rookmaaker: Spreekt kunst vanzelf?

Kunst is noch slechts een middel tot een doel, noch een religie, noch een activiteit voor een klein groepje uitverkorenen, noch een puur wereldse bezigheid. Geen van deze opvattingen over kunst doet recht aan de creativiteit waarmee God de mens heeft uitgerust. 

Lees meer...


29 juli 2016 / Joost de Wal over Verspijkerd en verzaagd

Veel heiligen- en devotiebeelden, vaak van gips, werden door de pastoors aan de straat gezet. En vervolgens…, vervolgens vinden we ze terug in de hedendaagse kunst. Wat doen ze daar? Betekenen ze nog iets?

Lees meer...


30 juni 2016 / Wessel Stoker over hedendaagse religieuze kunst

Mijn vraag bij de prachtige tentoonstelling The Problem of God is of de curator Isabelle Malz in de catalogus aan de kijker wel een adequate uitleg geeft van kunst als religieuze kunst. 

Lees meer...


09 juni 2016 / Betty Spackman: Depressie en creativiteit

Als je een ronde pin bent en je een vierkante pin moet worden om in de hokjes van de samenleving te passen, is dat op z'n zachtst gezegd pijnlijk.

Lees meer...


19 mei 2016 / Johannes Wickert klaagt inhumaan asielbeleid aan

Johannes Wickert is een van de zeldzame hedendaagse kunstenaars die een maatschappijkritische rol opneemt. En niet alleen in zijn schilderijen. 

Lees meer...


27 april 2016 / Marleen Hengelaar: Het onvervangbare beeld

Het beeld speelt een geheel eigen, onvervangbare rol in het leven van een mens. We kunnen het beeld als goede gave van God op een positieve en opbouwende manier in ons leven inzetten.

Lees meer...


06 april 2016 / Reinier Sonneveld over linksige kitsch

Die handen van alle leeftijden en kleuren, die bloemen daardoorheen, en dan die wonderlijke kleurbewerking. Het is allemaal reuzesympathiek, maar ja, dat maakt iets nog geen kunst.

Lees meer...


12 maart 2016 / Ned Bustard: De Bijbel is niet veilig

De Bijbel is een boek over gewone mensen die niet alleen geestelijke wezens zijn, maar ook hebzuchtig, berooid, haatdragend, hoopvol, egoïstisch en seksueel.

Lees meer...


24 februari 2016 / Wilma Wagenaar: Joost Zwagerman en Marc Mulders

Zwagerman schildert een zuigend zwart universum, in de steek gelaten door een onverschillige, liefdeloze god. Ten langen leste wendt hij zich af van religie en wijdt zich aan de kunst. 

Lees meer...


11 februari 2016 / Robb Ludwick: Opnieuw leren kijken

Het is een gave van Abigail Tulis om ongewone combinaties heel gewoon te laten lijken, zodat de kijker uitgenodigd en misschien uitgedaagd wordt om opnieuw te leren kijken.

Lees meer...


26 januari 2016 / Timon Ramaker: Kunst is broodnodig
Kunst is geen leuk extraatje, maar broodnodig in de wereld van vandaag. In een wereld die barst van clichés en onbegrip kan kunst verrassen en verbinden.
Lees meer...


14 januari 2016 / Kunst als onderdeel van de theologiestudie

Niet alleen christelijke kunst is voor de theologieopleiding belangrijk. Ook wereldse kunst is belangrijk omdat je je als theoloog altijd verhoudt tot de samenleving waarin je je bevindt.

Lees meer...