ArtWay

We moeten weer hoge kathedralen bouwen om de grootheid van God te eren. Jelle Korevaar

Eduard Steigerwaldt: Bonifatius en de Donareik

ArtWay beeldmeditatie 19 september 2021

www.artway.eu

Eduard Steigerwaldt: Bonifatius doet de Donareik vallen

Heldendaad met wrange nasmaak

door Wim Eikelboom

Dit tafereel geldt als een historische mijlpaal in de kerstening van Europa: zendeling Bonifatius die een heilige eikenboom laat vellen. Volgens de overlevering deed hij het eigenhandig met een bijl. Maar deze kunstenaar plaatst de zendeling zegenend aan de zijlijn, terwijl zijn handlangers de klus klaren. Volgens de legende bouwde Bonifatius van het hout van de omgehakte eik een kerkje, dat zou uitgroeien tot een klooster.

Voor de Germaanse en Keltische volkeren waren bomen bezielde wezens. Er werd goddelijke kracht aan toegekend. Speciaal uitgekozen oude eiken – toonbeeld van kracht en standvastigheid – dienden als plek om Donar te vereren. Donar is de god van de donder.

Vanaf het jaar 600 van onze jaartelling trokken de eerste missionarissen door West-Europa om het evangelie te prediken. Dat ging doorgaans gepaard met dwang. Alle zendelingen waren vergezeld van bewapende gardes. Het omhakken van heilige bomen hoorde bij het bekeringsrepertoire van de missionarissen. Zo wilden ze laten zien dat Germaanse goden niet ingrepen als een heilige boom het loodje legde. Germanen leefden in de veronderstelling dat Donar ter plekke wraak zou nemen.

In de Duitse geschiedenis is het omhakken van de Donareik van Geismar (in de deelstaat Hessen) een belangrijk markeringsmoment. Er is vrij veel kunst en zelfs ooit een musical aan gewijd. Deze tekening van de Duitse kunstenaar Eduard Steigerwaldt toont de dramatiek van het moment in het jaar 723.

In de christelijke traditie is het omhakken van de bomen altijd afgeschilderd als een heldendaad van godsvrucht. Zo werd immers getoond dat het evangelie van Christus sterker is dan het heidendom. Mij vervult dit beeld met dubbele gevoelens. Het vernietigen van andermans heiligdommen om het eigen religieuze gelijk te halen, kennen we vandaag de dag van de Taliban in Afghanistan. Het is een goed recht om mensen te bekeren, maar niet met dwang en met maatregelen die eigenwaarde ontnemen.

Als bomenliefhebber vind ik bovendien het omhakken van oude bomen getuigen van weinig respect voor de schepping. Bomen horen bij Gods geschapen werkelijkheid en dat vraagt van ons mensen dat we zorgvuldig met hen omgaan. Wie goed kijkt, ziet dat de kunstenaar in de eik een vrouwfiguur heeft verstopt. Op die manier laat hij doorschemeren dat de boom voor hem meer is dan een geworteld stuk hout.

******

Eduard Steigerwaldt: Bonifatius doet de Donareik vallen, 1930, tekening op papier met krijt, 50 x 35 cm, particuliere collectie.

Eduard Steigerwaldt studeerde vanaf 1887 aan de Academie voor Schone Kunsten in München. Hij woonde en werkte in München als tekenleraar op middelbare scholen en illustrator. In 1928 publiceerde Steigerwaldt het boek Inleiding tot tekenlessen.

Wim Eikelboom is voorzitter van Artway en journalist. Hij is maker van de podcast Eik & Ik, waarin ook een aflevering is gewijd aan Bonifatius en de heilige eiken. Ook biedt hij een meditatieve bomenwandeling aan in de podcast.

*******

KUNSTNIEUWS IN DE KIJKER

1. ARTWAY – In de Kunst & Poëzie rubriek plaatsten we het gedicht ‘Memlinc’ van Martinus Nijhoff in combinatie met het schilderij Salvator Mundi van Hans Memling. Bekijk hier

* In de Kunst & Muziek rubriek staat nu de officiële video van de song ‘I Can Cross the Sea’ van The Welcome Wagon. Bekijk hier

2. NIEUW RAAM JANNEKE VIEGERS IN LAURENSKERK ROTTERDAM – Op 10 september heeft Prinses Beatrix een nieuwe raam onthuld door in de Laurenskerk in Rotterdam. Vrede & Verzoening zoals het raam heet, vertelt het verhaal van de gebombardeerde steden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het 3,5 x 9 meter grote raam is op de zuidzijde van de Laurenskerk geplaatst. ‘De Laurenskerk is het enige middeleeuwse gebouw in Rotterdam dat hersteld is na de Tweede Wereldoorlog,’ vertelt Frank Migchielsen, directeur van de stichting Laurenskerk. ‘Je ziet in dit raam het bombardement op steden tijdens WOII. In het raam wordt verwezen naar de steden Rotterdam, Coventry en Dresden.’ Niet alleen het bombardement maar ook de verzoening na die wereldoorlog zie je terug, verbeeld door witte rook en groentinten. Frank: 'Het is alles bij elkaar een indrukwekkend kunstwerk van de hand van kunstenaar Janneke Viegers. Het mooie is niet alleen de verbeelding, maar ook de wijze waarop het gemaakt is. Om het schilderij van Viegers te vertalen in glas, moest door de glazeniers Stef Hagemeier en Jan-Hein van Stiphout een nieuwe manier worden bedacht. Het is dus geen traditioneel glas-in-loodraam geworden, maar een gebrandschilderd raam, waarin kleuren in elkaar overlopen. Het is daarmee ook een uniek raam.' Verleden jaar verscheen een boek over dit raam: Jack Wereldsma, De Ramen van de Laurenskerk. Rotterdam: Trichis Publishing B.V., 2020. Lees meer

3. SEMINAR FIGURA DIVINA – 23 september, 13 u, Ariënsinstituut Keistraat 9, Utrecht: Moderne Kunst in een Heilige Crisis? Een seminar over Marc de Kesels: Heilige crisis: over moderne kunst en haar fascinatie voor het spirituele. In debat met Marc De Kesel: William Arfman, Frank Bosman, Patrick Chatelion Cournet, Mette Gieskes, Johan Goud, Kees Vuyk. Dagvoorzitter Wessel Stoker. Opgave: f.g.bosman@uvt.nl. De in september 2021 geldende regels ter voorkoming van verspreiding van Covid19 zullen in acht worden genomen. https://figuradivina.org/2021/06/09/moderne-kunst-in-een-heilige-crisis/

4. EXPOSITIE IN LUNTEREN – 11 september – 31 december, Museum Lunteren, Dorpsstraat 55, Lunteren: Door Kunst in Verwondering, Carel Loman en Anneke Kelderman. Schilder Carel Loman zet invloeden van buitenaf om in verinnerlijkte beelden, waarbij kleur en licht de hoofdrol spelen in zowel figuratieve als abstracte schilderijen. Keramist Anneke Kelderman realiseert architectonische objecten met figuratieve en/of speelse elementen in klei. Openingstijden: https://www.museumlunteren.nl/bezoek/ https://www.museumlunteren.nl/galerie/
5. EXPOSITIE IN RAARD – 18 september – 27 november, Galerie/Atelier Paul Andringa, Terpkerk, De Buorren 8, Raard: Marjan Beuker en Paul Andringa: Verwondering in stilte. Za. 13 – 17 uur en op afspraak, paulandringa@live.nl.

6. CURSUS ICONEN SCHOOL – 8 oktober tot kerst, online: 1e semester Iconen School. 11 lessen, naar keuze op maandagmiddag en vrijdagavond. Sinds 20 maart 2020 geeft Jan Verdonk online les en nu herhaalt hij voor de derde keer het eerste semester. https://iconen.nl/index.php/online-iconenschool

Voor meer tentoonstellingen, lezingen, kunstvespers, conferenties enz., klik hier

ArtWay is een website met materiaal voor kerken en individuen die kunst en geloof met elkaar willen verbinden.

ARTWAY: OPENING EYES, HEARTS AND MINDS