ArtWay

De eerste verdienste van een schilderij is dat het een feest voor de ogen moet zijn. Eugène Delacroix

Cornelis Rijnsdorp

DR. C. RIJNSDORP KON CALVINIST NIET WARM KRIJGEN VOOR CULTUUR

Twee proefschriften van Anne Schipper belichten markante christen-literator

door Klaas van der Zwaag

Dr. Cornelis Rijnsdorp (1894-1982) wilde het gereformeerde volksdeel laten kennismaken met muziek, literatuur en kunst. Maar hij slaagde daar niet in, zodat de kerk veel talent verloor door een negatieve visie op cultuur, zo betreurt dr. Anne Schipper. Het is zijn verdienste Rijnsdorp aan de vergetelheid te ontrukken door twee boeiende proefschriften aan hem te wijden.

Rijnsdorp was een markante persoonlijkheid. In zijn dagelijks leven werkzaam als kantoorbediende bij de Nederlandse Handelsmaatschappij (hij was op zijn twaalfde al kostwinner omdat zijn vader vroeg overleed), verdiepte hij zich in zijn vrije tijd als autodidact in de wereld van kunst, muziek, voordrachtskunst en literatuur. Hij schreef essays, gedichten en romans, zoals Koningskinderen (1930, negen drukken!), Eldert Holier (...), Mijn vader, mijn vader (1946) en Ik volg je tot Istanbul (...). Het bekendst werd hij echter met zijn boek- en muziekbesprekingen en beschouwingen in allerlei christelijke bladen: De Standaard, De Rotterdammer, Trouw, Opwaartsche Wegen, Ontmoeting, De Reformatie. Nog steeds lezenswaardig en informatief zijn de bundels Aan de driesprong van kunst, wetenschap en religie (…), Ter Zijde. Beschouwingen over literatuur en muziek (1935) en In drie etappen (1952), een prachtig overzicht van de protestantse letterkunde van de twintigste eeuw. Rijnsdorp was medewerker van de NCRV, lid van Maatschappij der Nederlandse Letterkunde, kreeg in 1965 een eredoctoraat van de Vrije Universiteit –een bekroning van zijn levenswerk– en mocht zitting nemen in allerlei jury’s. Er werd zelfs een culturele prijs naar hem vernoemd. Kortom, een veelzijdig schrijver, literator en essayist die we niet mogen vergeten!

Anne Schipper promoveerde in 2017 op de geesteswetenschappelijke studie Een geknevelde volksopvoeder. C. Rijnsdorp en de culturele verheffing van het calvinistisch volksdeel: strategie en leiderschap. In 2019 volgde het theologische proefschrift Het volk aan de kunst. C. Rijnsdorp, calvinisme en cultuur: de calvinistische paradox van het cultureel tekort. Schipper is directeur is van een school in een Rotterdamse achterstandswijk. Zijn tweede theologische proefschrift plaatst het werk van de christen-literator in het complexe spanningsveld tussen calvinisme en cultuur in de periode tussen 1920 en 1970.

 

Aanvoerder zonder leger

Rijnsdorp, een van de meest gezaghebbende culturele voormannen in gereformeerde kring, dreigt te worden vergeten voordat zijn leven en werk geboekstaafd is, zo stelde Schipper in zijn eerste proefschrift vast. Rijnsdorp was een van de gezichtsbepalende figuren van de naoorlogse christelijke letterkunde. Hij streefde naar een “positief, Christelijk-nationaal cultuurideaal.” Rijnsdorp wilde het volk “aan de kunst” krijgen. Hij voelde zich geroepen tot opvoeding van zijn eigen, gereformeerde kring, maar hij stuitte juist binnen die kring vaak op wanbegrip en verguizing. Hoewel Calvijn volgens Rijnsdorp alle ruimte bood voor kunst en cultuur, esthetiek en levensgenieting, bleek in zijn kunstopvoedende praktijk het a-culturele leven sterker dan de bijbelse leer. Bach noemde de calvinisten al “kunstfeindlich”.

Rijnsdorp: “Nog vandaag kan men met recht staande houden, dat de gereformeerde gezindte geen orgaan bezit voor kunst en cultuur. Dit heeft er dan ook toe geleid, dat in de loop der jaren vele literair, schilderkunstig en muzikaal begaafden het niet in onze kerken hebben kunnen uithouden.” Rijnsdorp was daarom een aanvoerder zonder leger, aldus Schipper. Met zijn dubbele cultuurtaak: artistiek-scheppend en pedagogisch-beschouwend, heeft Rijnsdorp getracht de “culturele lamlendigheid”, zoals hij het uitdrukte, van het gereformeerde volk te doorbreken en zijn geloofsgenoten te bewegen tot cultureel besef en kunstzinnige arbeid, aldus Schipper. Dat lukte hem niet, zodat Schipper spreekt van de “calvinistische paradox van het cultureel tekort.”

Met deze these, gebaseerd op de scheppingsopdracht uit Genesis 1:28 en het cultuurmandaat uit Genesis 2:15, ontmaskert Schipper de schijntegenstelling tussen calvinisme en cultuur, een levenspraktijk onder calvinisten waarvoor de Bijbel geen enkele legitimatie geeft, aldus Schipper. Met die onschriftuurlijke levenspraktijk op kunstgebied deed het calvinistisch volksdeel zichzelf niet alleen in cultureel opzicht tekort, als deel van het menselijk tekort, maar verzaakte ook de bijbelse cultuuropdracht. Dit nog los van de pastorale schuldvraag die aan de kerk kleeft ten opzichte van de vele kunstenaars, die als artistiek begaafden voor Christus’ kerk verloren zijn gegaan. Elders zochten deze verloren zoons en dochters de aanspraak en weerklank, die zij thuis niet vonden. Dat zoveel kunstenaars kerk en geloof - al dan niet gedwongen - vaarwel hebben gezegd heeft Rijnsdorp diep geraakt. Zelf is hij bewust lid van zijn kerk gebleven, hoewel hij als christen-kunstenaar het breken ook wel ‘een mogelijkheid’ heeft genoemd.

Schipper concludeert vervolgens dat de emancipatiedoelen van de neocalvinisten op alle levensterreinen bereikt werden, behalve op kunstgebied. Er was sprake van een opmerkelijke verwaarlozing van het Schriftwoord over het cultuurmandaat op het levensterrein van de kunst. De doperse wereldmijding bleef overheersen. Rijnsdorp: “We hebben hier een historisch gegroeid, Nederlands Calvinisme, mee gevormd onder invloed van mystieke, Doperse en Puriteinse tendenzen, die vooral de practische houding ten aanzien van cultuur en kunst meê hebben bepaald.”

 

Subcultuur

Rijnsdorp wijst erop dat de calvinisten een subcultuur lieten zien, die afwijzend stond ten opzichte van de eigentijdse cultuur. De boze wereld begon waar de eigen gezichtskring ophield. Het tragische is volgens Schipper dat het merendeel van het theologenvolk Rijnsdorp best welgezind was. “Zij hoorden hem benevolent aan, maar zwegen doorgaans verder – veelal even welwillend.”

Schipper wijdt in dit verband het derde deel van zijn tweede proefschrift speciaal aandacht aan de rol van theologen in het kunstdebat onder gereformeerden. Daarbij verklaart hij vanuit het wetenschapstheoretisch denken van de Franse cultuursocioloog Pierre Bourdieu de theologische overheersing van kerk en predikant ten opzichte van de gedomineerde christen-kunstenaars van gereformeerde huize. Vanuit hun leidende positie vertegenwoordigden de theologen met hun legitieme smaak de (toenmalige) kerkelijk-maatschappelijk hiërarchische verhoudingen, ook op kunstgebied.

Het gevolg was dat de strijd om de goede smaak tussen theoloog en kunstenaar telkens in het voordeel van de kerk werd beslecht. De theoloog hield stand, terwijl de kunstenaar vertrok, zich conformeerde of er verbitterd het zwijgen toe deed, aldus Rijnsdorp. Over cultuurdeelname: “Wanneer vermaak taboe is en kunst luxe of bladvulling, blijft er voor de ambitieuze man weinig over dan hard werken in beroep en bedrijf.”

Rijnsdorps ideaal: een leven in en voor de (christelijke) kunst, bleek uiteindelijk niet haalbaar. De neocalvinist Rijnsdorp liep op den duur artistiek en geestelijk vast op een theologisch en maatschappelijk manco, dat hem niet alleen zijn kunstenaarschap kostte “maar op den duur ook de kunstopvoeder tot stomheid bracht”, aldus Schipper. “Als een roepende in de culturele woestijn heeft hij –getrouw aan geloof en kerk– gewaarschuwd voor de ontbindende krachten in de cultuur, met name in de literatuur.” Rijnsdorp heeft zijn kunstenaarschap (op)geofferd op het altaar van de volksopvoeder, aldus Schipper. Het calvinistisch volksdeel volhardde in zijn wereldmijdende en anti-culturele houding ten opzichte van de kunst. Op deze culturele “inertie” (onverschilligheid) van de calvinisten is Rijnsdorp vanuit zijn dubbele cultuurtaak: artistiek als literator en pedagogisch als kunstopvoeder, vastgelopen.

Zijn scheppend kunstenaarschap werd door de kunstvijandige en cultuurmijdende houding van zijn eigen volksdeel steeds meer ondergeschikt aan de beschouwende culturele volksopvoeder in hem door de opvoedende essayist en voorlichtende criticus ruim baan te geven. Bekende titels over kunst, cultuur en literatuur waren onder meer In de greep van het reusachtige. Een literator over calvinisme (1966), De moderne roman in opspraak (1966), Balkon op de wereld (1973) en Christendom en cultuur in bloei en crisis (1976). Kenmerkend voor Rijnsdorp was dat hij de literatuur niet wilde onttrekken aan levensbeschouwelijke kritiek. Een beoordeling “uit zuiver literair oogpunt” noemde hij “een hogere vorm van scheelzien”. Niet voor niets werd hem later door Trouw de toegang tot de literaire rubrieken ontzegd.

 

Roepende in woestijn

Schipper typeert Rijnsdorp als een tragisch figuur, een roepende in de woestijn. Dat was allemaal des te pijnlijker omdat theologen als Calvijn en Kuyper erg positief stonden ten opzichte van Gods gaven in kunst en cultuur. Schipper, desgevraagd: “Met name bij Kuyper kwam dat naar voren in zijn visie op de algemene genade. Rijnsdorp sprak daarom de grote luyden, de theologen, op hun gebrek aan visie op kunst en cultuur aan, omdat zij de kleine luyden immers vormden door de prediking. Rijnsdorp werd verguisd door de academische literaire wereld én kreeg geen respons in eigen kring. Pas later kreeg hij gelijk doordat ook de literaire wereld oog kreeg voor de geloofsveronderstellingen in de literatuur.”

Rijnsdorp knapte volgens Schipper na de oorlog af op de moderne literatuur die vol zat met nihilisme en seks. “Hij zocht tevergeefs de gereformeerde wereld geestelijk te wapenen tegen de ontwrichtende tendensen in de moderne literatuur. Toen die missie mislukte, ontwikkelde hij zich tot gereformeerd criticus van cultuur en samenleving en schreef hij niet meer over kunst en literatuur. Zijn levenswerk onderstreept hoe belangrijk het is om de Bijbelse roeping in kunst en cultuur te verstaan en zo de bezieling en getuigenis daar vorm aan te geven. Volgens Rijnsdorp had het neocalvinisme veel cultureel talent in huis, maar het heeft zich bijna alles buiten en zelfs tegen de kerk ontwikkeld. Daar zien we tot op de dag van vandaag de trieste gevolgen van.”

**

Literatuur:

- Dr. Anne Schipper, Een geknevelde volksopvoeder. C. Rijnsdorp en de culturele verheffing van het calvinistisch volksdeel: Strategie en leiderschap; uitgeverij Lululily, Rotterdam, 2017; 265 blz.; € 20.

- Dr. Anne Schipper, Het volk aan de kunst. C. Rijnsdorp, calvinisme en cultuur: de calvinistische paradox van het cultureel tekort; uitgeverij Lululily, Rotterdam, 2019; 635 blz. Wie het eerste boek aanschaft krijgt het tweede boek er gratis bij (mogelijk gemaakt door subsidie van Stichting Afbouw Kampen), inclusief porto € 27.25. Voor bestelling: anneschipper@ upcmail.nl

**

Dit artikel is eerder gepubliceerd in Protestants Nederland 85, 2, februari 2020. Overgenomen met toestemming. https://protestantsnederland.nl/edities/februari-2020/


Meer:

11 december 2020 / Kerstnieuwsbrief 2020

Wat het Artway-platform zo mooi maakt is het wereldwijde bereik; dankzij onze meertaligheid. In alle landen van de aarde zijn er ArtWay-bezoekers.

Lees meer...


27 oktober 2020 / Kunst in de kerk: een pastorale kans

door Mark Delrue

Drie vragen over de relatie tussen kunst en geloof: zijn kunst en Kerk bondgenoten, plaatsvervangers of elkaars tegenstrevers? 

Lees meer...


18 september 2020 / BOEKBESPREKING KUNST D.V.

door Gertjan Schutte

Kunst wordt te vaak nog gezien als een optie die ook weer overbodig is, in plaats van een onmisbaar onderdeel van het leven. 

Lees meer...


17 augustus 2020 / BOEKBESPREKING

Hoe andere culturen de Bijbel zien

Christian Weber, Wie andere Kulturen die Bibel sehen. Ein Praxisbuch mit 70 Kunstwerken aus 33 Ländern.

Lees meer...


17 juli 2020 / Neocalvinisme en kunst IV

Lambert Zuidervaart: de betekenis van een kunstwerk is geen neutraal feit maar een meer of minder waardevolle bijdrage aan het floreren van mensen in de samenleving.

Lees meer...


12 juni 2020 / Neocalvinisme en kunst III

Calvijn en kunst: zuivere visie of blinde vlek?

door Adrienne Dengerink Chaplin

Lees meer...


14 mei 2020 / Neocalvinisme en kunst II

Hans Rookmaaker: De vrijheid van de kunstenaar

De Here spreekt ons aan als mondige mensen, die in vrijheid aan het werk kunnen en mogen gaan.

Lees meer...


17 april 2020 / Neocalvinisme en kunst I

Interview (1992) door Pieter van Kampen met Calvin Seerveld, emeritus hoogleraar in de esthetica.

Dit is de eerste blog in een serie over neocalvinisme en kunst

Lees meer...


25 maart 2020 / De Pietà

door Grady van den Bosch

De Pietà is intiem en tijdloos. Het is een close-up van de relatie tussen de moeder en haar dode kind, in oorsprong Maria en Jezus.

Lees meer...


22 februari 2020 / De mythe over de kunstenaar

Onze cultuur is doortrokken van ideeën over kunstenaars. En dat roept de vraag op: wat voor invloed hebben die ideeën op ons handelen en leven als kunstenaar?

Lees meer...


15 februari 2020 / Tussen figuratief, decoratief en abstract

Na de Tweede Wereldoorlog pakten kunstenaars vrijwel allemaal hun figuratieve stijl op van voor 1940. Maar de nieuwe abstracte kunst drong op. Wat betekende dit voor de kerkelijke kunst? 

Lees meer...


07 december 2019 / ArtWay Nieuwsbrief 2019

Steun ArtWay en ontvang het boek Kunst D.V. over calvinisme, neocalvinisme en kunst.

Lees meer...


16 november 2019 / Laagvliegers, God en het alledaagse

door Ignace Schretlen

Misschien heeft Hij mij geleerd dat niets in het alledaagse vanzelfsprekend is.

Lees meer...


23 september 2019 / Thijs Buit, schilder

Arie Slob: 'Ik durf wel te stellen dat Thijs Buit in kringen van gereformeerde calvinisten baanbrekend werk heeft verricht.' 

Lees meer...


04 september 2019 / Adhémar Vandroemme: De lijdende Christus

door Koos van Noppen

Ik kan deze beeltenis niet los zien van de context. In dit West-Vlaamse stadje en de ommelanden telt men de doden van de Eerste Wereldoorlog bij tienduizenden. 

Lees meer...


31 juli 2019 / De Biblebelt in het Catharijneconvent

door Ineke de Jong

De werken van de hedendaagse refokunstenaars vormen wat mij betreft het hart van de tentoonstelling. Zij vertalen de refobelevingswereld in beelden.

Lees meer...


02 juli 2019 / QR-code van Paul Boer bij de Fundatie

Door deze unieke grafische afdruk te scannen wordt het kunstwerk zichtbaar. De code dient namelijk als een poort naar zijn kunstwerk, terwijl het kunstwerk op zijn beurt ook een poort is.

Lees meer...


08 juni 2019 / Moderne kunst met christelijke thematiek

Wessel Stoker over zijn nieuwe boek

Kunst met christelijke thema’s staat ten dienste van de spiritualiteit van mensen binnen en buiten de kerk. 

Lees meer...


29 mei 2019 / Moderne kunst met christelijke thema’s

Wessel Stoker over zijn nieuwe boek

Kunst met christelijke thema’s staat ten dienste van de spiritualiteit van mensen binnen en buiten de kerk. 

Lees meer...


03 mei 2019 / Kunst als onderdeel van de theologiestudie

Niet alleen christelijke kunst is voor de theologieopleiding belangrijk. Ook wereldse kunst is belangrijk omdat je je als theoloog altijd verhoudt tot de samenleving waarin je je bevindt.

Lees meer...


27 april 2019 / Het beeld na de beeldenstorm

door Jacolien Wubs

Er is zoiets als een vroege protestantse beeldcultuur. Na de Beeldenstorm en Reformatie werd gezocht naar nieuwe manieren om de kerkruimte in te richten en te verfraaien.

Lees meer...


13 maart 2019 / Art Stations of the Cross

Eigentijdse KUNSTPELGRIMAGE in Amsterdam 6 maart - 22 april

Wij hopen dat u als een pelgrim op pad wilt gaan, op zoek naar medemenselijkheid en compassie, op zoek naar meer, naar meer liefde en meer God.  

Lees meer...


08 januari 2019 / Werk, Bid & Bewonder

De Mythe Voorbij: Over kunst en calvinisme in het Dordrechts Museum

door Lieke Wijnia

Lees meer...


01 december 2018 / ArtWay nieuwsbrief

ArtWay heeft bijzondere plannen voor 2019!

Na Londen, Washington en New York is nu Amsterdam in beeld voor een toonaangevende kunsttentoonstelling met de titel Art Stations of the Cross.

Lees meer...


11 oktober 2018 / The Turn Club

door Grady van den Bosch

Het is bijzonder inspirerend om kunstenaars van allerlei slag te ontmoeten, die net als jij idealen hebben voor een betere samenleving.

Lees meer...


13 september 2018 / Kunstenaarsechtpaar Berry en Janny Brugman

door Jan van der Kolk

Om goed te kunnen werken, wilden ze met rust gelaten worden. Het gevoel van onafhankelijkheid gaf hun rust en vrijheid. 

Lees meer...


09 augustus 2018 / Portret Florence de Werquignoeul

door Koenraad De Wolf

Dit portret vertelt het (vergeten) verhaal van de Contrareformatie en de heropbloei van het kloosterleven in de Zuidelijk Nederlanden.

Lees meer...


13 juli 2018 / Neo Rauch in Zwolle

door Marieke Herweijer

Juist door de confrontatie met de absurdistische kant van het leven intrigeert het werk van Neo Rauch.

Lees meer...


17 mei 2018 / Toespraak van Herwi Rikhof

bij de presentatie van zijn nieuwe boek over de Cenakelkerk van de Heilig Landstichting

‘Ik heb deze kerk leren waarderen als een echte kerk.’ 

Lees meer...


23 april 2018 / Lodewijk Schelfhout. Nederlands eerste kubist

door Lisette Almering-Strik

Het is lastig om Lodewijk Schelfhout te plaatsen binnen de Nederlandse kunsthistorie. 

Lees meer...


04 april 2018 / Blog van Rikko Voorberg

Blog over de kunst van het oefenen

'Nou,' zei hij, 'ga maar doen wat jij moet doen, daar valt vanzelf een vorm omheen.'

Lees meer...


15 maart 2018 / Bijbelse vrouwen als aartsmoeders

door Wim Eikelboom

De Zwolse beeldhouwer Thijs Kwakernaak maakte tien houten beelden van vrouwen uit de Bijbel. Stuk voor stuk beelden met een sterk karakter.

Lees meer...


23 februari 2018 / Creativiteit en kijken met het hart

door Gottfrid van Eck

Als we volwassen worden, zullen we hopelijk ontvankelijk blijven voor het wonder van het leven en ruimte blijven scheppen voor het niet-zichtbare. 

Lees meer...


30 januari 2018 / Adri Geelhoed over liturgische kleden

Liturgische kleden geven kleur aan het kerkelijk jaar en herinneren de kerkganger daaraan, net zoals de gezangen die gezongen worden. 

Lees meer...


01 januari 2018 / Recensie Oog in Oog van Kick Bras

door Marieke Herweijer

Kick Bras schrijft over meditatie, spiritualiteit en mystiek. In dit boek focust hij op de christelijke mystiek en hoe die terugkomt in de beeldende kunst. 

Lees meer...


06 december 2017 / ArtWay Nieuwsbrief December 2017

Wim Eikelboom, voorzitter van ArtWay, praat u bij over het reilen en zeilen van ArtWay in het afgelopen jaar.

Lees meer...


14 november 2017 / Nieuwe maatschappelijke spiritualiteit in de kerk

Zoals in andere steden krijgt ook in Zwolle het kerkgebouw een andere betekenis. De oude kerk in het centrum is hier omgedoopt tot ‘Het Academiehuis, de Grote Kerk Zwolle’.

Lees meer...


24 oktober 2017 / René van Tol over film Opstanding van het lichaam

De kunst van nu neigt naar het conceptuele. Deze neiging heeft tot gevolg dat de kunstenaars steeds meer het weerbarstige van de fysieke werkelijkheid gaan mijden. 

Lees meer...


04 oktober 2017 / Een beeldroman van Liesbeth Labeur

Dit boek laat de verwarring en de geloofsvragen zien van een slachtoffer van incest in een reformatorisch milieu, die het geheim van misbruik met zich meedraagt.

Lees meer...


08 september 2017 / Janpeter Muilwijk over Om Mattia en zelfdoding

Dood. Deze tentoonstelling is er om Mattia, Julia Mattia. Haar naam betekent Jeugdig, Geschenk van God. Zij stierf op 1 oktober 2015 door zelfdoding na een intens leven van begaafdheid, liefde en ziekte. 

Lees meer...


23 augustus 2017 / Het goede, het ware en het schone

Goedheid, waarheid en schoonheid behoren tot Gods esthetische normen. Een christelijke benadering van kunst staat dus tegenover de postmoderne aanname dat er geen absolute waarden zijn.

Lees meer...


04 juli 2017 / Fons Litjens: Een halve kerk voor Halfweg

Wie nu de kerk van Halfweg binnenkomt wordt overdonderd door een achterwand, die het zonlicht filtert en de ruimte vult met een warm en geel licht. Het hele raam is gevuld met mensen.

Lees meer...


24 juni 2017 / Heilige beelden en gehoorzame ogen

Stil worden bij een beeld van Christus herinnert mij eraan wiens beelddrager ik ben. Dit neem ik mee gedurende de dag als andere beelden mij iets anders proberen te vertellen.

Lees meer...


02 juni 2017 / Pelgrimeren in Groningen

Onlangs is de Stichting Pelgrimeren In Groningen van start gegaan met 2300 km pelgrimsroutes in de provincie Groningen. Alle middeleeuwse kerken en oude kloosterterreinen zijn in de routes opgenomen.

Lees meer...


04 april 2017 / MMC Schobbe in de W. de Zwijgerkerk, Amsterdam

Kunst in dienst van de kerk, de kerk in dienst van de kunst

door Marleen Hengelaar-Rookmaaker

Lees meer...


07 maart 2017 / Maatschappelijk betrokken kunst

Een discussieopener door Adrienne Dengerink Chaplin

Sommige kunstenaars hebben vanwege hun groeiende ontevredenheid met de kunstwereld de overstap gemaakt naar de geëngageerde kunst. 

Lees meer...


01 februari 2017 / De zeven werken van barmhartigheid

Het jaar van barmhartigheid is alweer voorbij, maar het is en blijft een belangrijk thema. Hoe dachten onze middeleeuwse voorouders hierover? Dit veelluik van de Meester van Alkmaar laat het ons zien.

Lees meer...


03 januari 2017 / Aniko Ouweneel over christelijke kunst

De kunstenaar daagt ons uit en moedigt ons aan om te zoeken naar de bron van onze adem, van wat ons leven de moeite waard maakt en van ons verlangen naar een verlossende harmonie.

Lees meer...


09 december 2016 / Nieuwsbrief ArtWay december 2016

Like an imitation of a good thing past, these days of darkness surely will not last. Jesus was here and he is coming again, to lead us to the festival of friends.

Lees meer...


01 november 2016 / Ally Gordon over religie in de hedendaagse kunst

Laten we een wandeling maken langs een paar musea in Londen. Tijdens deze wandeling wil ik de plaats van religie in de hedendaagse kunst overdenken.

Lees meer...


30 september 2016 / Janna Beek over kunst in psychotherapie

Stel u voor dat u naar een schilderij of beeldhouwwerk kijkt. Dit werk roept ‘iets’ in u op. ‘Iets’ in uw binnenwereld, waar u zich nog niet bewust van bent, is geraakt. ‘Iets’ dat wacht op herkenning. 

Lees meer...


01 september 2016 / H.R. Rookmaaker: Spreekt kunst vanzelf?

Kunst is noch slechts een middel tot een doel, noch een religie, noch een activiteit voor een klein groepje uitverkorenen, noch een puur wereldse bezigheid. Geen van deze opvattingen over kunst doet recht aan de creativiteit waarmee God de mens heeft uitgerust. 

Lees meer...


29 juli 2016 / Joost de Wal over Verspijkerd en verzaagd

Veel heiligen- en devotiebeelden, vaak van gips, werden door de pastoors aan de straat gezet. En vervolgens…, vervolgens vinden we ze terug in de hedendaagse kunst. Wat doen ze daar? Betekenen ze nog iets?

Lees meer...


30 juni 2016 / Wessel Stoker over hedendaagse religieuze kunst

Mijn vraag bij de prachtige tentoonstelling The Problem of God is of de curator Isabelle Malz in de catalogus aan de kijker wel een adequate uitleg geeft van kunst als religieuze kunst. 

Lees meer...


09 juni 2016 / Betty Spackman: Depressie en creativiteit

Als je een ronde pin bent en je een vierkante pin moet worden om in de hokjes van de samenleving te passen, is dat op z'n zachtst gezegd pijnlijk.

Lees meer...


19 mei 2016 / Johannes Wickert klaagt inhumaan asielbeleid aan

Johannes Wickert is een van de zeldzame hedendaagse kunstenaars die een maatschappijkritische rol opneemt. En niet alleen in zijn schilderijen. 

Lees meer...


27 april 2016 / Marleen Hengelaar: Het onvervangbare beeld

Het beeld speelt een geheel eigen, onvervangbare rol in het leven van een mens. We kunnen het beeld als goede gave van God op een positieve en opbouwende manier in ons leven inzetten.

Lees meer...


06 april 2016 / Reinier Sonneveld over linksige kitsch

Die handen van alle leeftijden en kleuren, die bloemen daardoorheen, en dan die wonderlijke kleurbewerking. Het is allemaal reuzesympathiek, maar ja, dat maakt iets nog geen kunst.

Lees meer...


12 maart 2016 / Ned Bustard: De Bijbel is niet veilig

De Bijbel is een boek over gewone mensen die niet alleen geestelijke wezens zijn, maar ook hebzuchtig, berooid, haatdragend, hoopvol, egoïstisch en seksueel.

Lees meer...


24 februari 2016 / Wilma Wagenaar: Joost Zwagerman en Marc Mulders

Zwagerman schildert een zuigend zwart universum, in de steek gelaten door een onverschillige, liefdeloze god. Ten langen leste wendt hij zich af van religie en wijdt zich aan de kunst. 

Lees meer...


11 februari 2016 / Robb Ludwick: Opnieuw leren kijken

Het is een gave van Abigail Tulis om ongewone combinaties heel gewoon te laten lijken, zodat de kijker uitgenodigd en misschien uitgedaagd wordt om opnieuw te leren kijken.

Lees meer...


26 januari 2016 / Timon Ramaker: Kunst is broodnodig
Kunst is geen leuk extraatje, maar broodnodig in de wereld van vandaag. In een wereld die barst van clichés en onbegrip kan kunst verrassen en verbinden.
Lees meer...


14 januari 2016 / Kunst als onderdeel van de theologiestudie

Niet alleen christelijke kunst is voor de theologieopleiding belangrijk. Ook wereldse kunst is belangrijk omdat je je als theoloog altijd verhoudt tot de samenleving waarin je je bevindt.

Lees meer...