ArtWay

Wij hebben zichtbare dingen nodig om tot het onzichtbare door te dringen. Thérèse van Lisieux

Henk Visch: How beautiful this must appear

ArtWay beeldmeditatie 21 augustus 2021

www.artway.eu

Henk Visch: How beautiful this must appear to him who understands it

Tussen de wielen

door Koos Sluiter

We lezen dagelijks over de oorlogshandelingen in Oekraïne en over initiatieven van buitenaf om het verloop van de oorlog te beïnvloeden. Daarnaast zien we religieuze leiders die vanuit hun geloofsbron proberen om vrede te bereiken. Het is pijnlijk om te zien hoe hun indringende appel tot bezinning en omkeer stuitte op een totaal andere religiositeit bij de hoogste kerkleider in Rusland. Je vraagt je af of het tussen deze leiders nog wel over dezelfde God en dezelfde Jezus gaat. Geloof als bron van troost en verzoening verliest hier aan overtuigingskracht bij gelovigen en nog meer bij wie daarover toch al twijfels hadden.

Voor kerken en gelovigen staat naast zorg en angst over het verloop van de oorlog ook de vraag naar hun eigen identiteit op het spel. Die vraag wordt nog indringender voor wie meekijkt met een kunstenaar als Henk Visch.

In 2017 was in het Noordbrabants Museum in Den Bosch de tentoonstelling ‘Verspijkerd en verzaagd. Hergebruik van heiligenbeelden in de Nederlandse beeldhouwkunst’. In het Engels vertaald heette dat ‘Recycling Jesus’. Kern van de tentoonstelling was het werk van Jacques Frenken. Hij verzamelde in de jaren ’60 afgedankte gipsen heiligenbeelden en gaf ze een nieuw leven door ze te bewerken. Hij verfde ze, voegde andere objecten toe en een enkele verzaagde hij. Losgemaakt van hun oorspronkelijke setting hadden ze niet alle betekenis verloren, al dachten kerkbestuurders, winkeliers en particulieren vaak van wel.

Frenken en andere kunstenaars lieten hun eigen inspiratie en artistieke opvattingen los op de beelden nu die waren vrijgekomen van hun oorspronkelijke gewijde ruimte. Sommigen vonden deze alternatieve benadering heiligschennis. Anderen waren oprecht verrast. Die nieuwe gedaante kwam uitsluitend voor rekening van de kunstenaars. Zij waren vrij in hun benadering, zoals toeschouwers ook vrij waren om hen daarin te volgen of niet.

Eén zo’n kunstenaar is Henk Visch (Eindhoven, 1950). Na zijn opleiding aan Koninklijke Academie voor Kunst en Vormgeving in Den Bosch kreeg hij als beeldhouwer en docent internationaal erkenning. Visch nodigt toeschouwers nadrukkelijk uit om bij zichzelf te rade te gaan over wat zijn kunst bij hen teweegbrengt. Tekst en beeld stichten verwarring over wat we denken te weten en wie we denken te zijn. Wie argeloos de wereld van de dingen betreedt om die te onderzoeken komt onverhoeds zichzelf tegen.

Dat geldt ook voor dit werk uit 1986 How beautiful this must appear to him who understands it (hoe prachtig moet dit lijken voor wie het begrijpt). Een gehavende gipsen Jezus wordt tussen twee in elkaar geschoven karrenwielen gemangeld. Die wielen lijken op de systemen waar we volgens Visch allemaal mee te maken hebben. Ze bieden een voorlopige ordening van de grote of kleine wereld waarin we leven, maar als deze systemen niet meer voorlopig zijn, gaan ze een eigen leven leiden en worden gewelddadig. We zien hoe een verminkte gipsen Jezus tussen doordraaiende systeemwielen raakt. Als christelijke religies verharden tot starre systemen lijkt er voor Jezus geen redden aan. Toch staat hij, hoe ook gehavend, weer op.

*******

Henk Visch: How beautiful this must appear to him who understands it, 1986, hout, gipsen corpus, 130 x 120 x 70 cm.

Henk Visch (1950) studeerde aan de Academie voor Kunst en Vormgeving ’s-Hertogenbosch (1968-1972). Hij doceerde aan de Rijksacademie van beeldende kunsten in Amsterdam (1984-1987) en aan de Van Eyck in Maastricht (1987-1991). Zijn oeuvre bestaat uit beelden van meer dan drie meter hoog tot werken van nog geen dertig centimeter, uit figuratieve sculpturen en abstracte vormen. Aanvankelijk werkte hij alleen op papier. Vanaf 1980 komt daar het beeldhouwen bij. Naast zijn beeldende werk schrijft en dicht Visch. In zijn werk komen beeld en taal samen. Dat gebeurt ook in de titels die hij zijn sculpturen meegeeft, die steeds associatief van aard zijn. Tekeningen van Visch verschijnen in de periode van 1996 tot 2011 bij de column ‘Mirza’ in de Volkskrant, bij teksten van Kader Abdolah. Visch’ werk maakte deel uit van de Biënnale van Venetië en Documenta IX in Kassel in respectievelijk 1988 en 1992. https://huishenkvisch.eu/nl/

Koos Sluiter, geboren in 1946 in Emmen, is sinds 1970 predikant en sinds 2011 emerituspredikant. Hij legt zich toe op het verkennen van het raakvlak van geloof en kunst. Hij verzorgt cursussen en presentaties. Geloven in kunst biedt groepen (bijvoorbeeld in kerken en het volwassenenonderwijs) een verscheidenheid aan programma’s en thema’s. Een overzicht van de onderwerpen staat op de website www.geloveninkunst.nl . Daar staan ook de contactgegevens. In cursussen, presentaties of een liturgie verkent hij samen met u de wisselwerking tussen geloof en kunst. Kunst maakt geloven zichtbaar. Doordat geloven verandert in de loop van de geschiedenis, toont ook de kunst een ander gezicht. Het zien van verschillen maakt mensen bewust van hun eigen tradities. Dat verrijkt de beleving. Koos Sluiter is in de coronatijd begonnen om elke week een korte beeldmediatie te schrijven. Vanaf eind februari is de oorlog in Oekraïne de achtergrond voor de meditaties. O.v.v. ‘vragen om kunst’ is het mogelijk om je via geloveninkunst@gmail.com hierop te abonneren.

*******

KUNSTNIEUWS IN DE KIJKER

*ARTWAY – Blog door Aniko Ouweneel over ‘Woord in beeld in het werk van Roel Herfst’. 'Je moet ervoor zorgen dat de eerste reactie van de beschouwer niet het lezen van de tekst is, maar het geboeid zijn door de visuele ervaring van de totaliteit.' Lees meer

*ARTWAY – Vier korte beeldbesprekingen door Marleen Hengelaar-Rookmaaker:

Ruth - Jan Victors: Boaz in de poort

C jaar, Allerheiligen - Frans Nackaert: Zaligsprekingen

C jaar, 10e herfst - Sandra Ceas: Lucas 21:15-19

Advent – Fresco uit 1400: Matteüs 1:18-25

*JOOST DE WAL IN DE NACHT VAN… - Beluister de reportageserie van De Nacht van… (KRO-NCRV, NTR, EO, BNNVARA) waarin kunsthistoricus Joost de Wal 5 kunstwerken uitlicht die te zien zijn in de tentoonstelling Van God los? in het Catharijneconvent. Kijk en luister hier

*DALI IN UDEN – 4 juni 2022 t/m 23 oktober 2022, Museum Krona, Veghelsedijk 25, Uden: Dalí. Bijbel, surrealisme, games. Deze zomer toont Museum Krona een onbekende kant van Salvador Dalí. Voor het eerst in Nederland wordt de complete serie met 105 voorstellingen uit de Bijbel - bestaande uit de door Dalí met de hand gesigneerde proefdrukken - geëxposeerd. Museum Krona verbindt het grafisch meesterwerk met de digitale gamewereld, met animaties en NFT's. Lees meer

*KUNST IN DE KERK BENNEKOM – Van 5 augustus tot 30 oktober 2022 in de Oude of Sint-Alexanderkerk Bennekom: Tentoonstelling Het Zonnelied van Franciscus van Assisi met zeven grote en kleurrijke schilderijen van Jeltje Hoogenkamp. Franciscus van Assisi schreef het Zonnelied in 1225, zijn laatste levensjaar. Het is één grote lofprijzing op de schepping. Jeltje Hoogenkamp maakte zeven ingetogen en kleurrijke schilderijen bij deze lofzang. René van Loenen maakte er zeven gedichten bij. De expositie is te bezoeken op vrijdag en zaterdag van 11.00 - 16.00 uur. De toegang is gratis. De expositie kan incidenteel gesloten zijn in verband met een andere activiteit in de kerk. Informatie hierover vindt u hier.        

*TSJERKEPAAD – Maar liefst 242 kerken open in Friesland tijdens Tsjerkepaad. Tot en met 10 september zijn iedere zaterdag maar liefst 242 kerkdeuren in Friesland geopend voor het publiek. Iedereen, van jong tot oud, is van harte welkom. Ook een groot aantal kerken van de stichting doet hieraan mee. Nergens zijn zoveel kerken als in Fryslân. En wat is er mooier dan het bezoeken van een oud kerkje in onze mooie provincie? Gastvrije vrijwilligers staan voor u klaar om uitleg te geven. In veel kerken zijn ook activiteiten gepland, bijvoorbeeld muziek, een expositie of een lezing. Kijk in de UIT agenda voor een actueel overzicht

*FRIESLAND KUNST IN DE KERK – In drie kerken van de stichting Tsjerkepaad is permanent kunst aanwezig. In Bears staan drie Byzantijnse mozaïeken opgesteld van kunstenares Hansje Busquet – de la Porte. In Britswert hangen twee kleurrijke sarcofagen van wijlen kunstenaar Beb Mulder, de maker van onder andere de luchtspiegeling van Uniastate Bears. En in Wetsens hangt een bijzonder rouwbord van kunstenaar en landschapsarchitect Hein van Delft. Benieuwd naar de kunstwerken? Onze Impresario Joke Bakker vertelt er graag meer over. Bekijk de video

*BOEK - Arjan Plaisier, Ineke Cornet, Dichter bij God. Utrecht: VBK|Media, 2022. Dichter bij God van Arjan Plaisier en Ineke Cornet is een inspirerend handboek om de liturgie in de kerk nieuw leven in te blazen. Steeds meer protestanten zoeken inspiratie in de katholieke en anglicaanse kerk. De auteurs van Dichter bij God geloven in de spirituele kracht van de liturgie. Een liturgie die ons helpt in de ontmoeting van God met ons en van ons met God. Volgens de auteurs heeft het protestantisme een verschraling opgelopen door de nadruk op het oor (preken, catechese e.d.). Hierdoor is de aandacht voor onze zintuigen vergeten. Dit boek doet handreikingen om de kerkdiensten van een nieuwe rijkdom te voorzien. € 20,00.

*BOEK – Harm Dane: Verf en vuur. In gesprek met El Greco. Kampen: Uitgeverij Van Warven, 2022. Op El Greco (1541-1614) zijn veel etiketten geplakt. Oervader van de moderne kunst is hij genoemd, maar ook maniërist, barokschilder, kenner van de Spaanse ziel en schilder van het Eeuwige. Zijn werk is kennelijk niet zomaar te plaatsen. Na zijn dood raakte hij in de vergetelheid. Pas rond 1870 kwam zijn werk onder het stof vandaan. Sindsdien behoort hij tot de grootste schilders ooit.Ook Harm Dane kwam in de ban van zijn werk. Maar is het nog mogelijk om door alle etiketten heen te achterhalen wat El Greco met zijn schilderijen wilde zeggen en waarom zijn schilderstijl alle gebaande paden te buiten ging? Dane neemt 14 schilderijen onder de loep en ontdekt het appel dat ervan uitgaat. De sleutel tot zijn werk vindt hij in de achtergrond van El Greco als iconenschilder en in zijn grondige bijbelkennis.Harm Dane heeft in Verf en vuur bijzondere aandacht voor El Greco's stellingname tegenover de almacht van staat en kerk in Spanje en zijn scherpe oog voor sociale ongelijkheid en uitsluiting. Naast de aandacht voor 14 schilderijen krijgt de lezer informatie over de levensloop van de schilder en over Spanje rond 1600. Zo gaan deze schilderijen van ruim 400 jaar oud leven voor de aandachtige kijker van de 21e eeuw. € 19,95.

Voor meer tentoonstellingen en events, klik hier

ArtWay is een website met materiaal voor kerken en individuen die kunst en geloof met elkaar willen verbinden.

ARTWAY: OPENING EYES, HEARTS AND MINDS