ArtWay

De mens, het ogenwezen, heeft het beeld nodig. Leonardo da Vinci

Robert Besana: Non in cruciatu

ArtWay beeldmeditatie 2 augustus 2020

www.artway.eu

Robert Besana: Non in cruciatu, sed causa quae facet martyrem

Martelaarschap en de betekenis van de dood

door Rod Pattenden 

Het beeld van mensen die als slachtoffer van politieke of maatschappelijke krachten om het leven zijn gekomen is een bekend element in deze tijd van toenemende internationale conflicten en spanningen. Terwijl plaatselijke omstandigheden meespelen als er doden vallen, zijn er duidelijk bredere maatschappelijke belangen aan het werk als er van iemands dood een roep om verandering en recht uitgaat. Die woede en hoop kwamen op bij de dood van George Floyd, een zwart slachtoffer van politiegeweld in Amerika. Dit heeft een beweging voor rechtvaardigheid op gang gebracht die in de hele wereld weerklank vindt, vooral daar waar bepaalde mensen macht en privileges kunnen genieten op grond van hun huidskleur, ras, religie of geslacht.

Robert Besana heeft zich in de Filipijnen bekwaamd als schilder, musicus en docent. Hij heeft zich in een belangrijke solo-expositie in 2018 met het thema martelaarschap beziggehouden en aan wat het laat zien over de betekenis van de dood ten gevolge van politieke en sociale krachten. De titel van het grootste werk van deze expositie is een citaat uit een preek van Augustinus over de betekenis van het sterven als martelaar: ‘Niet de straf maar de zaak waarvoor men sterft maakt iemand tot een martelaar.’ Besana gebruikt die uitspraak om stem te geven aan gedachten over de betekenis van de dood van mensen die ten prooi vallen aan politiek geweld. In de Filipijnen voert de regering sinds 2016 een ‘oorlog tegen drugs’ waarbij veel mensen onwettig worden gedood. Er staat zelfs een premie op het vermoorden van criminelen en drugsverslaafden. Martelaarschap is een thema dat ook verband houdt met de lange geschiedenis van politieke onderdrukking in dit land, vooral ten tijde van het Marcosregime in de jaren ’70 en vroege jaren ’80. Dit alles is deel gaan uitmaken van de Filipijnse identiteit.

Besana heeft een historisch kunstwerk genomen, Het martelaarschap van Mattheüs (1599-1600) van Caravaggio, als de basis voor zijn eigen werk. Hij heeft het oorspronkelijke schilderij, dat deel is uit gaan maken van de cultureel-religieuze verbeelding, tot panoramische afmetingen uitvergroot en vervolgens opgedeeld met behulp van hoekige goudkleurige stroken. De kijker moet het werk en onderwerp in zijn eigen verbeelding weer in elkaar zetten. De gouden stroken, of striemen zoals hij ze noemt, zijn gevlekt met een zwarte vloeistof die doet denken aan geronnen bloed. Meerdere rode rozen kregen een plaats op het doek. Het visuele herstelwerk dat van de kijker wordt verlangd, wordt een metafoor voor het nadenken over het onrechtmatig doden en de hang naar vrijheid tegen de verdrukking in. Het werk legt een visueel verband tussen de kenmerken van martelaarschap in verleden en heden. De rode rozen verwijzen naar het dagelijkse bidden van de rozenkrans, een bekend gebruik in de Filipijnen: een gebed waarin het lijden van Christus en de verlossing die hij brengt centraal staan.

De hedendaagse kunst in de Filipijnen houdt zich bezig met vraagstukken rond de sociale en politieke implicaties van het in beeld brengen. Kunstenaars beseffen goed welke kracht beelden hebben om de gevolgen van de kolonisatie in het verleden en het wezen van vrijheid in het heden aan het licht te brengen. De Filipijnse cultuur heeft meer dan vier eeuwen Europese kolonisatie ondergaan. Ze is gevormd door beelden en woorden die het Spaanse katholicisme en de daarmee gegeven machtsstructuren weerspiegelen. Binnen de Aziatische context verdienen deze unieke cultureel bepaalde vormen van visueel bewustzijn bredere internationale aandacht. Ze vinden ook weerklank bij mensen in de rijke wereld die hun best doen om ingesleten gewoontes van visuele ordening op grond van huidskleur te ontmaskeren. In dit werk biedt Robert Besana een meditatie over een gewelddadige dood die de waarde van het leven bevestigt, zoals die ook terugkomt in het offer en de verlossing in het christelijke geloofsverhaal. De dood is geen eindpunt, want net als een zaad bevat zij de mogelijkheid om de toekomst open te breken met hoop.

******

Robert Besana: Non in cruciatu, sed causa quae facet martyrem (‘Niet de straf maar de zaak waarvoor men sterft maakt iemand tot een martelaar’), 2018, olie op doek, 244 × 609,5 cm.

Robert Besana (geb. 1976) is kunstenaar, musicus en pedagoog en werkt in de Filipijnen. Momenteel is hij directeur van het Asia Pacific College in Makati, Manila. In 2009 behaalde hij een M.A. in Fine Arts and Design aan de Filipijnse Vrouwenuniversiteit te Manila. Sinds 2011 maakt hij als comitélid voor multimediale kunst deel uit van de Commissie voor Hoger Onderwijs van de Filipijnen (CHED). Robert Besana heeft sinds 2008 negen solo-exposities gehouden, en deelgenomen aan diverse groepsexposities in kunstgalerieën in de Filipijnen, waaronder Galerie Anna, Blanc Compound, Blanc Peninsula en Nineveh Art Space. Ook heeft hij geëxposeerd op de Art Fair Philippines en de Manila Art Fair. Hij is actief op Facebook, met aandacht voor zijn creatieve werk. https://www.facebook.com/Robert-Besana-Studio-190423634857233/

Rod Pattenden is curator en kunsthistoricus. Hij interesseert zich voor de kracht van beelden en de manier waarop ze werken in de context van spiritualiteit en religie. Hij is voorganger in de Adamstown Uniting Church in Newcastle, Australië, waar hij een zinderend kunstprogramma heeft opgezet. www.rodpattenden.id.au  

*******

OP DE WEBSITE   NIEUW OP DE WEBSITE   NIEUWS

1. OUDE SCHILDERIJEN MET GROENTE OF FRUIT – Vergauwen en de Smet doen een oproep. Het is voor hen onmogelijk om alle musea over de hele wereld te bezoeken. Dus mocht u in een museum of kasteel zijn en een oud schilderij zien hangen met een opvallende groente- of fruitsoort, maak dan een foto van het schilderij én het informatiebordje en stuur het naar: Artgeneticsdavidive@gmail.com. Zie ook https://www.nporadio1.nl/cultuur-media/25373-waar-komen-wortels-vandaan-en-wanneer-werden-aarbeien-ineens-groot

2. EEN GREEP UIT ACTUELE TENTOONSTELLINGEN:

* Tot 13 maart 2021, Limburgs Museum, Keulsepoort 5, Venlo: Aad de Haas – Verboden Kunst. Zijn werk werd verboden, verbannen en hij werd ervoor gevangengezet. Schilder en graficus Aad de Haas (1920 Rotterdam – Schaesberg 1972), doorbrak de regels die kerk en maatschappij hem oplegden. Hij schilderde figuratief én expressionistisch, religieus én pornografisch maar altijd uitzonderlijk artistiek. De expressie van zijn drift ging in de latere jaren alle grenzen te buiten. Veel van zijn werken gingen over de machtsverhoudingen tussen hem en de kerk, of tussen man en vrouw. Ze vertegenwoordigen het menselijk tekort in de harde, vaak meedogenloze maatschappij. In de tentoonstelling Aad de Haas – Verboden Kunst* laten we je zien wat niemand tot nu toe mocht zien. We tonen schetsen waarvan zelfs Aad de Haas bang was ze te vertonen: ‘Als ze deze tekeningen ontdekken, snijden ze mijn kop er definitief af. De tentoonstelling Aad de Haas – Verboden Kunst is onderdeel van het project Aad de Haas 100 jaar. Een samenwerkingsverband tussen het Limburgs Museum in Venlo, SCHUNCK Museum in Heerlen en Chabot Museum in Rotterdam ter ere van het 100 jarige jubileum van de markante, non-conformistische Limburgse kunstenaar met Rotterdamse roots: Aad de Haas. Di – zo, 11 – 17 u.   https://www.limburgsmuseum.nl/nl/tentoonstelling/aad-de-haas/

* Tot 25 oktober, Museum MORE – Museum voor Modern Realisme, Hoofdstraat 28, Gorssel: Jan Mankes. Omdat het dit jaar een eeuw geleden is dat Jan Mankes (1889-1920) overleed tonen we deze lente en zomer in de Tuinzaal alle Mankes-schilderijen uit onze eigen collectie, aangevuld met enkele prachtige bruiklenen. Maak (opnieuw) kennis met het mooiste Mankes! 10 – 17 u, na reservering. https://www.museummore.nl/tentoonstelling/jan-mankes

* Tot 27 juni 2021, Kasteel Huis Bergh, Hof van Bergh 8, ’s-Heerenberg: Liefde voor de Middeleeuwen. De tentoonstelling gaat over twee verzamelaars die – elk op hun eigen manier – grote bewonderaars waren van middeleeuwse kunst: Friedrich Wilhelm Mengelberg (1837-1919) en Jan Herman van Heek (1873-1957). Mengelberg, bekend vanwege de rijke inrichting van een groot aantal katholieke kerken, verzamelde al sinds zijn jonge jaren middeleeuwse kunst. Voor hem waren de kunstwerken een inspiratiebron voor zijn eigen werk in neogotische stijl. Na Mengelbergs dood kocht Jan Herman van Heek, textielfabrikant en eigenaar van het middeleeuwse kasteel Huis Bergh, de Collectie Mengelberg, inmiddels een omvangrijke verzameling die uit meer dan 150 objecten bestond, schilderijen, beeldhouwwerken en kerkelijk vaatwerk. De aankoop werd voor hem het begin van een steeds groeiende verzameling middeleeuwse kunst die nog steeds de zalen van Huis Bergh vult, de mooiste particuliere collectie middeleeuwse kunst in Nederland in een van de mooiste middeleeuwse kastelen. De tentoonstelling vertelt de lotgevallen van de collectie. Waarom en hoe Mengelberg verzamelde, waarom Van Heek de collectie kocht en welke objecten hij uitkoos om in zijn kasteel te exposeren. Openingstijden: https://www.huisbergh.nl/bezoekersinformatie/openingstijden/

* Tot 31 augustus, Marktpleinkerk, Marktplein 1, Winschoten: Jannes de Vries (De Ploeg). In de kerk hangen 15 werken van hem. De stukken (alle Bijbelse voorstellingen) zijn aangekocht door de burgerlijke gemeente (Winschoten) en in bruikleen aan de Protestantse gemeente afgestaan. Vr, za, 14 – 17 u. https://www.pg-winschoten.nl/

* Tot 4 oktober, Museum Valkenburg, Grote Straat Centrum 31, Valkenburg: Patrick Creyghton – Een poëtisch realist. Een veertigtal schilderijen uit privébezit worden voor het eerst publiekelijk geëxposeerd, naast werken uit museumcollecties en uit het bezit van de kunstenaar. Het werk van Patrick Creyghton is sterk verbonden met het Limburgse landschap. De natuur zal voor hem altijd een belangrijke inspiratiebron blijven, die in landschappen en stillevens wordt vereeuwigd. Aan het begin van zijn kunstenaarschap werkt Patrick Creyghton aan enkele monumentale opdrachten. In 1964 krijgt hij van het St. Barbaraziekenhuis in Geleen de opdracht voor een groot mozaïek in de kapel van het ziekenhuis. Voor de Maastrichtse O.L.Vrouwebasiliek maakte hij later een mozaïek van een Keltisch Kruis met carneoolstenen in het hoofdaltaar en beschilderde hij de zijluiken van de orgelpositief met musicerende engelen. Ook heeft hij voor meerdere Maastrichtse kerken iconen geschilderd. Deze iconen en mozaïeken sluiten aan bij zijn belangstelling voor Vroegchristelijke en Byzantijnse kunst en bij zijn voorliefde voor de Slavisch-Byzantijnse koormuziek. Als het Limburgse Heuvelland aan een kunstenaar gepaard moet worden dan is Patrick Creyghton een van de meest gewaardeerde kunstenaars. Bezoek aan de tentoonstelling altijd vooraf melden via de website www.info@museumvalkenburg.nl of telefonisch. Do – zo, 13 – 16 u. https://www.museumvalkenburg.nl/persbericht/persbericht-een-poetisch-realist-door-patrick-creyghton/

* Tot 30 augustus, Sint Maartenskerk, Kerkplein 1, Zaltbommel: Bijbelse Beelden, Liesbeth Lehr, Riekje Boswijk ,Everdien Breken en Ella ’t Hart. Di – zo, 13.30 – 16.30 u. https://www.pgzaltbommel.nl/files/weekbrief/week11.pdf

* Tot 19 augustus, wo 17 – 20 u, Kunstroutes in Groningen. Monnikenwerk 2020. 11 kunstenaars in 10 kerken werken in stilte in een eeuwenoude ruimte zes woensdagen aan hun monnikenwerk - kunst, die soms raakt aan iets dat groter is dan wij. Aan het einde van de werkdag zijn bezoekers welkom om kerk en kunst te ervaren. Info: http://www.monnikenwerk.nu

* Tot 16 augustus, Sint-Pietersbandenkerk, Tuinstraat 30, Lommel (België): Koen Lemmens: LINTEUM (linnen). Het leven en sterven van Christus verbeeld in 7 werken in triptiekvorm. Het dramatische verhaal in wit en Pruisisch blauw geschilderd vanuit een onverwacht oogpunt. 9 – 17 u. https://lommeltv.be/linteum-in-decanale-kerk-st-pietersbanden-lommel/

3. ARCHITECTURE FOUNDATION ON ZOOM – Listen… and debate! Monday 3 August, 5.30-6.30pm on Zoom. Head over to the Architecture Foundation's 100 Day Studio for a talk and discussion on church architecture and lessons from lockdown. Revd Dr Ayla Lepine, a trustee of A+C, is joined by Prof. Victoria Young of St Thomas's University, Minnesota. Visit www.architecturefoundation.org.uk for a Zoom link to join the event.

4. MASTER ARNT REDISCOVERED – 25 June – 20 September, Museum Schnütgen, Leonhard-Tietz-Strasse 10. Cologne: Arnt the sculptor of images – Master of animated sculptures. Who was Master Arnt of Kalkar and Zwolle? The first exhibition dedicated to the founder of a rich school of sculpture on the Lower Rhine takes visitors into the era of the late Middle Ages. Some 60 works by the artist, who worked between about 1460 and 1491, are on display. The late Gothic œuvre of Master Arnt captivates with extraordinary liveliness, a wide range of subjects and narrative detail. Master Arnt stands for the interconnection of artistic impulses from the Lower Rhine with those of the adjoining Netherlands: From about 1460–1484 he worked along the Lower Rhine in Kalkar, and from about 1484–1491 in Zwolle, the present capital of the Dutch province of Overijssel. His workshop provided sculptures for numerous places around the IJsselmeer and the region around Cleves. In addition to altarpieces with figural narrative reliefs and statues of saints, striking individual figures of Christ, angels, and the Virgin and Child are part of Master Arnt‘s surviving work. Despite the productivity of his workshop, Master Arnt still remains largely unknown to a broader public – the Museum Schnütgen assembles a considerable part of his œuvre especially for this exhibition and offers the opportunity to (re-)discover the sculptor. The exhibition is accompanied by a catalogue in German published by Hirmer Verlag. The extensive and opulent monograph with 200 illustrations in colour contains not only essays and a catalogue of the exhibited works, but also an up-to-date complete index of the preserved works of Meister Arnt. In addition, the museum's publishing house has an English language accompanying publication. Tu – Su, 10 – 18 h (Th until 20 h). https://museum-schnuetgen.de/Arnt-the-sculptor-of-images

Voor meer tentoonstellingen, lezingen, kunstvespers, conferenties enz. in Nederland, België, Europa en elders in de wereld, klik hier

ArtWay is een website met materiaal voor kerken en individuen die kunst en geloof met elkaar willen verbinden.

ARTWAY: OPENING EYES, HEARTS AND MINDS