ArtWay

Kunst heft onze ogen naar de eeuwigheid en toont ons het belang van het hier en nu. Ally Gordon

Eli Content: Beresjiet, het Paradijs

ArtWay beeldmeditatie 6 juni 2021

www.artway.eu   

Eli Content: Beresjiet, het Paradijs

Schepping van een dwarsligger

door Koos Sluiter

In het Joods Historisch Museum, nu het Joods Cultureel Kwartier in Amsterdam, was een jaar geleden een overzichtstentoonstelling van werk van de Joodse kunstenaar Eli Content. Hij werd in 1943 geboren in een vluchtelingenkamp in Vevey, Zwitserland. Zijn ouders waren daar via-via terecht gekomen na hun huwelijk in 1942. Aanvankelijk probeerde hij aan de kost te komen als slager en als kok op de grote vaart. Van 1961 tot 1964 woonde hij in een kibboets in Israël. In Jeruzalem en Amsterdam werd hij afgewezen voor de kunstacademie, maar in 1974 kreeg hij een plaats bij Ateliers ’63, een opleidingsinstituut in Haarlem. Toch is hij vooral autodidact gebleven.

In het begin was zijn werk abstract. Vanwege zijn joodse achtergrond wees hij het gebruik van figuratieve beelden af, maar allengs veranderde dat. Kunstenaars als Mark Rothko en Barnett Newman, maar ook de Cobragroep en Picasso hebben hem beïnvloed. Als kunstenaar vindt hij zichzelf iedere keer opnieuw uit. Steeds komt in zijn werk het scheppingsverhaal terug. In het verhaal van licht en donker, hemel en aarde, land en water, van vissen, vogels, dieren en mensen is voor alles de taal van belang. God kan niet scheppen zonder taal en daarom gaan letters, woorden en taal aan alles vooraf. Die letters kom je overal in het werk van Eli Content tegen. Hij verbindt de bijbeltaal met de kabbala, de joodse mystiek die laat zien hoe God en mens elkaar kunnen naderen.

Dit schilderij laat de gelaagdheid in het werk van Eli Content zien. In een patroon van letters en vormen van zon, maan, sterren, vissen en vogels ligt een mensengestalte. Deze liggende figuur lijkt zelf weer een boom met takken en bladeren, een donkere mensvorm met sterretjes en letters: de mens met zijn taal is beeld van God. Maar in de mens is ook duistere taal; mensen brengen met hun woorden licht en donker teweeg.

Onder alles ligt een collage van kranten en dat geheel ligt op dun kaasdoek. De schepping is een fragiel weefsel waarin de mens van meet af aan letterlijk een dwarsligger is.

*******

Eli Content: Beresjiet, het Paradijs, 2013. Drukwerk en verf op krantenpapier, op kaasdoek, 260 x 400 cm. Collectie Joods Historisch Museum. Foto: Peter Cox.

Eli Content werd in 1943 geboren in een Zwitsers vluchtelingenkamp, als kind van Joodse vluchtelingen die in 1942 getrouwd waren in de Hollandsche Schouwburg in Amsterdam. Het werk van Eli Content is door en door joods. Hij is getrouwd met Katinka Schaapman, voor tal van kinderen, ouders en grootouders bekend van ‘Het muizenhuis’, het boek, het theater en nog meer. Content maakt schilderijen, tekeningen, kunstenaarsboeken en installaties. In zijn beginjaren maakte de artistieke veelvraat Content vooral abstracte, sobere en minimalistische werken. In de loop der tijd werd zijn werk steeds figuratiever en kleurrijker. Eerst met verwijzingen naar de natuur en motieven van bladeren en dieren, later volgden menselijke figuren en recent ook portretten. De kunst die hij tegenwoordig maakt is opvallend direct en levenslustig. Joods-zijn betekent veel voor Content. Hij laat zich vaak inspireren door het scheppingsverhaal en het jodendom, maar eigentijdse zaken als striptekeningen, plastic speelgoed en medische handboeken kunnen hem evengoed inspireren. Zijn werk is zowel in binnen- als buitenland te zien geweest, van het Stedelijk Museum en Museum Fodor in Amsterdam tot het Jewish Museum in New York en de Barbican Art Gallery in Londen. http://www.elicontent.nl/

Koos Sluiter, geboren in 1946 in Emmen, is sinds 1970 predikant en sinds 2011 emerituspredikant. Hij legt zich toe op het verkennen van het raakvlak van geloof en kunst. Hij verzorgt cursussen en presentaties. Geloven in kunst biedt groepen (bijvoorbeeld in kerken en het volwassenenonderwijs) een verscheidenheid aan programma’s en thema’s. Een overzicht van de onderwerpen staat op de website www.geloveninkunst.nl . Daar staan ook de contactgegevens. In cursussen, presentaties of een liturgie verkent hij samen met u de wisselwerking tussen geloof en kunst. Kunst maakt geloven zichtbaar. Doordat geloven verandert in de loop van de geschiedenis, toont ook de kunst een ander gezicht. Het zien van verschillen maakt mensen bewust van hun eigen tradities. Dat verrijkt de beleving. Koos Sluiter schrijft in deze coronatijd iedere week een korte beeldmeditatie. O.v.v. ‘vragen om kunst’ is het mogelijk om je via geloveninkunst@gmail.com hierop te abonneren.

*******

IN DE KIJKER

1. ARTWAY – De musea zijn weer open! Neem een kijkje op onze tentoonstellingsagenda.

* B jaar, 7e van de zomer - Rein en onrein. Korte beeldmeditatie over een middeleeuwse bijbelillustratie bij Marcus 7:1-23.

2. DE BLAUWE KOEPEL, EEN NIEUW INTERDISCIPLINAIR KUNSTONDERWIJS INITIATIEF – De Blauwe Koepel, Platform Interdisciplinaire Vorming: Kunst, Filosofie, Geloof. De Blauwe Koepel bestaat uit een kerngroep van vier personen: Arjan De Visser, Henk Reitsema, Grady van den Bosch en Marleen Hengelaar-Rookmaaker. Wij zijn geïnteresseerd in het interdisciplinair bij elkaar brengen van kunst, filosofie en geloof in het onderwijs (meerdere niveaus) en vorming daarbuiten. De Blauwe Koepel wil een platform zijn waarbinnen specialisten op het gebied van kunst, filosofie en geloof, met liefst ervaring op meerdere gebieden, nadenken over hoe deze drie terreinen in het onderwijs interdisciplinair vorm zouden kunnen krijgen. Dit zou kunnen uitmonden in projecten, lesmateriaal, gastlessen etc. Wij hopen dat hiermee een beweging in gang wordt gezet van interdisciplinair denken die langdurig wordt verankerd in het onderwijs. Daarnaast willen we nadenken over deze interdisciplinaire vorming voor buiten het onderwijs. Wij willen op 18 september 2021 een eerste bijeenkomst organiseren om daarop De Blauwe Koepel officieel te lanceren, met elkaar van gedachten te wisselen en de eerste ideeën te verkennen. Prof. Dr. Govert Buijs zal een lezing verzorgen. Als je expertise hebt op een of meer van de genoemde terreinen, nodigen we je van harte uit je op te geven voor de startdag op 18 september 2021 bij Arjan De Visser, arjandevisser@online.nl Via dit adres ook meer informatie.

3. LEZING LIEKE WYNIA OVER MARIA MADGALENA - 8 juni, 14 – 15 u, Catharijneconvent, online: De vele gezichten van Maria Magdalena. Maria Magdalena spreekt al eeuwenlang tot de verbeelding. In deze lezing staan twee kunstwerken centraal: een zestiende-eeuws portret van Maria Magdalena als een vrouw van de wereld, die zalft en leest, en een twintigste-eeuwse verbeelding die vragen oproept over vrouwelijkheid en lichamelijkheid. Samen tonen ze ons de zeggingskracht van Maria Magdalena door de tijd heen, maar ook de veranderingen waaraan de beeldvorming over deze bijzondere heilige onderhevig is. Conservator Lieke Wijnia neemt u mee langs deze veranderingen, die tonen hoe Maria Magdalena steeds opnieuw als spiegel van de tijd fungeert. https://www.catharijneconvent.nl/activiteiten/de-vele-gezichten-van-maria-magdalena-1/

4. SYMPOSIUM OUDE KERK AMSTERDAM - 21 juni, 18 – 19.30 u, Oude Kerk, Oudekerksplein 23, Amsterdam en online: Symposium – Here is Where we Meet: Art and Resistance. Al eeuwenlang is de Oude Kerk een plek waar sociaal verzet plaatsvindt. Denk alleen al aan de Beeldenstorm, en meer recent aan het conflict over het rode raam in het Heilig Graf. In het symposium Here is Where we Meet: Art and Resistance kijken we met een aantal vooraanstaande sprekers uit onder meer Museo Reina Sofia en het Van Abbe Museum naar de rol van kunst in tijden van verandering. Zet kunst mensen aan tot actie? Op welke manier laat kunst van zich zien in tijden van conflict? https://oudekerk.nl/programma/53150/

5. HET GROOTSTE MUSEUM VAN NEDERLAND – Vanaf 5 juni 2021 gaan de locaties van het Grootste Museum van Nederland weer open. Ontdek de verborgen kunstschatten in de mooiste kerken en synagogen, gewoon bij u om de hoek. Zie hoe het ochtendlicht door het glas-in-lood naar binnen schijnt, ervaar de stilte in een dorpskerkje of laat u betoveren door sprankelende mozaïeken. Kijk hier voor actuele openingstijden en bezoekersinformatie. https://www.grootstemuseum.nl/nl/

6. HENK HELMANTEL IN ASSEN - 5 juni – 5 september, Drents Museum, Brink 1, Assen: Henk Helmantel – Meesterschilder. Henk Helmantel is met recht een ‘meesterschilder’ te noemen. Hij wordt nationaal én internationaal geroemd om zijn meesterlijk geschilderde stillevens en kerkinterieurs. Hij behoort tot de Noordelijke Figuratieven en wordt gezien als een van de belangrijkste kunstenaars binnen het hedendaags realisme. Zijn wereld gaat over inspiratie en ambacht, over licht en donker, over stofuitdrukking en over verstilling en spiritualiteit. In eerste instantie lijkt Helmantel enkel en alleen de voorwerpen en interieurs realistisch weer te geven. Toch verraadt een tweede blik een zoektocht naar een soort eeuwigheid, een hogere waarde die gevonden kan worden in het alledaagse. In het Drents Museum zijn dit najaar circa 70 schilderijen van de Groningse kunstschilder Henk Helmantel te bewonderen. Daarnaast presenteert het museum objecten die Helmantel in zijn werk heeft afgebeeld en die uit zijn persoonlijke collectie komen. Door de combinatie van de schilderijen met de daadwerkelijke objecten krijgt de bezoeker een bijzondere verdieping op Helmantels kunstenaarschap aangereikt. Di – zo, 11 – 17 u. https://drentsmuseum.nl/nl/tentoonstellingen/henk-helmantel

7. DE GROTE KERK IN NAARDEN - 5 juni – 29 augustus, Grote Kerk, St. Annastraat 5, Naarden: Hemelbestormers. Als je een bezoek brengt aan Grote Kerk Naarden, zie je hoog boven je een uniek kunstwerk; het beschilderde tongewelf uit 1518. Het beschilderde hout is vanaf de grond al vijf eeuwen te zien, op 25 meter hoogte. Nu doet zich de unieke kans zich voor om elk detail, elke gezichtsuitdrukking en de meest fantasievolle fabelwezens van dichtbij te ontdekken. Met een trap ‘bestorm’ je de geschilderde hemel van Grote Kerk Naarden. Stichting Grote Kerk Naarden heeft de afgelopen tijd een conditieonderzoek laten uitvoeren naar de schilderingen. Dat is nu afgerond maar de vloer blijft nog t/m 29 augustus toegankelijk voor publiek. De vijf eeuwen oude schilderingen zijn ongekend goed bewaard gebleven, en daardoor uitzonderlijk in Nederland. Samen vormen de schilderingen een fascinerend Bijbels beeldverhaal. Via de steiger kunnen 15 mensen per keer de schilderingen bezichtigen. Een mondkapje is verplicht. Een audiotour, op je eigen smartphone, leidt je rond. Ook gaat er een begeleider mee van Grote Kerk Naarden die vragen beantwoordt en meer kan vertellen over het tongewelf. Voor kinderen zijn er gratis kinderroutes. Do – za, 11 – 17 u, wo en zo, 13 – 17 u. https://grotekerknaarden.nl/events/verlengd-hemelbestormers/

8. JOSEPH BEUYS AND THE CHRIST IMPULSE - 2 April – 12 September, Stiftung St. Matthäus Kirche Matthäikirchplatz, Berlin: Der Erfinder der Elektrizität. Joseph Beuys und der Christusimpuls. Mit einer Dokumentation von Lothar Wolleh. Die Stiftung St. Matthäus untersucht in einer gemeinsam mit dem ehemaligen Leiter des Hamburger Bahnhofs und Beuys-Experten Eugen Blume konzipierten Ausstellung die wenig beachteten religiösen Wurzeln im Schaffen Beuys‘. Für Beuys steht Christus am Beginn einer noch immer nicht eingelösten Emanzipationsgeschichte des Menschen gemäß der Gleichung: „Kunst = Mensch = Kreativität = Freiheit = Denken = Plastik“ – Joseph Beuys ging es mit seinem „erweiterten Kunstbegriff“ um eine Freisetzung des Menschen in seinem Denken und Handeln: „Jeder Mensch ist ein Künstler“, sofern es ihm gelingt, seine ureigene Fähigkeit zur kreativen Freiheit zu verwirklichen – so wie es Christus in seiner Freiheit gegenüber den Weltverhältnissen vorgelebt hat. Auf die Frage des Jesuitenpaters Friedhelm Mennekes was sein wichtigster Beitrag zum Christusbild gewesen sei, antwortete Joseph Beuys: „Der erweiterte Kunstbegriff. Ganz einfach.“ Dass sich die Suche nach dem Christusbild vor diesem Hintergrund nicht in der nahtlosen Anknüpfung an christliche Ikonographie erschöpfen kann, sondern als ‚Arbeit am Christusbild‘ und als Arbeit an einer neuen Gestalt von Gemeinschaft („Soziale Plastik“) verstanden werden muss, ist Ausgangspunkt dieser Ausstellung. Di – So, 11 – 18 U. Read more

Voor meer tentoonstellingen, lezingen, kunstvespers, conferenties enz. in Nederland, België, Europa en elders in de wereld, klik hier

ArtWay is een website met materiaal voor kerken en individuen die kunst en geloof met elkaar willen verbinden.

ARTWAY: OPENING EYES, HEARTS AND MINDS


Andere recente meditaties:
- juni 2021: Wilma van den Top: Levend Water
- juni 2021: Harriet Powers: Bijbelquilt
- mei 2021: Hans van der Valk: Nieuwe ramen Steenwijksmoer
- mei 2021: Sieger Köder: Pinksteren

Voor meer beeldmeditaties, klik onder Kunstenaars