ArtWay

Wij hebben zichtbare dingen nodig om tot het onzichtbare door te dringen. Thérèse van Lisieux

Carel Willink: Simeon de pilaarheilige

ArtWay beeldmeditatie 24 juli 2022

www.artway.eu

Carel Willink: Simeon de pilaarheilige

Bidden wij voor de wereld

door Willem de Vink

‘Willink wist niet dat hij zelf zo'n mannetje was dat toekeek zonder zich ermee te bemoeien,’ klonk het toen Carel Willink in 1939 zijn schilderij Simeon de pilaarheilige openbaar maakte. ‘Dat kan best,’ was zijn repliek, ‘schilderen is eigenlijk wat je niet in woorden kan uitdrukken.’ Zijn antwoord was illustratief voor zijn onverstoorbare werkwijze. Terwijl veel getalenteerde kunstenaars zich in hun werk losmaakten van het ‘natuurlijke’ en de ‘voorwerpelijkheid’ en de abstractie omarmden, bleef Willink figuratieve kunst maken waarin hij uiterste perfectie nastreefde. Met zijn werk verwierf hij veel bewonderaars en zelfs een heel museum alleen aan zijn werk gewijd in kasteel Ruurlo.

Ik zag zijn schilderijen voor het eerst in mijn middelbare schooltijd. Mijn tekenleraar nam me mee naar een tentoonstelling van magisch realisten in Antwerpen. De kunst van Willink was ondergebracht in die stroming, omdat het een zekere onbestemdheid uitademde. Zelf noemde hij het liever imaginair realisme: de werkelijkheid geschilderd vanuit de verbeelding. Die verbeelding blijft me tot op de dag van vandaag fascineren. Ik verbaas me over zijn godverlaten steden, straten en landschappen en ben verrast dat hij te midden van al dat onheil zichzelf schilderde als prediker. ‘Daar moet je niets religieus achter zoeken,’ had hij gezegd. Maar hij had zich wel aan dit beeld van zichzelf toegewijd en op de titel zitten broeden.

Simeon de pilaarheilige is een veelbesproken hoogtepunt in Willinks oeuvre. We zien een man bovenop een zuil zitten in een zuilengalerij die door geweld is verwoest. Achter hem hangen boven een stad donkere wolken van een brand die volop aan het woeden is. Het lichaam van de man steekt er licht tegen af. De avondzon werpt lange horizontale schaduwen op de grond. Ze worden doorkruist door de lijnen van de tegels op het lege plein. Het perspectief leidt je oog de stad in; de schilder heeft de hele rechterhelft van zijn doek genomen om je blik die kant op te sturen.

De naam van het werk komt uit de kerkgeschiedenis. Er waren twee asceten die Simeon de pilaarheilige of Simeon de styliet werden genoemd, een oudere en jongere. Ze leefden in de vijfde eeuw in Syrië, in de buurt van wat nu Aleppo heet. Het waren heremieten, mannen die zich hadden afgezonderd om te bidden en te mediteren en die tussen hun gebeden door pelgrims raad gaven. De oudere zat 39 jaar op een zuil, de jongere 69 jaar.

Zelf vertelde Willink over dit schilderij dat hij een foto had gezien van een stad die in brand stond en dat dit beeld hem aansprak. Hij was in zijn huis aan de Ruysdaelkade in Amsterdam op een tafel voor de spiegel gaan zitten, naakt, met alleen een laken om. Zo was hij zelf de pilaarheilige geworden.

Willink maakte zijn Simeon in 1939. Het wordt vaak gezien als een profetisch werk, waarin hij de onheilspellende sfeer van een naderende wereldoorlog voelbaar maakte. Maar Willink had al veel meer van dit soort dreigende sferen geschilderd en zou dat ook na de oorlog blijven doen, omdat hij daarmee spanning in zijn werk kon leggen. Toch zagen veel commentatoren juist in dit schilderij de existentiële angst en het verlangen naar ontstijging die blijkbaar zo goed bij de persoon van Willink paste. Maar misschien wist hij dat hij niets aan alle ellende kon doen, behalve zichzelf zo te schilderen.

Dit schilderij staat met zijn brandende stad middenin de actualiteit. En door de aanwezigheid van de pilaarheilige werkt het als een spiegel. Het roept de vraag op hoe ik me verhoud tot het wereldgebeuren. Wat er om me heen gebeurt grijpt me aan, ik word erdoor in beslag genomen. Maar hoe bepaal ik mijn houding er tegenover? Daar heb ik hulp bij nodig. Neem ik de tijd om me af te zonderen, om naar de hemel op te kijken? Niet om me van de wereld af te keren, maar om te bidden?  

*******

Doorlezen: Lucas 19:41-44, Matteüs 4:1-11, Matteüs 6:9-13.

Carel Willink: Simeon de pilaarheilige, 1939, olieverf op doek, 56 x 76 cm. Gemeentemuseum Den Haag.

Carel Willink (1900-1983) was een Nederlands kunstschilder. Hij wordt gezien als de belangrijkste schilder van het magisch realisme, een schilderstijl die met licht, kleur, vorm en diepte een vervreemdende sfeer schept. De voorstellingen ogen reëel, maar zijn uitsluitend mogelijk in de fantasie. Willink zelf hield niet van de benaming magisch realisme, hij noemde het liever imaginair realisme, het zo realistisch mogelijk schilderen van de verbeelding. In zijn schilderijen combineerde Willink technische perfectie, fotorealisme en een extreem gevoel voor detail met een dreigende, mysterieuze en onwerkelijke sfeer. Lees meer

Willem de Vink (Utrecht, 1957) is spreker, schrijver en tekenaar. Zijn stripboek Jezus Messias werd al in meer dan 200 talen uitgebracht. Ook schreef hij het boek Dit is liefde, Vincent. Onlangs publiceerde hij het boek In het hoofd van de maker, Creativiteit, Kunst, Kerk.

*******

ARTWAY – Wilt u een aankondiging in de agenda op onze website en/of onder de beeldmeditatie laten opnemen, stuur ons dan een korte aankondiging van 10 regels max. Graag eerst data, plaats en de kunstenaar plus de titel van de tentoonstelling (of de titel van het event), gevolgd door de info en de website.

ARTWAY – Stedenbouwkundige en theoloog Konstantin (Konnie) Stijkel promoveerde in 2021 aan de Protestantse Theologische Universiteit Kampen op het tempelvisioen van Ezechiël. ‘Met het oog van een bouwkundige ben ik Ezechiël gevolgd op zijn rondgang door de tempel,  die hem in een visioen werd getoond en die hij beschrijft in Ezechiël 40-48. Dat leidde tot verrassende ontdekkingen en nieuwe inzichten.’ Lees meer

ZOMERTENTOONSTELLING ANTWERPEN – Tot 25 september: Sint-Anna-ten-Drieënkerk, Hanegraefstraat 1, Antwerpen: Textielkunstenares Cas Holmes. Cas Holmes is erg geïnteresseerd in de gelijkenissen tussen mensen, de behoefte die we allemaal voelen aan een eigen plek en de band met onze familie. Met migratie, veranderingen in ons leven en de toenemende mogelijkheden om te reizen, is onze zekerheid over wie we zijn en waar we in passen onzeker geworden. Dit intrigeerde Cas en daarmee is ze aan de slag gegaan. In de tentoonstelling werden ook tientallen textielwerkstukjes verwerkt van de mensen die aan de slag gingen in de coronaperiode na onze oproep met als thema ‘wat mis jij?’. Verschillende verenigingen hebben hun leden of bewoners aangezet om ook individuele of groepswerken te maken voor deze tentoonstelling. Klik hier voor een impressie op de vernissage. GRATIS TOEGANG, open op zaterdag en zondag van 14.00 tot 17.00 uur.

BOEK OVER SINT-MARTENS-LATEM – Piet Boyens, Symbolisme in Vlaanderen | De eerste generatie kunstenaars in Sint-Martens-Latem. Zwolle: WBooks, 2021. Terwijl rond 1900 het impressionisme hoogtij viert in België, zet een aantal kunstenaars in Gent zich af tegen het vastleggen van vluchtige indrukken. Samen met jonge intellectuelen keren zij zich ook tegen het kapitalisme en de toenemende industrialisering. Eén voor één trekken zij weg uit de stad en vestigen zij zich in het naburige dorp aan de Leie: Sint-Martens-Latem. In de nadagen van het symbolisme verdiepen de kunstenaars zich in de natuur en het landleven, op zoek naar oorspronkelijkheid en verdieping. Voor hun werk grijpen zij naar stijlmiddelen uit het verleden, maar hun kunst is authentiek en verfrissend. Nooit eerder werd de eerste Latemse kunstenaarskolonie in Nederland in de volle breedte belicht. Ruim zestig schilderijen, tekeningen en beeldhouwwerken geven een beeld van deze belangrijke kunstenaarsgroep in Vlaanderen aan het begin van de twintigste eeuw. € 29,95. Meer info

LILIAN WILLEMSE IN MOL – 2 juli tot 30 augustus, Sint-Pieter en Pauwelkerk in Mol, België: tentoonstelling Lilian Willemse. Haar werk is gericht op hedendaagse religieuze kunst. Ze zegt: ‘Het geloof fascineert me en hoe men er mee omgaat. Ik ben opgegroeid in een rooms-katholieke omgeving. Mijn ouders hebben me geleerd om vanuit mijn hart te geloven, de naaste tegemoet te komen en me niet te laten leiden door opdringerige meningen. Mijn inspiratie haal ik uit wat er nu leeft en gebeurt in de samenleving ten aanzien van religie. Ik wil daar kritisch op antwoorden door gebruik te maken van de herkenbaarheid van oorspronkelijke religieuze beelden en taferelen. Eenvoud in mijn werk staat voorop. Mijn werk is gelaagd en heeft vaak meerdere betekenissen. In deze solotentoonstelling staat het kruis centraal. Graag nodig ik de toeschouwer uit om te reflecteren op religie om in dialoog te gaan met zichzelf of met andere toeschouwers.’ Voor een indruk van haar werk, zie https://sites.google.com/site/lilianwillemse/

ANNEKE KAAI IN VIANEN – “Ken je haar?” is de nieuwe tentoonstelling in de Grote Kerk te Vianen. Anneke Kaai is de kunstenares van de serie vrouwenportretten uit de Bijbel. Op deze werken zijn karaktertrekken en emoties van vrouwen uit de Bijbel weergegeven. Anneke Kaai vertelt: “Ik ben in de huid van de desbetreffende vrouwen gekropen om zo hun innerlijk, naar aanleiding van een bepaalde gebeurtenis uit hun leven, tot uitdrukking te brengen”. De geschilderde vrouwen zijn heel eigentijds, je zou ze zo op straat tegen kunnen komen. Ze hoopt hiermee deze bijzondere vrouwen weer opnieuw tot leven te laten komen. Het is een afwisselende en boeiende serie geworden. De werken zijn met acryl op plexiglas geschilderd. De tentoonstelling is te zien van 27 april t/m 12 oktober 2022. De Grote kerk is te bezoeken op woensdag, vrijdag, zaterdag van 14.00-16.30 uur en zondag van 14.00-16.00 uur (uitgezonderd tijdens bijzondere reserveringen). https://www.grotekerkvianen.nl/ken-je-haar/ 

DE SINT JAN IN GOUDA – T/m 1 oktober 2022, Beleef het wonder van Gouda in de Sint Jan. Deze zomer stap je in de Sint-Janskerk van Gouda terug in de tijd naar de zestiende eeuw. Je staat er oog in oog met unieke kunstschatten, spannende verhalen en bewoners uit die roerige tijd. Ter ere van de viering van 750 jaar stadsrechten presenteert de Sint-Jan een uniek tweeluik samen met Museum Gouda waarbij eeuwenoude altaarstukken voor even terugkeren in de kerk. Lees meer

TINY CHURCH OP DE FLORIADE – Floriade met Tiny Church en belevingstuin van FruitFul City. FruitfulCity is een initiatief van 20 lokale kerken met het doel de pracht van de natuur te laten zien en het verhaal van Gods schepping te delen met de bezoekers van de Floriade. Er is een Tiny Church gebouwd en in de belevingstuin staan 12 kunstwerken die elk een vrucht van de Geest uitbeelden. Zeker een bezoek waard deze zomer. De Floriade is geopend tot 9 oktober. Bekijk hier het filmpje van FruitFul City over de Tiny Church en de belevingstuin.

ONLINE COURSE LEITH SCHOOL OF ART – Alastair Gordon will be leading a new online course based at Leith School of Art starting in September. The course takes place online so you can take part from the comfort of your own home. Over six sessions he will steer a conversation about how to make and maintain opportunities in the arts. With a focus on visual art this course aims to give practical support in moving forward in an art career, building confidence and strategies for a sustainable practice without selling out. ‘Making It’ begins in September and spaces are now available to book through the Leith School of Art website. Please pass on to anyone who’d find it useful.

ArtWay is een website met materiaal voor kerken en individuen die kunst en geloof met elkaar willen verbinden.

ARTWAY: OPENING EYES, HEARTS AND MINDS