ArtWay

Tegenover de schraalheid stel ik de rijkdom van religie, traditie en ambacht. Marc Mulders

Alfred Manessier: Zeven litho’s over Pasen

ArtWay beeldmeditatie 12 juni 2022

www.artway.eu

Alfred Manessier: Zeven litho’s over Pasen

In vorm gebrachte meditatie

door Christian Wittebroodt

In de jaren 1950-1960 is het succes van de abstracte kunst in de kerk opvallend groot. Sommigen zagen daarin dan ook de vernieuwing van de art sacré. De Franse kunstenaar Alfred Manessier (1911-1993) heeft hiertoe bijgedragen door aan te tonen dat de abstracte kunst een religieuze inhoud kan vertolken. Hijzelf kwam tot het geloof in 1943 na een retraite in het trappistenklooster van Soligny. Als bekeerling wilde hij dematerialiseren en dit leidde hem tot een non-figuratieve expressie waarbij religieuze symboliek als het kruis en de doornen evenwel formeel herkenbaar blijft.

De naam van Alfred Manessier is voor altijd verbonden met de kerk van Les Bréseux in de Jura. Daar werd immers in 1947-1950 in Frankrijk voor de eerste keer in een bestaande ruimte non-figuratief glas-in-lood aangebracht. Op vraag van Paulus VI werden de kartons van dit oeuvre overgebracht naar het Vaticaans Museum.

Alfred Manessier heeft baanbrekend werk geleverd door religieuze thema’s veeleer te evoceren dan figuratief voor te stellen. Hij weet de atmosfeer van Bijbelse thema’s te abstraheren en in een bodemloze put van kleuren en plastische structuur vorm te geven. Hij noemt zichzelf geen abstract kunstenaar maar wel een non-figuratieve kunstenaar. De kunsthistoricus Werner Haftmann schreef dat zijn abstractie ‘geen afbeelding, geen verzinnebeelding meer, maar een in vorm gebrachte meditatie is.’ De creaties van Alfred Manessier getuigen van wat hij met het hart heeft beleefd, het zijn geen imitaties van wat hij met de ogen heeft gezien.

 De kunst van Alfred Manessier is niet fragmentarisch, maar afgewerkt. De opbouw verraadt zijn opleiding als architect. Hij hechtte veel belang aan zwart en werkte met felle kleurentegenstellingen. In 1948 maakt hij een cyclus van zeven litho’s in kleur die de naam Pâques draagt. Het zijn abstracte en meditatieve werken waarin slechts enkele symbolen zoals de doornenkroon, de lans, het bloed en de zon op een zinspelende manier aanwezig zijn. De cyclus vormt een eenheid: van Gethsemane naar het Paradijs, van de zwarte zon van Goede Vrijdag naar de felle oosterzon van Pasen. In het museum van Moderne Religieuze Kunst in de koepel van de Basiliek van Koekelberg (Brussel) kan je dit juweeltje ontdekken. Op grond van hun artistieke en religieuze waarde werd voor deze litho’s een aparte ruimte gemaakt.

De werken van Alfred Manessier getuigen dat het lijden geen eindpunt is. In tegenstelling tot veel van zijn tijdgenoten dringt Alfred Manessier door tot de hoopvolle kern van de verrijzenis die alle lijden bevrijdend maakt. In zijn politiek geëngageerde werken vond l’Otage (de Gijzelaar) van 1987 de meeste weerklank. Het doek is geïnspireerd door de gijzeling van de Franse journalist J.-P. Kaufmann in Libanon. Het werd een symbool voor alle slachtoffers van het terrorisme. Al wijst de titel van het doek naar de gebroken mens en al is het doek als een rouwbrief met zwarte verf omkaderd straalt ook hier het kruis een zachte, onverwoestbare hoop uit.

Zijn dochter Christine vertelde dat het Paasgeloof van haar vader de sleutel is om zijn religieuze kunst te vatten. Pasen valt samen met de lente of de hergeboorte van de aarde. Een moment van religieuze uitbundigheid vindt een weerklank in de ontwakende natuur. Dat is volgens Alfred Manessier het knooppunt van zijn schilderkunst. Voor hem zal het een overwinning zijn wanneer hij erin slaagt Pasen gelijktijdig als een spirituele blijdschap en als een pantheïstische wedergeboorte weer te geven.

*******

Afbeelding 1, 2, 3 en 5: Alfred Manessier: Sept Lithographies sur le Thème de Pâques, 1948, kleurenlitho’s, 31 x 24 cm. Moderne Religieuze Kunst Koekelberg (Brussel).

Afbeelding 4: Alfred Manessier: L'otage (de gijzelaar), 1987, kleurenlitho, 57.1 x 83.8 cm.

Alfred Manessier (1911-1993) was een niet-figuratieve Franse schilder, glas-in-loodkunstenaar en tapijtontwerper, die deel uitmaakte van de nieuwe Parijse School. Lees meer

Christian Wittebroodt (1939) is voormalig voorzitter van het Museum voor Moderne Religieuze Kunst (Basiliek, Koekelberg), auteur van diverse publicaties over kunst en religie, waaronder Christus in de Franse schilderkunst van de twintigste eeuw (2001) en Zoeken naar zin. Religieuze en spirituele kunst van 1900 tot nu (2020). Hij was curator van verschillende tentoonstellingen rond religieuze en spirituele kunst.

*******

ARTWAY BLOG OVER MAGDALENA ABAKANOWICZ – Christian Wittebroodt schrijft: ‘In het Citadelpark van de Poolse stad Poznan, waar in 1945 Duitse en Russische soldaten een nietsontziende strijd hebben gevoerd, staan in de groene vlakte op een betonnen plaat 112 verroeste sculpturen. Uitgeholde en onthoofde menselijke gestalten door elkaar. Het geheel heet ‘Unrecognised’ en is een concept van Magdalena Abakanowicz (1930-2017).’ Lees meer

ARTWAY VIER KORTE MEDITATIES voor zondagen van het kerkelijk jaar door Marleen Hengelaar-Rookmaaker:

→        C jaar, 9e van de zomer – Paul van Dongen, over Jezus’ woorden: ‘Ik ben gekomen om op aarde een vuur te ontsteken.’ Lees hier

→        C jaar, 12e van de zomer – Hlafira Shcherbak, over je kruis opnemen. Lees hier

→        C jaar, 2e van de herfst - Eduard von Gebhardt, over de rijke man en de arme Lazarus. Lees hier

→        C jaar, 5e van de herfst, Jip Wijngaarden, over voortdurend bidden. Lees hier

ARTWAY MONUMENTAAL WERK VAN EVERT VAN LOPIK – Na zijn opleiding aan de Willem de Koning Academie richtte hij zich naast zijn vrije werk vooral op opdrachten in de monumentale sfeer. Lees hier

ZOMEREXPO “SILENTIUM” JAN PIETER GOOTJES – Deze zomer is er weer een inspirerende tentoonstelling te bezoeken in de Kloosterkerk, Lange Voorhout 2 in Den Haag. Onder de titel Silentium presenteert kunstenaar Jan Pieter Gootjes zijn werk in de kerk vanaf dinsdag 31 mei tot en met zaterdag 17 september. Gootjes toont een aantal van zijn aansprekende werken zoals “Known, ten diepste gekend zijn”. Hij licht toe: “In de bijna witte steen, die ik van klei heb gemaakt, staat ‘KNOWN’ gegraveerd. Hij is zo gemaakt dat hij maar op één manier vertrouwd voelt in je hand. In Openbaringen 2 lezen we over een witte steen met daarop geschreven een nieuwe naam: ‘een naam die jij ten diepste bent.’ De kerk is in mei, juni, juli, augustus en september open van dinsdag tot en met zaterdag van 12.00-16.00 uur. Kijk eerst op de site van de Kloosterkerk om zeker te weten of de kerk niet tijdelijk gesloten is vanwege rouw-of trouwactiviteiten. www.kloosterkerk.nl ; www.janpietergootjes.nl

NIEUW BOEK OVER ICONENVerwonderd door Licht van Anne-Marie van der Wilt is een kunstboek over de betekenis van iconen in het christendom. ­Iconen spelen vanaf de start van het christendom een belangrijke rol in de beleving van het geloof. Anne-Marie van der Wilt gaat in op de geschiedenis van de iconografie en legt haar eigen positie in deze traditie uit. De iconen zijn eigentijds met als doel verhalen van de Bijbel dichterbij te brengen en met nieuwe ogen te bekijken.

ArtWay is een website met materiaal voor kerken en individuen die kunst en geloof met elkaar willen verbinden.

ARTWAY: OPENING EYES, HEARTS AND MINDS


Andere recente meditaties:
- juni 2022: Pater Bernard: Muurschilderingen in Baoro
- mei 2022: Ivan Marchuk: Vrouw met een lamp
- mei 2022: Peter Paul Rubens: De wonderbare visvangst
- april 2022: Emma Elliott: Verzoening

Voor meer beeldmeditaties, klik onder Kunstenaars