ArtWay

We moeten weer hoge kathedralen bouwen om de grootheid van God te eren. Jelle Korevaar

William Blake: Het boek Job

ArtWay beeldmeditatie 12 september 2021

www.artway.eu

William Blake: Het boek Job, toen de morgensterren samen zongen

Kwaad en lijden

door Irena Tippett

Het boek Job is een boek over het lijden. Op intens eerlijke wijze gaat het in op de moeilijkste vraag waar mensen voor staan: lijden en kwaad in een wereld die door een liefhebbende, goede en almachtige God geschapen is. Het gaat over de rechtvaardige Job, die in angstwekkend korte tijd alles verloor.

De Engelse dichter en kunstenaar William Blake hield zich diepgaand bezig met het probleem van het lijden en het kwaad, met name in zijn beroemde gedicht ‘The Tyger’ en in veel beeldende kunstwerken die door Job geïnspireerd zijn. Het beeld hierboven komt uit een serie van negen illustraties bij dit bijbelboek, aquarellen in opdracht van zijn patroon Thomas Butts.

De titel is direct ontleend aan hoofdstuk 39 van het boek Job. God heeft gedurende de hele lijdensweg en bij alle wanhopige vragen gezwegen, maar nu komt het hoogtepunt en begint ‘Gods antwoord aan Job’. Vreemd genoeg geeft God geen antwoorden. Maar als hij in hoofdstuk 41 is uitgesproken, is Job tevreden. Hoe kan dat?           

Op deze gelaagde illustratie haalt Blake uit de reactie van God drie lijnen naar voren waar we iets aan kunnen hebben.

Het bovenste stuk, visueel het meest opvallende, laat de kunstenaar de goedheid van Gods werk in de schepping zien. Blake beperkt zich hier tot Gods vraag aan Job in 38:7 waar hij was ‘toen de morgensterren samen jubelden en Gods zonen het uitschreeuwden van vreugde’. Natuurlijk beamen wij samen met de sprakeloze Job dat God die dag de hoofdrol speelde. De zuiverheid, goedheid en vreugde van het werk van Gods handen is fraai gevangen in dit ene beeld. De lofprijzende engelen en zingende sterren roepen perfect de heerlijke en onstuimige dagen van die ochtendvreugde op.

In de middelste afdeling brengt Blake de soevereine macht van God over hemel en aarde, over  licht en duisternis en over goed en kwaad voor ons in beeld. Hiertoe kiest de schilder-dichter uit het antwoord van God opnieuw een morgenmotief. In 38:12-13 zegt God:

Heb jij ooit de morgen ontboden,
de dageraad zijn plaats gewezen,
om de uiteinden van de aarde te pakken
en de goddelozen van haar af te schudden?

De dissonant in dit gedeelte van Gods antwoord op de vraag hoe slechtheid de goede schepping binnenkwam, klinkt zonder verontschuldiging. Wel is duidelijk dat Gods soevereiniteit in de benadering van het kwaad van essentieel belang is.

Blake plaatst God in het midden van het schilderij en toont ons een kalme God die alles in de hand heeft. Hij gebiedt met zijn rechterhand de zon om op te gaan en zijn licht te laten schijnen. Het gelaat van Apollo op de zonnewagen met vierspan toont vastberadenheid om de dageraad opnieuw te laten doorbreken. Met zijn linkerhand beteugelt God de duisternis en wordt de nacht verjaagd; de angstig kijkende vrouw met de maankroon wordt uit het hemelruim gebannen. Wie zij zou kunnen zijn is minder duidelijk, maar haar wagen wordt door een tweekoppige slang of draak getrokken, wat duidt op Demeter die de onderwereld bezoekt. Het gebruik van deze klassieke toespelingen wijst erop dat God soevereine macht heeft over zowel het natuurlijke als het bovennatuurlijke alsook over zonde en dood.

Ten slotte de derde lijn in Gods antwoord in het onderste deel van het schilderij. Job met zijn vrouw en vrienden zitten daar bijna klem in de donkere ruimte waarin ze zijn opgesloten. Job heeft een ruig kleed om zijn verder naakte lijf, waarop nog zweren zichtbaar zijn. Hij is nog niet uit zijn lijden verlost en we zien hen allemaal in duisternis verkeren. Ze hebben niettemin een gebedshouding aangenomen zoals Job doet in 42:5-6:

Eerder had ik slechts over u gehoord,
maar nu heb ik u met eigen ogen aanschouwd.
Daarom herroep ik mijn woorden en buig ik mij,
zoals ik hier zit in het stof en het vuil.

Wat heeft Job gezien waardoor hij zijn klacht laat varen en God aanbidt? Het helpt om op te merken dat God en de lijdende Job er bijna gelijk uitzien. In feite kunnen we in alle vijf de figuren Gods evenbeeld zien. Wat kan het ons helpen als wij lijden om te bedenken dat God ons uit liefde zijn evenbeeld gaf, dat we zelfs in onze diepste nood zijn heerlijkheid weerspiegelen! Blake laat ons nog dieper kijken. Zoals wij Gods beeld dragen, zo draagt God het onze. Als we de God-figuur nog eens bekijken, worden we door zijn nederig knielende houding en zijn uitgestrekte armen eraan herinnerd dat hijzelf niet onbekend is met lijden (vgl. Job 38:17).

Waar vindt Job troost? God is waarlijk goed, soeverein en liefhebbend. Het is uit wijsheid dat God geen antwoord op Jobs lijden geeft. In plaats daarvan geeft hij zichzelf.

*******

William Blake: The Book of Job: When the Morning Starts Sang Together, ca. 1805-1810, aquarel, 28×17,9 cm. The Morgan Library and Museum, New York City.

William Blake was een Engelse kunstenaar, in 1757 geboren in Londen en daar overleden in 1827 met achterlating van zijn vrouw en langdurige medewerkers. Hij leerde op jonge leeftijd de gravurekunst en blonk daarin uit. Hij ontwikkelde zijn eigen etsmethode in hoogdruk en verdiende hiermee zijn brood. Hij was als autodidact ook een begaafde dichter en begon al op zijn twaalfde te schrijven. Als dichter en kunstenaar meende Blake dat beeld en woord bij elkaar horen. Zo schreef en illustreerde hij zijn eigen dichtwerken en een aantal tamelijk onorthodoxe visionaire profetieën. Daarnaast illustreerde hij ook zijn favoriete klassieken, zoals de Divina Commedia van Dante, Paradise Lost van Milton en de Bijbel. Vooral het boek Job had hij hoog. vanaf de jaren 1780 en tot het eind van zijn leven illustreerde hij het diverse malen. Als gelovig christen had Blake een visionaire geest en hemelse verbeelding. Met zijn grote visioenen en wat ietwat onorthodoxe bijbeluitleg raakte hij los van de staatskerk. Volgens de berichten zou hij op een glorieuze manier gestorven zijn, singing of the things he saw in heaven.

Irena Tippett behaalde een Master in de kunstgeschiedenis aan de Universiteit van Toronto. Als student aan Regent College in Vancouver ontdekte zij de schoonheid van haar vakgebied in relatie tot haar geloof. Naast pastoraat wijdt ze haar tijd aan deze nieuwe passie.

*******

KUNSTNIEUWS IN DE KIJKER

1. ARTWAY – We plaatsten opnieuw vier korte beeldmeditaties bij zondagen van het oecumenisch leesrooster:

* C jaar, Epifanie - Aanbidding der wijzen door Andrea Mantegna

* C jaar, Epifanie 3 – Middeleeuws werk over Jezus in de synagoge van Nazareth

* C jaar, Epifanie 6 - Lucy D’Souza: Levensstroom

* C jaar, veertigdagentijd 1 - Liviu Mocan: Uitnodiging/Decaloog

2. ERIC CORSIUS OVER MANET – Een inzichtelijke bespreking van Lunch in het gras van Edouard Manet (1832-1883) door Eric Corsius. ‘Op het eerste gezicht lijkt het schilderij Lunch in het gras van Edouard Manet liefelijk en ontspannen, maar een tweede blik laat zien dat het werk ontregelt en niet voor niets in Manets tijd heftige reacties opriep. Manet gaf de relatie tussen kunst en kijker op een nieuwe manier vorm.’ Lees meer

3. DE SYNAGOGE IN ENSCHEDE – Museum Catharijneconvent heeft een korte video gemaakt in de Synagoge in Enschede, ook wel bekend als de mooiste Synagoge van Europa! Presentatrice Evelien Bosch liet zich verrassen door de gebrandschilderde ramen, welke allen (meer dan 100 vierkante meter) in 1996 door Annemiek Punt zijn gereconstrueerd en gerestaureerd. In haar atelier heeft zij de ramen op dia gezet, nagetekend en uit elkaar gehaald. Het oude lood verwijderde ze en het glas maakte ze met de hand schoon. Gebroken, verkeerd vervangen en ontbrekend glas werd opnieuw gesneden en gebrandschilderd. 

4. TENTOONSTELLING ALLART VAN EVERDINGEN - 18 september – 16 januari 2022, Stedelijk Museum Alkmaar, Canadaplein 1, Alkmaar: Allart van Everdingen (1621-1675) – Het ruige landschap. Dit is de allereerste overzichtstentoonstelling van het werk van Allart van Everdingen (1621-1675), eerste schilder van het ruige Scandinavische landschap. Deze veelzijdige kunstenaar werd precies vierhonderd jaar geleden in Alkmaar geboren, reisde als jongeman door Noorwegen, en woonde de rest van zijn leven in Haarlem en Amsterdam. Hij was de jongere broer van de schilder Caesar van Everdingen (1616/1617-1678), aan wie Stedelijk Museum Alkmaar in 2016-2017 een succesvolle tentoonstelling wijdde. De tentoonstelling laat het beste uit Allarts rijke en gevarieerde oeuvre zien, dankzij bijzondere bruiklenen uit musea als het Mauritshuis, het Rijksmuseum, de Alte Pinakotek München, het Montreal Museum of Fine Arts en (inter)nationale particuliere collecties. In 1644 reisde de jonge Alkmaarse kunstenaar Allart van Everdingen door Noorwegen. Een inspirerende ervaring, bepalend voor zijn loopbaan. Hij maakte nadien talloze schilderijen, tekeningen en etsen van ruige landschappen met watervallen, blokhutten en sparren. Deze ophet eerste gezicht realistische snapshots van de Noorse natuur blijken bij nadere beschouwing artistieke constructies te zijn, bedacht en uitgevoerd in de werkplaats. Hiermee creëerde Van Everdingen een nieuw genre in de Nederlandse kunst, dat gretig aftrek vond en nagevolgd werd. Openingstijden: https://stedelijkmuseumalkmaar.nl ; https://stedelijkmuseumalkmaar.nl/allartvaneverdingen

5. CURSUS OVER IMPACT VAN DE WIJSBEGEERTE OP DE KUNSTGESCHIEDENIS - 22 oktober – 26 november, vijf vrijdagen van 14:00 tot 16:30 uur, Zaal Grevenberg, Weertersteenweg 223, Maaseik, België: Cursus De beste stuurlui? Westerse wijsbegeerte en haar impact op de (kunst)geschiedenis. De bekende Griekse filosoof en schrijver Plato (ca. 427-377 v.Chr.) zei ooit: “Denken is de ziel die met zichzelf praat.” Sinds het begin van haar ontstaan heeft de westerse filosofie verschillende pogingen tot zingeving gedaan op zoek naar antwoorden op universele vragen. In deze cursus volg je chronologisch die boeiende en eeuwenlange dialoog, van Plato tot het postmodernisme. Wat hebben grote filosofen als stuurlui in de wereld veroorzaakt? Je ontdekt het in vijf rijk geïllustreerde lezingen, waarin wijsbegeerte, ethiek, geschiedenis en kunstgeschiedenis op wonderlijke wijze samenkomen. Jan Vaes brengt de cursus op een verstaanbare manier en reikt ook handvatten aan in de zoektocht naar antwoorden op actuele filosofische vragen. https://www.davidsfondsacademie.be/aanbod/academie/evenementen/47

Voor meer tentoonstellingen, lezingen, kunstvespers, conferenties enz, klik hier

ArtWay is een website met materiaal voor kerken en individuen die kunst en geloof met elkaar willen verbinden.

ARTWAY: OPENING EYES, HEARTS AND MINDS


Andere recente meditaties:
- september 2021: Eduard Steigerwaldt: Bonifatius en de Donareik
- september 2021: Hedi Bogaers: Het Zeeuws Slavernijmonument
- augustus 2021: Baccio Baldini: De heilige berg van God
- augustus 2021: Jelle Korevaar: Hoop

Voor meer beeldmeditaties, klik onder Kunstenaars