ArtWay

God heeft ons niet geschapen om ons te verlaten! Michelangelo

Peter Zhumtor: Broeder Klaus Veldkapel

ArtWay beeldmeditatie 18 oktober 2020

www.artway.eu

Peter Zhumtor: Broeder Klaus Veldkapel

Transcendente dimensie wordt tastbaar

door Koenraad De Wolf

De spelonkachtige veldkapel van de Zwitserse toparchitect Peter Zhumtor in het dorp Mechernich-Wachendorf in de Eifel nabij Keulen (2007) is uitgegroeid tot een weergaloos bouwwerk dat de transcendente dimensie tastbaar maakt.  

Die merkwaardige vijfzijdige constructie van twaalf meter hoog werd ingepland net voor de top van een heuvelrug. De parking voor de bezoekers bevindt zich in het dal op anderhalve kilometer afstand, wat een langzame initiatie mogelijk maakt. Want dit gebouw, dat zich niet meteen laat duiden, lijkt op een afstand veeleer op een graansilo of een watertoren.

Zhumtor ontwierp een tentvorm van 112 boomstammen, waaromheen hij 24 lagen gestampt beton liet aanbrengen van telkens een halve meter. In de betonconstructie bevonden zich 350 buisvormige openingen. Vervolgens werden de boomstammen in brand gestoken, zodat ze verdwenen, waarbij het vuur drie weken bleef smeulen. De rook ontsnapte via het open dak. In de kapel die geen dakconstructie heeft, regent het dan ook binnen. Letterlijk.

Wie de driehoekvormige deur – waarvan de as op één punt is bevestigd – achter zich dichtdoet, belandt via een korte gang in de open, spelonkachtige gebedsruimte. De spaarzame verlichting gebeurt door middel van mondgeblazen glasproppen aan het eind van de 350 buisvormige openingen – waardoor het trechtervormige volume op een sterrenhemel gelijkt – met bovenaan een lichtopening in de vorm van een traan. De combinatie van de ruwe, zwartgeblakerde textuur en het bevreemdende lichtspel – waarbij je als bezoeker onwillekeurig naar het licht boven wordt gezogen – geeft die kleine ruimte op mensenmaat een spirituele dimensie. De architectuur is zo overweldigend dat je hier vanzelf stilvalt.

Gelovigen zien in het licht bovenaan in de veldkapel van Peter Zhumtor een verwijzing naar God. Hier wordt in de donkerste nacht van het leven een uitweg aangereikt – een traan van mededogen. Letterlijk. En wanneer het licht binnenstroomt bij het openen van de driehoekige ingangsdeur, lijkt dit wel de verrijzenis. Maar die ruimte laat ook niet-gelovigen niet onberoerd. Op een weergaloze manier maakt Zhumtor de transcendente of kosmische dimensie tastbaar.

We moeten terug naar de kapel van Le Corbusier in Ronchamp in de jaren 1950 voor religieuze architectuur van wereldniveau. De enige dissonant in de veldkapel van Zhumtor is het beeld van Broeder Klaus van de Zwitserse beeldhouwer Hans Josephson. Maar de architecturale context is derwijze overweldigend dat, wanneer de deur dicht is, dit beeld nauwelijks opvalt.

*******

PRAKTISCH De Broeder Klaus Veldkapel in Mechernich-Wachendorf in Duitsland (dichtbij Keulen) is elke dag vrij toegankelijk.

Peter Zumthor (1943) is een Zwitsers architect en een internationale autoriteit in zijn vakgebied. In 2009 werd hij voor zijn gehele oeuvre geëerd met de Pritzker Architecture Prize. Zumthor was de zoon van een meubelmaker en leerde ook zelf dit vak. Hij bezocht vanaf 1958 de kunstacademie in Bazel. Halverwege de jaren 1960 was het minimalisme in opmars en hij kreeg belangstelling voor architectuur. In 1966 studeerde hij aan het Pratt Institute in New York. Na zijn studie deed hij tien jaar lang restauratieprojecten voor monumentenzorg in het kanton Graubünden. In 1979 begon hij zijn eigen architectenbureau in Haldenstein, Zwitserland. Sinds 1996 is hij daarnaast professor aan de Accademia di Architettura in Mendrisio. Zumthors gebouwen munten uit in de uitgekiende textuur van de materialen, het lichtspel en het zichtbare handwerk.

Koenraad De Wolf (1956) is een Belgisch historicus en publicist. Hij publiceerde meerdere boeken over hedendaagse religieuze kunst. Meer info vindt u op www.koenraaddewolf.be.

*******

IN DE KIJKER

1. ARTWAY – We plaatsten een aantal nieuwe korte kunstwerkbesprekingen met oog op specifieke zondagen van het kerkelijk jaar: → A jaar, 10e van de herfst - Henk Hage; → Kerst - De geboorte van Chr. door Brian Kershisnik; → B jaar, Epifanie 1, Ivana Demchuk: Doop Christus; → B jaar, Epifanie 4: Genezing bezeten man; → B jaar veertigdagentijd 2: Transfiguratie Olayinka. U vindt ze in de rubriek ‘Nieuw op de website’ (linkerkolom op de frontpage).

2. BODY LANGUAGE IN HET CATHARIJNECONVENT Body Language is open! Welkom in de intrigerende belevingswereld van de middeleeuwer. In Body Language tonen we de meest fascinerende verbeeldingen van het lichaam uit het tijdvak 1300 - 1500. Kruip in de huid van de middeleeuwer en ervaar een nooit eerder tentoongesteld fenomeen! De eerste reacties van het pubiek en de pers zijn lovend. Lees bijvoorbeeld deze mooie recensie in Trouw of luister naar gastconservator Wendelien van Welie in Nieuwsweekend (Radio1). We zijn enorm blij dat we u, ondanks de coronacrisis, deze prachtige middeleeuwse kunst kunnen laten zien. We hebben uitgebreide maatregelen getroffen om uw bezoek volgens de richtlijnen te laten verlopen. Op zoek naar verdieping bij de tentoonstelling? Boek dan een lezing, inleiding of slow-art rondleiding. Bij alle activiteiten kunt u 1,5 meter afstand houden.   www.catharijneconvent.nl

3. LEZING VROEGCHRISTELIJKE DENKERS OVER HET LICHAAM – 20 oktober, 13.45 en 15 u, Catharijneconvent, Lange Nieuwstraat 38, Utrecht: Lezing Vroegchristelijke denkers over het lichaam. Het denken over het lichaam was in de middeleeuwen sterk beïnvloed door de opvattingen van vroegchristelijke denkers. Aan de hand van de ideeën van de extreem invloedrijke Augustinus (354-430) vertelt Rens Tacoma van de Universiteit Leiden hier meer over. https://www.catharijneconvent.nl/activiteiten/vroegchristelijke-denkers-over-het-lichaam/

4. LICHTSCULPTUREN IN DE CATHARINAKATHEDRAAL UTRECHT – 17 oktober – 14 november, Catharinakathedraal, Lange Nieuwstraat, Utrecht: Tentoonstelling Verhalen van licht. Sint-Maarten is onlosmakelijk verbonden met Utrecht als patroonheilige van de stad. Dit jaar vieren we het Sint-Maartensfeest met een speciale gratis tentoonstelling in de Catharinakathedraal naast het museum. We tonen de mooiste lichtsculpturen die kunstenaars samen met Utrechters uit alle wijken hebben gemaakt. De beelden zijn geïnspireerd op de lampions waarmee kinderen met Sint-Maarten langs de deuren gaan. Komt u kijken? Di – vr 10 – 17 u, za, zo, 11 – 17 u. https://www.catharijneconvent.nl/tentoonstellingen/sint-maarten-feest-van-het-delen/

5. OVERZICHTSTENTOONSTELLING KRIS MARTIN IN GENT - 7 maart – 3 januari 2021, S.M.A.K., Jan Hoetplein 1, Gent: Kris Martin EXIT. 20 jaar lang toonde Kris Martin (°1972, Kortrijk, België) zijn werk vooral in het buitenland, nu kan je voor het eerst in België kennismaken met zijn sprekende oeuvre in een overzichtstentoonstelling. Kris Martin creëert beelden uit objecten die vragen oproepen over begrippen zoals vergankelijkheid, identiteit en dood. Thema’s die al eeuwenlang de kunstgeschiedenis doorkruisen. Kris Martin vervlecht in zijn werk dan ook kunstgeschiedenis, literatuur en mythes. Bovendien bespeelt hij mechanismen zoals herkenning en vervreemding om ons te doen stilstaan bij de grotere vragen. Martin kijkt met verwondering naar het werk van de gebroeders van Eyck en deelt met hen de voorkeur voor een rijke symboliek. In ‘Eve and Adam’ (2017) doet hij ons op een andere manier kijken naar twee figuren uit ‘De aanbidding van het Lam Gods’ (1432) van Hubert en Jan Van Eyck. De kunstenaar toont enkel de gezichten van Adam en Eva, die in zijn versie niet in elkaars richting en dat van het Lam Gods kijken, maar zich van elkaar afwenden. In 2014 vervaardigde Kris Martin het werk 'Altar', een metalen frame dat exact de vorm van de lijsten van het veelluik De Aanbidding van het Lam Gods (1432) van de gebroeders Van Eyck nabootst. Het werk staat nu opgesteld rechtover de Sint-Baafskathedraal. Het werk nodigt de bezoeker uit om door het 'raam' een blik te werpen op het landschap. De cadrage verandert naarmate je dichtbij of veraf staat. Het creëert een soort van tableau vivant. Openingstijden: https://smak.be/nl/bezoek-smak

6. OPROEP AAN KUNSTENAARS: KUNST VOOR TINY CHURCH OP DE FLORIADE 2022 – De Stichting Kerk op de Floriade wil op de Floriade 2022 in Almere present zijn met een Tiny Church, labyrinth met helende kruiden en kunstwerken die de vruchten van de Geest (Galaten 5) uitbeelden zoals liefde, vreugde, vrede, geduld, vriendelijkheid, goedheid, trouw, zachtmoedigheid, zelfbeheersing, medeleven, geloof en hoop (12 vruchten) in steen, hout of ander materiaal. Deze ‘afbeeldingen’ worden opgenomen in het labyrinth en leiden de bezoekers naar de Tiny Church. Onderweg hebben de bezoekers op deze manier iets om bij stil te staan en te overdenken. De eigen kavel zal ingericht worden als labyrintachtig landschap met groen en waterpartijen, o.a. een stromende beek. Vanuit de duurzaam gebouwde Tiny Church kunnen presentaties en activiteiten georganiseerd worden. Wellicht kan deze Tiny Church tijdens de Floriade als tijdelijke trouwkapel gebruikt worden. Afhankelijk van de verdere invulling van de overblijvende stadswijk zou hier een permanente ontmoetingsruimte kunnen ontstaan. Algemene kenmerken van de kunstwerken: * Ze moeten passen op de Floriade. * De boodschap moet eenvoudig over kunnen komen. * Ook een kort bezoek moet voldoende zijn. Bezoekers willen over het algemeen veel presentaties op de Floriade bekijken. We roepen kunstenaars op om in een kunstvorm naar keuze de genoemde karaktereigenschappen uit te beelden. De stichting beoordeelt de werken op basis van artistieke kwaliteit, verbeelding- en zeggingskracht, vakmatige uitvoering en op het vermogen om een breed publiek te inspireren. Vragen die we bij uw voorstel graag beantwoord willen zien zijn:

* Welk (duurzaam) materiaal denkt u te gaan gebruiken?

* Wat zijn de kosten van uw voorstel?

* Welk onderhoud is nodig aan het materiaal tijdens en na de Floriade en wat zijn de kosten daarvan?

* Wat zijn de eventuele transport/verzekering en plaatsingskosten?

Indien de Stichting akkoord gaat met een voorstel hoeveel productietijd is er dan naar schatting mee gemoeid?

Bent u een in Nederland wonende en werkende kunstenaar? Stuur een foto of film van uw kunstwerk (liefst nog niet eerder gepresenteerd – jpg, min. 1 en max. 3 mb) of een ontwerp voor een kunstwerk naar f_t_jdanenberg@hotmail.com met daarbij de titel van het werk en het jaar van productie, de afmetingen, het materiaal waarvan het gemaakt is (of moet worden) en voeg bij je kunstwerk een begeleidende tekst van maximaal 200 woorden en een foto van uzelf. Verstrekte informatie wordt conform de AVG (privacywetgeving) behandeld. Ieder voorstel is vrijblijvend en zal aan de hand van bovenstaande criteria besproken worden. Voor meer informatie: F.Th.J.Danenberg, email: f_t_jdanenberg@hotmail.com, tel 06-40153293.

Voor meer tentoonstellingen, lezingen, kunstvespers, conferenties enz. in Nederland, België, Europa en elders in de wereld, klik hier

ArtWay is een website met materiaal voor kerken en individuen die kunst en geloof met elkaar willen verbinden.

ARTWAY: OPENING EYES, HEARTS AND MINDS