ArtWay

Kunst is de Johannes de Doper van het hart en bereidt het voor op Christus. Jacques Maritain

Michaelina Wautier: De heilgen Agnes en Dorothea

ArtWay beeldmeditatie 7 november 2021

www.artway.eu

Michaelina Wautier: Twee meisjes als de heiligen Agnes en Dorothea

Heilige stilte

door Koos Sluiter

Als je voor dit schilderij staat doe je beschroomd een stap terug. Deze twee meisjes willen niet gestoord worden in hun samenzijn. Ze hebben genoeg aan wat ze te delen hebben met elkaar en zoeken geen contact met de kijker. Die moet op afstand blijven en geen indringer worden. Toch zijn deze meisjes openlijk aanwezig en je zou deelgenoot willen worden van wat zich tussen hen afspeelt. De sfeer lijkt op die van de ‘sacra conversazione’, het gewijde gesprek waarbij de heilige Madonna omringd is door apostelen en heiligen die zich enkel tot haar richten.

We zien twee heiligen die te herkennen zijn aan hun attributen. Het meisje links met de rozen en de mand met appelen is Dorothea. Het meisje rechts met een lam is Agnes. Het gebaar dat ze met haar rechterhand naar het lam maakt lijkt op het gebaar waarmee Johannes de Doper wijst naar het lam van God. Dorothea heeft een palmtak in haar hand, het symbool van de overwinning op de dood voor de gelovigen die de marteldood sterven. Rond het jaar 300 stierven Dorothea en Agnes als 13-jarigen de marteldood omdat ze weigerden het geloof in Christus af te zweren.

Het schilderij is van Michaelina Wautier (Bergen/Mons, 1604 – Brussel, 1689), een bijzonder getalenteerde schilderes die niettemin lange tijd onbekend is gebleven; werken van haar werden toegeschreven aan haar broer Charles en anderen. Ze was een meesteres in stillevens, portretten en historiestukken. Ze werkte op grote formaten, wat voor vrouwelijke schilders uitzonderlijk was. Met de expositie ‘Triomf van een vergeten talent’ in Antwerpen in 2018 trad ze uit de schaduw.

Het werk ligt in de lijn van de Contrareformatie die verlangde dat kunstenaars vooral het hart zouden raken. De kijker laat zich hier opnemen in de intimiteit van het stille geloofsgesprek van twee martelaressen; zij weten dat met het offer van hun nauwelijks begonnen leven alles al is gezegd. Deelnemen aan hun gesprek is deelnemen aan hun zwijgen. Bij het zien van dit schilderij houd je even de adem in en doe je een stap terug.

******

Michaelina Wautier, Twee meisjes als de heiligen Agnes en Dorothea, ca 1650, olieverf op doek, 90 x 122 cm, Collectie Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen, CC0, Foto: meemoo, fotograaf Hugo Maertens

Michaelina Wautier of Woutiers (Bergen 1604 - Brussel 1689) was een barokke kunstschilderes uit de Zuidelijke Nederlanden. Hoewel haar oeuvre beperkt is, wijst het op een uitzonderlijk talent. Ze was bedreven in een veelheid aan formaten en genres, van bloemstuk en portret tot historiestuk. Ze kreeg opdrachten voor altaarstukken en mythologische taferelen. Veel van haar werk is lang aan andere kunstenaars toegeschreven.

Over het leven van Michaelina Wautier is vrijwel niets bekend. Ze kwam uit Bergen in Henegouwen. Haar ouders, Charles Wautier en Jeanne George, hadden samen zes kinderen, van wie Michaelina het enige meisje was. Uit een eerder huwelijk had de vader nog vijf kinderen. Rond 1642 installeerde Michaelina's jongere broer Charles (1609-1703) zich als kunstschilder in Brussel. Michaelina trok bij hem in. Ze leidden een vrijgezellenbestaan in een statig huis nabij de Kapellekerk. Vier van haar schilderijen maakten deel uit van de kunstverzameling van aartshertog Leopold Willem, zoals blijkt uit een bewaarde boedelbeschrijving (1659). Hoewel dit op zich al aangeeft dat ze in haar tijd groot aanzien moet hebben genoten, komt haar naam in geen enkele historiografische bron of lofdicht voor. Lees meer

Koos Sluiter, geboren in 1946 in Emmen, is sinds 1970 predikant en sinds 2011 emerituspredikant. Hij legt zich toe op het verkennen van het raakvlak van geloof en kunst. Hij verzorgt cursussen en presentaties. Geloven in kunst biedt groepen (bijvoorbeeld in kerken en het volwassenenonderwijs) een verscheidenheid aan programma’s en thema’s. Een overzicht van de onderwerpen staat op de website www.geloveninkunst.nl. Daar staan ook de contactgegevens. In cursussen, presentaties of een liturgie verkent hij samen met u de wisselwerking tussen geloof en kunst. Kunst maakt geloven zichtbaar. Koos Sluiter schrijft in deze coronatijd iedere week een korte beeldmeditatie. O.v.v. ‘vragen om kunst’ is het mogelijk om je via geloveninkunst@gmail.com hierop te abonneren.

*******

KUNSTNIEUWS IN DE KIJKER

1. ARTWAY – Afgelopen week plaatsten we een blog van de hand van Wessel Stoker over Joseph Beuys op onze website: Joseph Beuys: Een spirituele en Duitse kunstenaar. ‘Beuys ontwerpt met behulp van redevoeringen, interviews, Aktionen, vitrines en environments een nieuwe maatschappijorde als een Gesamtkunstwerk.’ Lees meer

2. CONCERT GROTE KERK ZWOLLE - Concert op dinsdag 9 november 20:00 - 21:30 uur met muziek geïnspireerd op de installatie VUUR van Jan Pieter Gootjes. Dinsdagavond 9 november gaat Toon Hagen op de vleugel improviseren op VUUR, de installatie die JP Gootjes maakte naar aanleiding van het verhaal over de Jakobsladder. Zelf gaat hij deze avond iets vertellen over zijn expositie en over de panelen van het kistorgel, die hij in 2008 maakte. Op dit kistorgel gaat Martin van Heerde spelen en zijn muziekkeuze heeft een link met de expositie. In het midden van het programma wordt u bijgepraat over de restauratie van het Schnitgerorgel. U kunt voor, tijdens en na het concert de expositie bekijken. De toegang is vrij (met Corona app). Van harte welkom.

3. LITTLE AMAL – In Engeland werd Little Amal verwelkomd in Westminster Cathedral en in St. Pauls Cathedral. ‘Little Amal’ is een bijzonder kunstproject: een 3,5 meter grote pop van een Syrisch meisje dat op de vlucht is. Little Amal liep 8000 kilometer om aandacht te vragen voor het lot van jonge vluchtelingen. Bekijk video op YouTube.

4. IN GODS SPOOR IN AMSTERDAM – 26 november, 13.00-17.15 uur. Willem de Zwijgerkerk, Olympiaweg 14, Amsterdam-Zuid: IN GODS SPOOR, Hedendaagse religieuze en spirituele kunst. Op het programma staan o.a. Wessel Stoker (dagvoorzitter): opening en inleiding; Johan Goud: Kunst en spiritualiteit; Lieke Wijnia: Eigentijdse Maria Magdalena’s in de beeldende kunst; Presentatie van de Figura Divina bundel Kunstenaars in Gods spoor: peilingen van het religieuze en het spirituele van kunst in een seculiere wereld: Marc De Kesel: Als de idee danst over het spirituele in Mallarmé’s poëtica; Caroline Vander Stichele: God en Jezus/Christus in The Brand New Testament (Film van Dormael, 2015); Mirella Klomp: Bespot, bevroren en binnenstebuiten. De lijdende Christus in drie 21ste-eeuwse Passiecomposities. Kosten: € 12 euro inclusief koffie en thee (studenten € 5). Voor opgave en meer info, zie https://figuradivina.org/symposia/in-gods-spoor-2021/

5. INSPIRATIEDAG PLATFORM KERK & KUNST – Op 12 februari in Zeist met als thema Verdiepend & Verbindend. Deze dag is speciaal bedoeld voor kunstcommissies van kerken. De verdieping zoeken we met elkaar door te luisteren naar Joost de Wal, publicist over kunst en kerk, of door deel te nemen aan de workshop Kunst in diverse liturgische vormen of de workshop over het Handboek voor kunst in de kerk. Omdat we de ontmoeting en verbinding belangrijk vinden, spreken de deelnemers in kleine groepjes door over de vraag: kunst in de kerk, wat wil je ermee? En dan zijn er ook nog speeddates met kunstenaars, creatieve workshops en een optreden van Matthijn Buwalda. Het programma begint om 10.30 uur. Vanaf 10.00 uur zijn de deelnemers al welkom en kunnen ze de markt bezoeken. Ook tijdens de lunch is daar volop gelegenheid voor en wellicht nog even na sluiting van het programma om 16.00 uur. Genoeg mogelijkheden dus om uw organisatie te presenteren. Wij ontmoeten u graag op de 12e februari in Kerkelijk Centrum Zeist-West, De Clomp 33-02 in Zeist. Op onze site vindt u het volledige programma

6. COLLEGE VERMEER – 27 november, 11 – 13 u, Vrije Academie, online: Johannes Vermeer, de Sfinx van Delft. Het melkmeisje, Het meisje met de parel, Gezicht op Delft: stuk voor stuk bekende werken van Johannes Vermeer. Al deze werken zijn uiterst herkenbaar door het rijke kleurgebruik, de hooglichtjes en de bijzondere lichtval. Wellicht zorgde zijn bescheiden oeuvre ervoor dat Vermeer lange tijd werd vergeten door de kunstwereld. Nu geldt hij als een van de bekendste schilders uit de Gouden Eeuw. Hoewel zijn werken nu alom bekend zijn, weten we eigenlijk zeer weinig over deze beroemde schilder. Het is zelfs niet bekend hoe hij eruit zag! Al jaren probeert men de vele geheimen van Vermeer te ontrafelen. Hoe kwamen die unieke, herkenbare en intieme werken tot stand? Welke techniek gebruikte Vermeer, waardoor hij bekend staat als ‘meester van het licht’? Maakte hij gebruik van een camera obscura of juist niet? Tijdens de verdiepende lezing vertelt kunsthistorica Birgitte Mommers over de techniek en de symboliek van Vermeer, en tot welke nieuwe inzichten we zijn gekomen door recent onderzoek. Thuis vanuit uw stoel geniet u van zijn mooiste werken uit collecties van over de hele wereld. U ontdekt de unieke blik van Vermeer en maakt (hernieuwd) kennis met deze meester uit de Gouden Eeuw. https://www.vrijeacademie.nl/ons-aanbod/online---college-johannes-vermeer/

7. THE UNTOLD STORY OF C.S. LEWIS – New film focused on the earlier years of Lewis' life. The Most Reluctant Convert: The Untold Story of C.S. Lewis is directed by two-time Emmy and BAFTA winner Norman Stone. 

Voor meer tentoonstellingen, lezingen, kunstvespers, conferenties enz., klik hier

ArtWay is een website met materiaal voor kerken en individuen die kunst en geloof met elkaar willen verbinden.

ARTWAY: OPENING EYES, HEARTS AND MINDS