ArtWay

De manier om monotonie in religieuze kunst te vermijden is onderdompeling in de Schrift. Jonathan Evens

De kerk: partner in onze culturele ontwikkeling

De kerk: partner in onze culturele ontwikkeling

door Grady van den Bosch

1. Expositie in de Bovenkerk in Kampen. Het kunstwerk met lam is van Willem Zijlstra (Agnus Dei). Foto: Neeltsje Stephenson

Inleiding

Als kunsteducator en kunstenaar en als bestuurder van verschillende landelijke en lokale werkgroepen op het gebied van kunst in de kerk denk ik in deze blog na over het samenbrengen van kunsteducatie en kunst in de kerk. Ik wil hiertoe kijken naar de vraag op welke manier de kerk partner kan zijn in de culturele ontwikkeling van de Nederlander van nu.

Vanuit de historie ligt er een grote culturele rijkdom in de godshuizen. In de middeleeuwen waren de kloosters de hoeders van de cultuur. Daar werden boeken bewaard, bijbels verluchtigd, iconen geschilderd en muziek gecomponeerd. Tussen toen en nu is er in de relatie tussen de kerk en de kunst en cultuur veel gebeurd. Daar gaat dit stuk niet over. Het wil zoals gezegd de vraag stellen op welke manier de kerk in onze tijd een bijdrage levert aan onze culturele ontwikkeling. Deze vraag kun je op vele manieren belichten en bespreken. Ik zal het accent leggen op de actualiteit in het kunsteducatieve veld en dit vergelijken met een kleine dwarsdoorsnede van actuele kunst in de kerk activiteiten.

Cultuur wordt in deze blog toegespitst op kunst in verschillende disciplines en op erfgoed, met een extra accent op beeldende kunst. Ik hanteer de begrippen cultuuruitingen, culturele activiteiten, kunstuitingen en kunstactiviteiten. Wat de kerk betreft hebben de verschillende richtingen zo hun eigen geschiedenis als het gaat om kunst, zeker beeldende kunst. In de katholieke kerk is deze kunst altijd vanzelfsprekender geweest dan in de protestantse kerk. Maar nu in onze tijd zien we in tal van kerkrichtingen een diversiteit aan cultuuruitingen en culturele activiteiten. Dus als ik het over de kerk heb, doel ik op de christelijke kerk in de breedte.

 

Relevantie

Waarom de vraag in hoeverre de kerk een bijdrage levert aan onze culturele ontwikkeling?
Cultuuruitingen en culturele activiteiten dragen bij aan ons menszijn, aan onze vorming. De kerk maakt deel uit van deze vorming. Binnen de kerk kunnen kunstuitingen ruimte geven aan een veelkleurige ervaring van het geloof. Tegelijk kan de kerk de ramen en deuren openzetten door aandacht te schenken aan kunst. Dat draagt bij aan haar maatschappelijke waarde. Ook mensen van buiten kunnen hierdoor deelgenoot worden van kunst in de kerk en persoonlijk worden aangesproken. Cultuur zorgt voor verdieping en verbinding. Ze draagt bij aan het ontwikkelen van waarden, kritisch denken, creativiteit, verbeelding en aan de algemene ontwikkeling. De kerk kan hierin maatschappelijke partner zijn. In hoeverre is zij dat anno nu?

Als het om beeldende kunst gaat, formuleert de PKN het op haar website als volgt: Kerkgebouwen zijn vaak zelf al kunstobjecten, maar lenen zich ook goed om kunst te laten zien. Met kunst in de kerk sluit u aan bij de hedendaagse beeldcultuur. Kunst opent deuren naar gevoelens en gesprek daarover. Kunstenaars laten vaak speciaal licht op het leven en de samenleving vallen. Door zelf een tentoonstelling te (laten) organiseren, biedt u mensen ruimte voor bezinning. Het biedt ook gelegenheid om mensen te ontmoeten die normaal gesproken niet in de kerk komen. U kunt hen uitnodigen voor een vervolgactiviteit.

Op welke manier draagt de kerk bij aan onze culturele ontwikkeling? Ik zal hiervoor eerst in vogelvlucht ingaan op wat er aan kunst in de kerk gebeurt. Vervolgens verbind ik dit aan drie begrippen uit de kunsteducatie: Het actief, receptief en reflectief kunst beoefenen, het cultureel kapitaal en het culturele leerecosysteem.

 

De kerk als culturele omgeving

Dat een kerk een rijke culturele omgeving kan zijn, zal algemeen bekend zijn. In het kerkgebouw zien we architectuur, vaste kunst zoals glas-in-loodramen en kanselkleden, houtsnijwerken, schilderingen etc. In de liturgie van de kerkdienst is er de literatuur in de vorm van bijbelteksten, gedichten en citaten en is er zang en muziek en soms dans. Daaromheen zien we in kerken steeds meer uiteenlopende activiteiten als exposities, kunst in de eredienst, kunstvespers, workshops en concerten. En vaak zijn er creatieve activiteiten voor kinderen in clubs, kindernevendienst of kliederkerk.

Van hieruit zou er zich in de kerk een bewustzijn kunnen ontwikkelen dat zij hiermee zou kunnen bijdragen aan de culturele ontwikkeling van haar leden, naast de geloofsontwikkeling. Misschien is dat er al in zekere mate. Ik denk dat dat in elk geval al zo is in kerken die ook in het oog springende plaatsen van cultuur zijn, zoals de Domkerk in Utrecht en de Oude Kerk in Amsterdam. Maar wellicht is dit ook in mindere mate het geval in de gemiddelde wijkkerk. Het is in dit kader toe te juichen dat de kerk een tweeledig cultureel bewustzijn ontwikkelt: naar binnen- en naar buiten gericht, dus zowel voor de eigen gemeente als in relatie met de maatschappij buiten. Kan de kerk bijdragen? En tegelijk zouden culturele instellingen, onderwijs- en kunsteducatieve instellingen zich bewust moeten zijn van de culturele waarde van kerken. En dan heb ik het niet alleen over erfgoed. Verderop in dit artikel zullen we zien dat er al sprake is van dit tweerichtingsverkeer. In deze blog verken ik de aanwezige culturele en kunstzinnige basis die er al is, zonder volledig te willen zijn.

 

Kunst vergroot de geloofsbeleving

Wanneer we kijken naar de kunst en cultuur die we in de kerken zien, wil ik eerst kijken naar haar plaats in het kerkelijk leven. Primair is de kunst in de kerk bedoeld voor de geloofsbeleving, tot eer van God, ter verbinding met God en als bron van kennis over het geloof. In 2019 hield het Platform Kerk & Kunst een enquête onder ruim 60 kunstcommissies van kerken, waarvan er ca 40 reageerden. Uit deze enquête blijken verschillende redenen om kunst in de kerk in te zetten:

- Als pioniersplek zien wij kunst als een belangrijke inspiratiebron om met mensen in gesprek te gaan over wat ‘goed leven is.

- Omdat het op een beeldende manier weergeven van de boodschap van het evangelie weer andere ingangen geeft.

- Kunst een plek geven in de vieringen, tot eer van God.

- Kunst inspireert ons gebed.

- Kunst verbeeldt iets zonder woorden, geeft vaak de kern weer van het verhaal en raakt emotioneel, ze voegt iets wezenlijks toe.

- Wij geloven dat verbeelding en kunst, net als muziek en het Woord, middelen zijn waardoor God spreekt en communicatie mogelijk is.

- De kunstcommissie zoekt geen kunst vanwege schoonheid alleen, maar zoekt graag verbinding binnen de gemeente over wat ons raakt.

- Kunst kan de verkondiging steunen of zelfs een andere vorm van verkondiging zijn.
 

2. Interactieve Vesper in de Stille Week, Oosterlichtkerk in Huizen. Kunst van Marijke Snoek

Als het om leren en beleven gaat, worden door de kunst meerdere zintuigen aangesproken waardoor het geloof op een bredere manier wordt beleefd. Hier wordt kunsteducatie impliciet ingezet voor de geloofsbeleving. Dit sluit aan bij de leertheorie van Gardner over meervoudige intelligentie. Mensen leren op verschillende manieren, de een door te luisteren, de ander door te zien of te doen. Daar kan de kerk gebruik van maken. Vaak wordt ook muziek genoemd als een ervaring waarbij het geloof diep wordt beleefd. Luther zei: ‘Zingen is tweemaal bidden.’ Bij kunst gaat het om verbeelding. Ds. Geertje de Vries (gepromoveerd op het religieuze kunstgesprek) stelt dat voor zowel geloven als kunst verbeelding nodig is. Zij stelt dat het erom gaat om bij het religieuze leren aan de hand van kunst zowel de kunst als de lerende als de Bijbel tot z’n recht te laten komen.


3. Homepage van de website Dansen in de kerk van Marina Tak

Vanuit de kant van professionele kunstenaars zien we dat zij een aanbod ontwikkelen voor kerken. Zo brengt Martina Tak dans in de kerk; ze heeft er zelfs een hele website naar genoemd. Op de website van het christelijk kunstcollectief Arsprodeo wordt kunst aangeboden voor kerken, bijvoorbeeld voor liturgisch gebruik. Zo wilde kunstenaar Willem Zijlstra de woorden ‘het bloed van Jezus dat voor ons vergoten is’ concreet maken. Hij realiseerde het project Agnus Dei. Bij een van de onderdelen legde hij een geprepareerd lam op een stapel kranten, naast de krantenkop ‘De mens is tot alles in staat.’ Dit werk heeft al vele mensen geraakt en is al vaak geëxposeerd (zie foto 1). Merie van Zandwijk maakte een interactieve sculptuur van buisjes bamboe, waar mensen gebedsbriefjes in kunnen stoppen. Theoloog en theatermaker Kees van der Zwaard brengt theater in de kerk, waarbij religieuze en zingevingsvragen worden belicht. En zo zijn er velen.


4. Kees van der Zwaard, foto van website

Beeldende Kunst

Wat de beeldende kunst betreft kennen we historisch gezien perioden waarin de kerk nauw samenwerkte met kunstenaars, terwijl er in de 20ste eeuw eerder sprake was van een grote vervreemding tussen gelovigen en de kunstwereld. Door Prof. Hans Rookmaaker kwam er in de jaren ’60 weer oog voor kunst van gelovigen. Rookmaaker stelde dat de kunst niet alleen het domein van de seculiere wereld moest zijn. Vandaag de dag kennen we vele initiatieven die kunst een plek geven in de kerk, waarvan de website ArtWay een prachtig voorbeeld is. Maar bijvoorbeeld ook het eerdergenoemde christelijke kunstcollectief Arsprodeo, de kunstenaarsorganisatie AKKV, het Platform Kerk & Kunst, de Van der Leeuw Stichting en Eredienst Creatief. En vele kerken hebben kunstcommissies die aandacht geven aan de plaats van beeldende kunst in de kerk.

Van oudsher had kunst in de kerk, naast het eren van God, ook een didactische functie. De ongeletterde kerkganger kon de bijbelse verhalen zien in schilderingen en beeldhouwwerken. Tegenwoordig zien we daarnaast ook abstracte en conceptuele verbeeldingen. Mensen kunnen hierbij meer hun eigen, persoonlijke geloofsbeleving ervaren, deze werken zijn minder eenduidig. Prof. Koen van Eijck heeft onderzocht of religie invloed heeft op het hebben van een voorkeur voor een bepaalde kunststijl. Daarbij bleek dat katholieken meer van figuratieve kunst houden en protestanten meer van abstracte kunst. Maar religie bleek niet de belangrijkste factor bij deze voorkeuren. Die blijken te zijn: opleiding, opvoeding, stedelijkheidsgraad (waar je woont) e.d.

5. Abstracte kunst: Jan Vrieland: Uit de diepte roep ik tot U

De kerk als culturele leeromgeving

Om een brug te slaan naar de kunsteducatie noem ik het begrip ‘culturele leeromgeving’. Hierboven zagen we hoe de kerk een culturele omgeving is. In deze omgeving leren we met en over kunst en cultuur en ervaren we deze. Daarmee is de kerk een culturele leeromgeving. Dit leren over en van cultuur en deze ervaren draagt bij aan onze ontwikkeling, onze vorming, zowel met betrekking tot het geloof als breder. We hebben het nu dus over educatie. We kunnen nu dan ook gaan kijken naar enkele begrippen uit de kunsteducatie. Door deze samen te brengen met culturele activiteiten in de kerk belichten we enkele aspecten van de vraag in hoeverre de kerk met haar culturele leeromgeving een partner is in onze culturele ontwikkeling.

Denkend over de rol die de kerk kan spelen bij onze culturele ontwikkeling is het aardig om drie manieren van kunstbeoefening te bekijken die in het kunsteducatieve veld worden geformuleerd. Voor een allround culturele ontwikkeling is het mooi als je op al deze manieren met kunstbeoefening bezig bent. Het gaat om: actief, zelf kunst maken, uitvoeren, ontwerpen. Receptief: naar kunst kijken, luisteren, lezen. En reflectief: erover praten, discussiëren, erover nadenken, erover schrijven. Als we kijken naar wat er aan kunstactiviteiten in de kerk plaatsvindt, zien we dat deze drie vormen van kunstbeoefening allemaal aan bod komen. Actief: in de vorm van zingen (in de eredienst of in een koor of cantorij), musiceren, dansen, workshops volgen, deelnemen aan creatieve middagen, deelnemen aan een musical, deelnemen aan een expositie etc. Receptief: het luisteren naar muziek, het bekijken van vaste of wisselende kunst, het luisteren naar teksten, het kijken naar dans etc. Reflectief: het meedenken met een predikant die een kunstwerk uitlegt in de preek, het samen in gesprek gaan over een kunstwerk in een expositie, het in gesprek gaan met de kunstenaar over zijn/haar werk in de expositie etc. Bij verschillende kerken komen meerdere van deze activiteiten voor.

6. Workshop door kunstenaar en kunstdocent Annewil Jansen tijdens Feest van de Geest in de Kloosterkerk in Ten Boer (Groningen)

Cultureel kapitaal en cultureel leerecosysteem

Met al haar cultuuruitingen en culturele activiteiten draagt de kerk bij aan het cultureel kapitaal van de mens. Dit begrip is door de Franse filosoof Bourdieu bedacht. Het betreft het geheel aan culturele bagage dat je gedurende je leven verzamelt. Dat begint bij je opvoeding. De een komt al jong in aanraking met kunst, de ander pas later in het leven. Onderwijs speelt een belangrijke rol. Uit onderzoek blijkt dat deze rol groeiende is. Onderwijs heeft in toenemende mate invloed op de ontwikkeling van ons cultureel kapitaal. In de ontwikkeling van ons cultureel kapitaal speelt de kerk een ambivalente rol. Niet in elke kerk wordt de deelname aan de brede cultuur gestimuleerd of kunst binnen de kerk een plek gegeven. Beeldende kunst wordt in reformatorische kerken veelal met argwaan bekeken. Maar in dit schrijven wil ik vooral kijken naar wat de kerken wel doen. Ik begon al met een kleine opsomming van welke culturele uitingen en activiteiten er in kerken te vinden zijn. Dat zijn er vele. En in de vorige alinea noemde ik op welke manier er aan kunstbeoefening wordt gedaan. Ik durf dus te stellen dat ook de kerk bijdraagt aan de ontwikkeling van het cultureel kapitaal van de mens.

Ik schreef al dat de kerk met haar culturele activiteiten niet op een eilandje zit. In meer kunsteducatieve bewoordingen zou je misschien zelfs kunnen zeggen dat de kerk een plaats inneemt in het culturele leerecosysteem. Dat richt zich op de culturele ontwikkeling van kinderen en jongeren. Eerst een korte beschrijving van het leerecosysteem, zoals dat door het LKCA (Landelijk Kennisinstituut voor Cultuureducatie en Amateurkunst) wordt beschreven:

Een leerecosysteem is een lokaal samenwerkingsverband dat een netwerk vormt tussen scholen, organisaties voor buitenschoolse opvang (BSO), musea en science centers, bibliotheken, culturele instellingen, buitenschoolse clubs, maakplaatsen, buurtcentra et cetera. In het netwerk stemmen organisaties hun aanbod af op de vragen, passies en interesses van kinderen en jongeren en laten ze hun aanbod beter aansluiten op andermans aanbod.

Een goed functionerend leerecosysteem biedt alle kinderen gelijke kansen en creëert een omgeving waar kinderen en jongeren altijd welkom zijn voor een eerste kennismaking of verdere verdieping. En niet alleen elk kind, maar ook het netwerk van partners kan zich in een leerecosysteem steeds verder ontwikkelen.

7. Leerlingen uit het VO verdiepen zich in de expositie Expressions for Justice (Spieghelkerk Bussum). Foto: Willem Zijlstra

Het cultureel leerecosysteem is een nieuw begrip. De kerken zullen daar nog niet formeel mee bezig zijn en in het kunsteducatieve veld wordt de kerk nog niet als partner genoemd. Toch is het interessant wat er gebeurt als we vanuit dat begrip inzoomen op de activiteiten in de kerk. De kerk is met haar jeugdwerk wel degelijk bezig om af te stemmen op de behoeften van kinderen en jongeren. Vaak is er sprake van creatieve activiteiten zoals knutselclubs of een kinderkoor. En in de kindernevendienst worden vaak creatieve verwerkingen gemaakt bij een bijbels thema. Misschien geen hoge kunst, maar ook hier gaat het over verbeelding. Bij exposities wordt regelmatig samengewerkt met scholen, bijv. een bezoek van een VO-klas in het kader van het vak CKV of Beeldende Vorming. Dit gebeurt o.a. bij het tweejaarlijkse regionale project Feest van de Geest. Regelmatig worden hier ook maakactiviteiten aan verbonden, dus het door de leerlingen zelf maken van kunst. Het is een stap verder wanneer de kerk hierbij samenwerkt met cultuur-educatieve instellingen. We zien soms dat cultuurcoaches projecten samen met kerken organiseren. Deze ontwikkeling is toe te juichen, want deze wisselwerking is relevant voor beide partijen met oog op een veelzijdige culturele vorming.

 

Ten slotte

In deze blog beschreef ik cultuuruitingen en culturele activiteiten in de kerk, voor kinderen en volwassenen. We zagen dat er een heel spectrum aan kunst in de kerk is en dat er een relatie ligt met begrippen uit de kunsteducatie. Het is een kleine doorsnede. Iedere kerk heeft zo haar eigen kunst en kunstactiviteiten. Om daar iets over te vinden hoef je alleen maar te googelen op kunst in de kerk.

Ik sluit af met nog een paar voorbeelden van hoe het kan. Zomaar een paar voorbeelden van hoe dit in de praktijk kan werken. In Huizen is de Oosterlichtkerk een locatie in de Open AtelierRoute. Hierdoor komen veel mensen van buiten in de kerk. In Ede heeft een beeldend kunstenaar haar atelier en workshopruimte gevestigd in een van de ruimtes van Evangelische Gemeente De Schuilplaats. Zij is tevens voorzitter van de kunstcommissie van deze kerk. In de Westerkerk in Ermelo ben je tijdens de kerkdienst welkom om mee te tekenen in een schetsboekje, om zo e.e.a. beter te kunnen volgen – een vorm van het populaire journaling, hier preekschetsen. In Hilversum mocht het talentvolle zoontje van de pianist met de samenzang mee drummen op dozen. In Amsterdam werkte de Westerkerk samen met het Bijbels museum en The Turn Club bij een grote expositie (Nieuwe Aarde). In Deventer brachten jonge muzikanten een nacht door in de Lebuinuskerk en componeerden muziek over hun ervaringen. Hun liederen zongen ze de volgende dag in een andere kerk. En zo zijn er talloze initiatieven.

8. Bovenkerk in Kampen met werk van Henk Pietersma. Foto: Grady van den Bosch

Als we alles op een rijtje zetten, zou je kunnen stellen dat de kerk partner is in onze culturele ontwikkeling. Critici zullen zeggen dat er nog een wereld te winnen is als het gaat om kunst een plek geven in de kerk. En dat is ook zo. Zeker ook in relatie met kunsteducatie. Hoe kun je bijvoorbeeld kerkgangers naar kunst leren kijken? En is er samenwerking mogelijk met culturele instellingen? Een open houding, waarbij de waarde van kunst in de kerk voor het geloofsleven, het gemeenteleven en de culturele ontwikkeling van een ieder wordt erkend, geeft echter zicht op een mooie horizon.

****

Grady van den Bosch is Master of Education in Arts. Ze werkt als kunsteducator, muziekeducator en kunstenaar vanuit haar eigen bedrijf Studio Grady Art & Art Education. Voor haar master schreef zij een literatuurstudie over hoe protestantse kerken mensen in aanraking brengen met hedendaagse religieuze beeldende kunst. Grady is ICC-trainer (het opleiden van basisschoolleraren tot Interne Cultuur Coördinator) en neemt in die hoedanigheid deel aan de Leergemeenschap (denktank) voor ICC-trainers bij het LKCA (Landelijk Kennisinstituut voor Cultuureducatie en Amateurkunst). Zij doceerde muziek in het PO en VO en zij doceerde enige tijd aan de Opleiding Docent Muziek van het Conservatorium van Amsterdam. Ze is bestuurslid van het Platform Kerk & Kunst en lid van de werkgroep van christelijk kunstcollectief Arsprodeo. Ze was verschillende jaren coördinator van de interkerkelijke werkgroep Kunst in de Kerk van de Protestantse Gemeente Huizen en van de werkgroep Kunst in de Kerk van de Oosterlichtkerk in Huizen. Grady is redacteur bij ArtWay.


Meer:

23 maart 2021 / Vijftig jaar kunsttheologie: 1970 tot heden

door Victoria Emily Jones

Er is in de afgelopen halve eeuw, vooral in de laatste twintig jaar, enorme voor­uit­gang ge­boekt op het terrein van de kunsttheologie.

Lees meer...


10 februari 2021 / Leendert Houtekamer, beeldhouwer (1956-2020)

door Adri Geelhoed

Er is een grote schoonheid in dit beeld van monumentale rust en diepe droefheid. Het beeld is niet alleen buitenkant, materie, het toont ook geest. 

Lees meer...


08 januari 2021 / Cornelis Rijnsdorp

door K. van der Zwaag

Anne Schipper ontrukte Rijnsdorp aan de vergetelheid door twee boeiende proefschriften aan hem te wijden.

Lees meer...


11 december 2020 / Kerstnieuwsbrief 2020

Wat het Artway-platform zo mooi maakt is het wereldwijde bereik; dankzij onze meertaligheid. In alle landen van de aarde zijn er ArtWay-bezoekers.

Lees meer...


27 oktober 2020 / Kunst in de kerk: een pastorale kans

door Mark Delrue

Drie vragen over de relatie tussen kunst en geloof: zijn kunst en Kerk bondgenoten, plaatsvervangers of elkaars tegenstrevers? 

Lees meer...


18 september 2020 / BOEKBESPREKING KUNST D.V.

door Gertjan Schutte

Kunst wordt te vaak nog gezien als een optie die ook weer overbodig is, in plaats van een onmisbaar onderdeel van het leven. 

Lees meer...


17 augustus 2020 / BOEKBESPREKING

Hoe andere culturen de Bijbel zien

Christian Weber, Wie andere Kulturen die Bibel sehen. Ein Praxisbuch mit 70 Kunstwerken aus 33 Ländern.

Lees meer...


17 juli 2020 / Neocalvinisme en kunst IV

Lambert Zuidervaart: de betekenis van een kunstwerk is geen neutraal feit maar een meer of minder waardevolle bijdrage aan het floreren van mensen in de samenleving.

Lees meer...


12 juni 2020 / Neocalvinisme en kunst III

Calvijn en kunst: zuivere visie of blinde vlek?

door Adrienne Dengerink Chaplin

Lees meer...


14 mei 2020 / Neocalvinisme en kunst II

Hans Rookmaaker: De vrijheid van de kunstenaar

De Here spreekt ons aan als mondige mensen, die in vrijheid aan het werk kunnen en mogen gaan.

Lees meer...


17 april 2020 / Neocalvinisme en kunst I

Interview (1992) door Pieter van Kampen met Calvin Seerveld, emeritus hoogleraar in de esthetica.

Dit is de eerste blog in een serie over neocalvinisme en kunst

Lees meer...


25 maart 2020 / De Pietà

door Grady van den Bosch

De Pietà is intiem en tijdloos. Het is een close-up van de relatie tussen de moeder en haar dode kind, in oorsprong Maria en Jezus.

Lees meer...


22 februari 2020 / De mythe over de kunstenaar

Onze cultuur is doortrokken van ideeën over kunstenaars. En dat roept de vraag op: wat voor invloed hebben die ideeën op ons handelen en leven als kunstenaar?

Lees meer...


15 februari 2020 / Tussen figuratief, decoratief en abstract

Na de Tweede Wereldoorlog pakten kunstenaars vrijwel allemaal hun figuratieve stijl op van voor 1940. Maar de nieuwe abstracte kunst drong op. Wat betekende dit voor de kerkelijke kunst? 

Lees meer...


07 december 2019 / ArtWay Nieuwsbrief 2019

Steun ArtWay en ontvang het boek Kunst D.V. over calvinisme, neocalvinisme en kunst.

Lees meer...


16 november 2019 / Laagvliegers, God en het alledaagse

door Ignace Schretlen

Misschien heeft Hij mij geleerd dat niets in het alledaagse vanzelfsprekend is.

Lees meer...


23 september 2019 / Thijs Buit, schilder

Arie Slob: 'Ik durf wel te stellen dat Thijs Buit in kringen van gereformeerde calvinisten baanbrekend werk heeft verricht.' 

Lees meer...


04 september 2019 / Adhémar Vandroemme: De lijdende Christus

door Koos van Noppen

Ik kan deze beeltenis niet los zien van de context. In dit West-Vlaamse stadje en de ommelanden telt men de doden van de Eerste Wereldoorlog bij tienduizenden. 

Lees meer...


31 juli 2019 / De Biblebelt in het Catharijneconvent

door Ineke de Jong

De werken van de hedendaagse refokunstenaars vormen wat mij betreft het hart van de tentoonstelling. Zij vertalen de refobelevingswereld in beelden.

Lees meer...


02 juli 2019 / QR-code van Paul Boer bij de Fundatie

Door deze unieke grafische afdruk te scannen wordt het kunstwerk zichtbaar. De code dient namelijk als een poort naar zijn kunstwerk, terwijl het kunstwerk op zijn beurt ook een poort is.

Lees meer...


08 juni 2019 / Moderne kunst met christelijke thematiek

Wessel Stoker over zijn nieuwe boek

Kunst met christelijke thema’s staat ten dienste van de spiritualiteit van mensen binnen en buiten de kerk. 

Lees meer...


29 mei 2019 / Moderne kunst met christelijke thema’s

Wessel Stoker over zijn nieuwe boek

Kunst met christelijke thema’s staat ten dienste van de spiritualiteit van mensen binnen en buiten de kerk. 

Lees meer...


03 mei 2019 / Kunst als onderdeel van de theologiestudie

Niet alleen christelijke kunst is voor de theologieopleiding belangrijk. Ook wereldse kunst is belangrijk omdat je je als theoloog altijd verhoudt tot de samenleving waarin je je bevindt.

Lees meer...


27 april 2019 / Het beeld na de beeldenstorm

door Jacolien Wubs

Er is zoiets als een vroege protestantse beeldcultuur. Na de Beeldenstorm en Reformatie werd gezocht naar nieuwe manieren om de kerkruimte in te richten en te verfraaien.

Lees meer...


13 maart 2019 / Art Stations of the Cross

Eigentijdse KUNSTPELGRIMAGE in Amsterdam 6 maart - 22 april

Wij hopen dat u als een pelgrim op pad wilt gaan, op zoek naar medemenselijkheid en compassie, op zoek naar meer, naar meer liefde en meer God.  

Lees meer...


08 januari 2019 / Werk, Bid & Bewonder

De Mythe Voorbij: Over kunst en calvinisme in het Dordrechts Museum

door Lieke Wijnia

Lees meer...


01 december 2018 / ArtWay nieuwsbrief

ArtWay heeft bijzondere plannen voor 2019!

Na Londen, Washington en New York is nu Amsterdam in beeld voor een toonaangevende kunsttentoonstelling met de titel Art Stations of the Cross.

Lees meer...


11 oktober 2018 / The Turn Club

door Grady van den Bosch

Het is bijzonder inspirerend om kunstenaars van allerlei slag te ontmoeten, die net als jij idealen hebben voor een betere samenleving.

Lees meer...


13 september 2018 / Kunstenaarsechtpaar Berry en Janny Brugman

door Jan van der Kolk

Om goed te kunnen werken, wilden ze met rust gelaten worden. Het gevoel van onafhankelijkheid gaf hun rust en vrijheid. 

Lees meer...


09 augustus 2018 / Portret Florence de Werquignoeul

door Koenraad De Wolf

Dit portret vertelt het (vergeten) verhaal van de Contrareformatie en de heropbloei van het kloosterleven in de Zuidelijk Nederlanden.

Lees meer...


13 juli 2018 / Neo Rauch in Zwolle

door Marieke Herweijer

Juist door de confrontatie met de absurdistische kant van het leven intrigeert het werk van Neo Rauch.

Lees meer...


17 mei 2018 / Toespraak van Herwi Rikhof

bij de presentatie van zijn nieuwe boek over de Cenakelkerk van de Heilig Landstichting

‘Ik heb deze kerk leren waarderen als een echte kerk.’ 

Lees meer...


23 april 2018 / Lodewijk Schelfhout. Nederlands eerste kubist

door Lisette Almering-Strik

Het is lastig om Lodewijk Schelfhout te plaatsen binnen de Nederlandse kunsthistorie. 

Lees meer...


04 april 2018 / Blog van Rikko Voorberg

Blog over de kunst van het oefenen

'Nou,' zei hij, 'ga maar doen wat jij moet doen, daar valt vanzelf een vorm omheen.'

Lees meer...


15 maart 2018 / Bijbelse vrouwen als aartsmoeders

door Wim Eikelboom

De Zwolse beeldhouwer Thijs Kwakernaak maakte tien houten beelden van vrouwen uit de Bijbel. Stuk voor stuk beelden met een sterk karakter.

Lees meer...


23 februari 2018 / Creativiteit en kijken met het hart

door Gottfrid van Eck

Als we volwassen worden, zullen we hopelijk ontvankelijk blijven voor het wonder van het leven en ruimte blijven scheppen voor het niet-zichtbare. 

Lees meer...


30 januari 2018 / Adri Geelhoed over liturgische kleden

Liturgische kleden geven kleur aan het kerkelijk jaar en herinneren de kerkganger daaraan, net zoals de gezangen die gezongen worden. 

Lees meer...


01 januari 2018 / Recensie Oog in Oog van Kick Bras

door Marieke Herweijer

Kick Bras schrijft over meditatie, spiritualiteit en mystiek. In dit boek focust hij op de christelijke mystiek en hoe die terugkomt in de beeldende kunst. 

Lees meer...


06 december 2017 / ArtWay Nieuwsbrief December 2017

Wim Eikelboom, voorzitter van ArtWay, praat u bij over het reilen en zeilen van ArtWay in het afgelopen jaar.

Lees meer...


14 november 2017 / Nieuwe maatschappelijke spiritualiteit in de kerk

Zoals in andere steden krijgt ook in Zwolle het kerkgebouw een andere betekenis. De oude kerk in het centrum is hier omgedoopt tot ‘Het Academiehuis, de Grote Kerk Zwolle’.

Lees meer...


24 oktober 2017 / René van Tol over film Opstanding van het lichaam

De kunst van nu neigt naar het conceptuele. Deze neiging heeft tot gevolg dat de kunstenaars steeds meer het weerbarstige van de fysieke werkelijkheid gaan mijden. 

Lees meer...


04 oktober 2017 / Een beeldroman van Liesbeth Labeur

Dit boek laat de verwarring en de geloofsvragen zien van een slachtoffer van incest in een reformatorisch milieu, die het geheim van misbruik met zich meedraagt.

Lees meer...


08 september 2017 / Janpeter Muilwijk over Om Mattia en zelfdoding

Dood. Deze tentoonstelling is er om Mattia, Julia Mattia. Haar naam betekent Jeugdig, Geschenk van God. Zij stierf op 1 oktober 2015 door zelfdoding na een intens leven van begaafdheid, liefde en ziekte. 

Lees meer...


23 augustus 2017 / Het goede, het ware en het schone

Goedheid, waarheid en schoonheid behoren tot Gods esthetische normen. Een christelijke benadering van kunst staat dus tegenover de postmoderne aanname dat er geen absolute waarden zijn.

Lees meer...


04 juli 2017 / Fons Litjens: Een halve kerk voor Halfweg

Wie nu de kerk van Halfweg binnenkomt wordt overdonderd door een achterwand, die het zonlicht filtert en de ruimte vult met een warm en geel licht. Het hele raam is gevuld met mensen.

Lees meer...


24 juni 2017 / Heilige beelden en gehoorzame ogen

Stil worden bij een beeld van Christus herinnert mij eraan wiens beelddrager ik ben. Dit neem ik mee gedurende de dag als andere beelden mij iets anders proberen te vertellen.

Lees meer...


02 juni 2017 / Pelgrimeren in Groningen

Onlangs is de Stichting Pelgrimeren In Groningen van start gegaan met 2300 km pelgrimsroutes in de provincie Groningen. Alle middeleeuwse kerken en oude kloosterterreinen zijn in de routes opgenomen.

Lees meer...


04 april 2017 / MMC Schobbe in de W. de Zwijgerkerk, Amsterdam

Kunst in dienst van de kerk, de kerk in dienst van de kunst

door Marleen Hengelaar-Rookmaaker

Lees meer...


07 maart 2017 / Maatschappelijk betrokken kunst

Een discussieopener door Adrienne Dengerink Chaplin

Sommige kunstenaars hebben vanwege hun groeiende ontevredenheid met de kunstwereld de overstap gemaakt naar de geëngageerde kunst. 

Lees meer...


01 februari 2017 / De zeven werken van barmhartigheid

Het jaar van barmhartigheid is alweer voorbij, maar het is en blijft een belangrijk thema. Hoe dachten onze middeleeuwse voorouders hierover? Dit veelluik van de Meester van Alkmaar laat het ons zien.

Lees meer...


03 januari 2017 / Aniko Ouweneel over christelijke kunst

De kunstenaar daagt ons uit en moedigt ons aan om te zoeken naar de bron van onze adem, van wat ons leven de moeite waard maakt en van ons verlangen naar een verlossende harmonie.

Lees meer...


09 december 2016 / Nieuwsbrief ArtWay december 2016

Like an imitation of a good thing past, these days of darkness surely will not last. Jesus was here and he is coming again, to lead us to the festival of friends.

Lees meer...


01 november 2016 / Ally Gordon over religie in de hedendaagse kunst

Laten we een wandeling maken langs een paar musea in Londen. Tijdens deze wandeling wil ik de plaats van religie in de hedendaagse kunst overdenken.

Lees meer...


30 september 2016 / Janna Beek over kunst in psychotherapie

Stel u voor dat u naar een schilderij of beeldhouwwerk kijkt. Dit werk roept ‘iets’ in u op. ‘Iets’ in uw binnenwereld, waar u zich nog niet bewust van bent, is geraakt. ‘Iets’ dat wacht op herkenning. 

Lees meer...


01 september 2016 / H.R. Rookmaaker: Spreekt kunst vanzelf?

Kunst is noch slechts een middel tot een doel, noch een religie, noch een activiteit voor een klein groepje uitverkorenen, noch een puur wereldse bezigheid. Geen van deze opvattingen over kunst doet recht aan de creativiteit waarmee God de mens heeft uitgerust. 

Lees meer...


29 juli 2016 / Joost de Wal over Verspijkerd en verzaagd

Veel heiligen- en devotiebeelden, vaak van gips, werden door de pastoors aan de straat gezet. En vervolgens…, vervolgens vinden we ze terug in de hedendaagse kunst. Wat doen ze daar? Betekenen ze nog iets?

Lees meer...


30 juni 2016 / Wessel Stoker over hedendaagse religieuze kunst

Mijn vraag bij de prachtige tentoonstelling The Problem of God is of de curator Isabelle Malz in de catalogus aan de kijker wel een adequate uitleg geeft van kunst als religieuze kunst. 

Lees meer...


09 juni 2016 / Betty Spackman: Depressie en creativiteit

Als je een ronde pin bent en je een vierkante pin moet worden om in de hokjes van de samenleving te passen, is dat op z'n zachtst gezegd pijnlijk.

Lees meer...


19 mei 2016 / Johannes Wickert klaagt inhumaan asielbeleid aan

Johannes Wickert is een van de zeldzame hedendaagse kunstenaars die een maatschappijkritische rol opneemt. En niet alleen in zijn schilderijen. 

Lees meer...


27 april 2016 / Marleen Hengelaar: Het onvervangbare beeld

Het beeld speelt een geheel eigen, onvervangbare rol in het leven van een mens. We kunnen het beeld als goede gave van God op een positieve en opbouwende manier in ons leven inzetten.

Lees meer...


06 april 2016 / Reinier Sonneveld over linksige kitsch

Die handen van alle leeftijden en kleuren, die bloemen daardoorheen, en dan die wonderlijke kleurbewerking. Het is allemaal reuzesympathiek, maar ja, dat maakt iets nog geen kunst.

Lees meer...


12 maart 2016 / Ned Bustard: De Bijbel is niet veilig

De Bijbel is een boek over gewone mensen die niet alleen geestelijke wezens zijn, maar ook hebzuchtig, berooid, haatdragend, hoopvol, egoïstisch en seksueel.

Lees meer...


24 februari 2016 / Wilma Wagenaar: Joost Zwagerman en Marc Mulders

Zwagerman schildert een zuigend zwart universum, in de steek gelaten door een onverschillige, liefdeloze god. Ten langen leste wendt hij zich af van religie en wijdt zich aan de kunst. 

Lees meer...


11 februari 2016 / Robb Ludwick: Opnieuw leren kijken

Het is een gave van Abigail Tulis om ongewone combinaties heel gewoon te laten lijken, zodat de kijker uitgenodigd en misschien uitgedaagd wordt om opnieuw te leren kijken.

Lees meer...


26 januari 2016 / Timon Ramaker: Kunst is broodnodig
Kunst is geen leuk extraatje, maar broodnodig in de wereld van vandaag. In een wereld die barst van clichés en onbegrip kan kunst verrassen en verbinden.
Lees meer...


14 januari 2016 / Kunst als onderdeel van de theologiestudie

Niet alleen christelijke kunst is voor de theologieopleiding belangrijk. Ook wereldse kunst is belangrijk omdat je je als theoloog altijd verhoudt tot de samenleving waarin je je bevindt.

Lees meer...