ArtWay

De manier om monotonie in religieuze kunst te vermijden is onderdompeling in de Schrift. Jonathan Evens

Norman Burkett: Frits de Zwerver

ArtWay beeldmeditatie 2 mei 2021

www.artway.eu

Norman Burkett: Frits de Zwerver

Gereformeerd verzet in de Tweede Wereldoorlog

door Albert Hengelaar

Voor allen die ons een toekomst gaven.
Onderschrift borstbeeld

Sedert 1995 staat er een oorlogsmonument voor dorpsdominee Slomp in het Overijsselse Heemse. Eerst moest de herdachte persoon overlijden, want zelf wilde hij niet worden onderscheiden voor zijn werk.

De Heemser predikant (ook bekend als Frits de Zwerver) is een legendarische verzetsheld. Bij ons bezoek aan Heemse kort na de onthulling van het monument in 1995 troffen wij oudere dorpsbewoners aan die nog bij de predikant op catechisatie waren geweest. Zelf namen we een bevriende kunstenaar mee, dochter van een van Canadese oorlogsheld. Er ontspon zich een sociale dynamiek die echte emotie losmaakte. De Heemsenaren raakten op dreef over hun herinneringen aan de predikant.

Het borstbeeld geeft Slomp treffend weer, onverzettelijk en empathisch. Ook aan zijn afkeer van onderscheidingen is gedacht. Op een zwerfsteen naast het monument worden drie andere lokale helden herdacht. Heine Bolks had een Duitse moeder.

Slomp zag al vroeg in dat het nazisme niet deugde. Bij Heemse over de grens met Duitsland wonen ook gereformeerden. Van hen hoorde hij al in de eerste helft van de jaren ’30 hoe de sociale beïnvloeding in Duitsland verliep. De ouders beklaagden zich dat ze hun kinderen niet meer in de hand hadden. Al voor de oorlog was Slomp in de weer om Joodse immigranten uit Duitsland te helpen. Tijdens de bezetting ageerde hij vanaf de kansel en op illegale bijeenkomsten riep hij op tot verzet. Hij werd de leider van de grootste verzetsorganisatie in Nederland en overleefde een gevangenneming en bevrijding uit de gevangenis. Mooi om in het in 2020 verschenen dagboek van verzetsweduwe Pietertje te Rietstap te lezen dat hij haar na de oorlog kwam troosten.

Slomps borstbeeld doet meteen denken aan de befaamde beelden uit Praag in 1968 en Beijing in 1989. De naakte borst tegenover de tank. De kwetsbare mens tegenover het harde kwaad. Het lijkt onbegonnen werk. Maar de gereformeerde predikant liet zien wat je te doen staat als je wordt geroepen door het bijbelse gebod van gerechtigheid en naastenliefde. Het monument in Heemse geeft dat een passende plek.

*******

Norman Burkett: Frits de Zwerver, 1995, brons, zonder sokkel circa een halve meter, Hardenberg (Heemse).

Frits de Zwerver. In het kader van de 50e herdenking van het einde van de Tweede Wereldoorlog heeft de toenmalige Rotary Club Hardenberg het initiatief genomen een borstbeeld op te richten ter herinnering aan Ds. F. Slomp (1898-1978), in de oorlogsjaren predikant in Heemse-Hardenberg. Hij was de oprichter en leider van de 'landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers' (de LO-LKP; www.lo-lkp.nl) en stond bekend onder de schuilnaam 'Frits de Zwerver'. Een efficiënt functionerend landelijk netwerk van onderduikadressen was het meest in het oog springende resultaat van zijn activiteiten. Het NIOD heeft berekend dat het om 350.000 onderduikers ging, op een totale bevolking van 9 miljoen!

Norman H. Burkett (Dublin, 1942) is een Ierse beeldhouwer en schilder. Burkett studeerde van 1971 tot 1974 aan de Royal Academy of Arts in Londen. Hij ontving de Elizabeth Greenshields Scholarship Award, waarmee hij in 1975 in Canada verbleef. Na terugkeer vestigde hij zich in Nederland. Hij is een figuratieve beeldhouwer en daarnaast schilder en tekenaar (www.burkett.nl).

Albert Hengelaar is penningmeester van de Stichting ArtWay. Zijn dagelijks werk betreft het vertegenwoordigen van de wereldwijde Evangelische beweging bij de Verenigde Naties in Geneve, in het bijzonder in de mensenrechtenraad.

*******

IN DE KIJKER

1. ARTWAY – Vier korte beeldbesprekingen voor zondagen in het kerkelijk jaar:

* B jaar, 7e van de zomer - Julia Stankova:  Genezing van doofstomme man

* B jaar, 10e van de zomer - Arcabas: Genezing van een blinde

* B jaar, 13e van de zomer - John Reilly: Genezing van een doofstomme jongen

* B jaar, 3e van de herfst - Rembrandt: Laat de kinderen tot mij komen

2. TENTOONSTELLING EN BOEK CHAGALL EN HEDENDAAGSE KUNSTENAARS – Tentoonstelling: 25 april - 26 september, Museum Krona, Veghelsedijk 25, Uden: Tussen werelden – Chagall & hedendaagse kunstenaars. Van video’s, litho’s, schilderijen tot installaties. De kunstwerken van de wereldberoemde Marc Chagall en meer dan tien hedendaagse kunstenaars ontmoeten elkaar in de tentoonstelling Tussen werelden.  Chagall & hedendaagse kunstenaars. Met hun kunst leggen zij de spanning tussen culturen en religies bloot. Met deze actuele tentoonstelling heropent Museum Krona. Oost en West, jodendom en christendom en volks- en moderne kunst. Marc Chagall bracht in zijn werk de werelden waarin hij leefde en die hij zelf creëerde samen. Zo woonde hij in de ene stad, verlangde naar een andere stad en schiep zelf nog een derde. Het verenigen van al deze werelden maakte hem uniek, beroemd en bemind. Nu 35 jaar na zijn dood lijken de grenzen weer opnieuw getrokken te worden. Tussen culturen en tussen religies. Dit maakt Chagalls (religieuze) kunst en zijn visie op de wereld als vluchteling actueler dan ooit. https://www.museumkrona.nl/nl/

De tentoonstelling Tussen werelden wordt vergezeld van een publicatie. Het boek met gelijknamige titel Tussen wereld: Chagall & hedendaagse kunstenaars is samengesteld door Joël Cahen, gastcurator en voormalig directeur van het Joods Historisch Museum, Ronit Eden, gastcurator en Wouter Prins, senior-conservator van Museum Krona. De publicatie, uitgegeven door Berne Media, is beschikbaar in het Engels en Nederlands en kost €19,95. Er is een beperkte oplage. De publicatie is te verkrijgen aan de balie van Museum Krona.  

3. MEEDOEN MET DAGDELEN: EEN HEDENDAAGS GETIJDENBOEK – Hoe vind je een moment van stilte en bezinning? Kunstenaar Josefien Alkema vond inspiratie in middeleeuwse getijdenboeken en gaat deze ervaring delen in een interactief kunstproject: DagDelen. In dit project word je uitgenodigd om een bladzij van je leven te maken en te delen, wat onderdeel wordt van een groter geheel. Als deelnemer aan dit project laat je een bladzijde uit je leven zien. Met beelden, tekeningen, foto’s, collage, tekst en kleur maak je zelf een pagina van een beeldend getijdenboek. Wil je meedoen? Stuur een mail naar info@josefienalkema.nl met je adres, dan krijg je een lege bladzijde toegestuurd, met instructie. De pagina die je hebt gemaakt stuur je vervolgens terug in de bijgevoegde retourenvelop. De ingestuurde pagina’s worden ge-upcycled: het origineel dat je instuurt zal niet herkenbaar blijven, het wordt verknipt, verscheurd of versnipperd. Stukken en details worden gebruikt in een nieuw kunstwerk. De aandacht en momenten die door de deelnemers zijn verbeeld worden in dit kunstwerk met elkaar verbonden: alle gedeelde ervaringen vormen samen een nieuw beeldend getijdenboek. Door een eenheid te maken van alle bijdragen wil ik betekenis geven aan de verhalen en levens die verbeeld zijn. Dit sluit aan bij mijn manier van werken in de afgelopen jaren: van oude tekeningen nieuwe kunstwerken maken, de geschiedenis en de tijd zo opslaan en comprimeren in een werk. Kijk voor alle info op: http://josefienalkema.nl/dagdelen/

Deze zomer is het project te volgen op verschillende locaties waar Josefien aan het werk is en het proces laat zien, o.a. tijdens Monnikenwerk in Eenrum en in het Klooster Ter Apel. Kijk voor alle locaties en data op: http://josefienalkema.nl/agenda/

4. WATERLOOPLEIN WANDELROUTE – wandelen door het Joods Cultureel Kwartier. Veelbezongen, geschilderd, gefotografeerd en wereldberoemd in Amsterdam: het Waterlooplein. Waterlooplein. De buurt binnenstebuiten is een tentoonstelling over het hart van de voormalige Jodenbuurt in Amsterdam, waarin de bekende én onbekende geschiedenis wordt ontrafeld. Bij deze tentoonstelling is een wandelroute gemaakt rondom het Waterlooplein. Bij diverse punten van de wandelroute wordt een bijbehorend verhaal vertelt door middel van online filmpjes. Meer informatie hier

5. NIEUW PARCUM MAGAZINE – Vanaf 4 mei kan je genieten van een nieuw PARCUM-magazine. Deze editie is volledig gewijd aan de tentoonstelling 'Als de bliksem' én de heropening van de historische ruimtes van de Abdij van Park. Experten laten hun licht schijnen op enkele topstukken. Geniet van paginavullende foto's en verborgen pareltjes. Je kan een los exemplaar in de museumshop kopen of je abonneren voor dit magazine én het komende (najaar 2021). Ontdek het magazine

6. MAAK KENNIS MET PAULA MODERSOHN-BECKER – Paula Modersohn-Becker Vroege expressionist – Vier korte lessen bij de Vrije Academie. Vanuit de concertzaal van Felix Meritis neemt Krzysztof Dobrowolski-Onclin u mee naar het schilderachtige Worpswede: onder de rook bij Bremen, waar Paula Modersohn-Becker (1876-1907) behoorde tot de voorhoede van deze kunstenaarskolonie. Modersohn-Becker is één van de meest vooruitstrevende Duitse kunstenaars in de vroege twintigste eeuw en staat bekend om haar rijke kleurpalet met zichtbare penseelstreken. Maak nu kennis met deze eigenzinnige voorloper van het expressionisme! Lees meer

7. BOOK ON SUSANNE LANGER BY ADRIENNE DENGERINK CHAPLIN – Adrienne Dengerink Chaplain’ new book has come out on April 28 with Bloomsbury Academic. The Philosophy of Susanne Langer. Embodied Meaning in Logic, Art and Feeling is a comprehensive study of one of the most insightful and fertile but also most neglected philosophers of the twentieth century, Susanne Langer. A much-needed study of an important philosopher. You can order your copy from Bloomsbury here.

8. ARTWAY – NIGEL HALLIDAY ON ABSTRACT EXPRESSIONISM – New post. “Abstract Expressionism has sometimes been dismissed as merely large daubs that could have been done by the proverbial ‘child of six’. But the painters themselves were deeply serious men, using painting to reach after answers to our deepest questions, and producing images far more complex and coherent than any child of six would produce.” Read more

9. ARTWAY – JONATHAN EVENS ON KEITH HARING – New post. “Interestingly, and perhaps surprisingly, some of the imagery and many of the approaches that Haring adopted in life and art may derive from time spent during his teens with the Jesus People. Julia Gruen, Haring’s former studio assistant, has since his death in 1990 served as executive director of the Keith Haring Foundation. She has said that he “cared very deeply about the role that religion plays in peoples’ lives” despite experiencing first-hand “the negative counterpart of that—the way authoritarian, dogmatic philosophies of various religions harm the very people who perhaps could benefit most from faith.” Religion was “omnipresent” in his work, she says, and he was “a spiritual person.” Read more

Voor meer tentoonstellingen, lezingen, kunstvespers, conferenties enz. in Nederland, België, Europa en elders in de wereld, klik hier

ArtWay is een website met materiaal voor kerken en individuen die kunst en geloof met elkaar willen verbinden.

ARTWAY: OPENING EYES, HEARTS AND MINDS


Andere recente meditaties:
- mei 2021: Het timpaan van de Sainte-Foy in Conques
- april 2021: Paula Modersohn-Becker: Oude boerin
- april 2021: Rafaël: De opdracht van Christus aan Petrus
- april 2021: Charles Mackesy: De jongen, de mol en het paard

Voor meer beeldmeditaties, klik onder Kunstenaars