ArtWay

Kunst is Gods idee

Jan Tregot en Masha Trebukova

ArtWay beeldmeditatie 14 april 2019

www.artway.eu

Jan Tregot en Masha Trebukova

Ver-ont-waardiging

door Aniko Ouweneel

Is er dan niets meer heilig? – klinkt het vaak in de reacties van mensen kijkend naar dit beeld. Waarom voelen bezoekers met allerlei achtergronden ver-ont-waardiging – boosheid over onrecht, over het verlies van waarde – bij dit beeld?

De sculptuur De laatste dagen van Jan Tregot is de kruisafnamestatie van Art Stations of the Cross. Het is iconoclasme pur sang. De ontheiliging begint al zodra een kerk een oud corpus Christi of beeld van het lichaam van Christus verkoopt, naar de kringloop brengt of weggooit. Een neveneffect van de secularisatie. De kunstenaar hergebruikt het beeld op een manier waarop dit nog nooit eerder is gebeurd. Met grote precisie en vakmanschap creëert hij een compositie waarin onderdelen van een traditionele kruisafname aanwezig zijn: de ladders, de speer en een in een lendendoek gehuld lijk met doornenkroon. Maar het lichaam is bruut van het kruis gehakt en onthoofd. Het beeld van de gestorven Christus aan het kruis is ontdaan van de eerbied waarmee het meestal wordt behandeld en bekeken.

Tijdens rondleidingen vraag ik de verontwaardigde bezoekers: wat zou hun reactie zijn geweest als hier een traditionele kruisiging of kruisafname was afgebeeld? De reacties zijn altijd dezelfde: dat zou zeker niet zo erg zijn geweest. Wij zijn gewend geraakt aan kruisigingsbeelden, terwijl de kruisiging nog steeds een van de meest gewelddadige manieren is om iemand te vermoorden. Wij lopen langs de crucifixen en worden niet geraakt. Door het shockeffect van dit beeld beseffen we misschien pas voor het eerst hoe barbaars de kruisiging zelf was.

Een Christusbeeld mag oneerbiedig weggegooid worden maar niet afgeslacht. Dan raakt het ons. Soms vanwege ons geloof of ons ontzag voor Jezus, soms vanwege de waarde van religieus cultureel erfgoed. De kunstenaar zegt: “Misschien draagt de ontkerkelijking juist wel bij tot het besef dat wij nog steeds in een christelijke cultuur leven. […] De onthoofding van Christus en de titel De laatste dagen lijken naar het einde van een tijdperk te verwijzen. Maar ze verwijzen ook naar de actualiteit van de toename van religieus gemotiveerd geweld.”

Museum Ons’ Lieve Heer op Solder combineert dit werk op een bijzondere manier met een eeuwenoude Piëta uit de eigen collectie, die ertegenover is geplaatst. Door de bloedrode achtergrond van De laatste dagen langzaam te laten overlopen in het geel rondom de Piëta wordt de bezoeker een andere belevingswereld binnengeleid. Dit beeldhouwwerk verbeeldt niet een willekeurige moeder en zoon, maar Maria en Jezus, en draagt zo naast de verbeelding van intense smart ook de belofte van opstanding in zich. De afbeelding van een gouden monstrans op de muur achter het beeld verwijst naar de beslissende betekenis van de kruisdood en opstanding in de christelijke traditie. En met de zachte klanken van Vivaldi’s Stabat Mater keert de beschaving terug in de ervaring. De beweningsscene vlakt de barbaarse daad niet uit, maar neemt de eenzaamheid en onmenselijkheid eruit weg. Zo kunnen we onze eigen reactie misschien nog beter begrijpen en een plaats geven.

Wat verontwaardigt ons en waarom? Willen wij de menselijke waardigheid van de lijdende mens beschermen? Hoe (on)menselijk zijn wij zelf in ons dagelijks handelen?

Een ander kunstwerk die deze vragen behandelt is de installatie Anywhere, Anytime van Masha Trebukova op statie tien, ‘Jezus wordt van zijn kleren beroofd’. Het huist in de Gemeenschap van Sant’Egidio in de Mozes en Aäronkerk op het Waterlooplein. De leden van de communiteit gaan op weg met mensen die lijden, sluiten vriendschap met daklozen, vluchtelingen, jongeren en ouderen in de stad.

In onze wereld gaan de martelingen en vernederingen elke dag door. Het journaal is er vol van. Masha Trebukova schilderde maandenlang nieuwsbeelden op krantenpapier en construeerde er een columbarium mee (een muur met urnen, in het Romeinse Rijk gebruikt als laatste rustplaats) om aan te geven waar geweld toe kan leiden: “Waar houdt het op? Houdt het ooit op?”

De kunstenares beschilderde ook pagina’s van de luxe bijlagen van een krant met nieuwsbeelden: “Het was een pijnlijke periode; nog nooit had ik zo’n directe betrokkenheid met het onderwerp van lijden en onrecht.” Vier boeken van deze serie genaamd How to spend it zijn te zien in de kerk, naast een video van alle zes gemaakte boeken. Een aantal afbeeldingen en een deel van de video is hier te zien.

Elke bladzijde openbaart schrijnende tegenstellingen in ons dagelijks handelen, in ons kopen en consumeren, in ons doen en laten. De extreme rijkdom en tegelijkertijd de leegte daarvan schijnen in de reclameteksten door en vormen een schril contrast met de geschilderde nieuwsbeelden van foltering en doodslag. Dit vindt allemaal tegelijkertijd plaats in onze wereld. Elke pagina is anders en elke pagina is moeilijk te bekijken. Ze zijn met losse penseelstreken en soms schetsmatig, maar zeer doeltreffend beschilderd.

Hoe lang kunnen we deze leegroof van menselijke waardigheid negeren? Wat is onze beschaving waard? Wat verontwaardigt ons op een manier dat wij bewogen raken en in beweging komen? Biedt wat ons choqueert ons inzicht in wat voor ons nog heilig is?

*******

Jan Tregot: De laatste dagen, 2016/2017, arduin, gips, esdoornhout, jatobahout, roestvrijstaal, leer, olieverf, 90,5 x 88 x 60 cm. Beschildering: Erik van de Beek. Foto’s: Jan Tregot en Anikó Ouweneel.

Masha Trebukova: Anywhere, Anytimeinstallatie bestaand uit Columbarium, acht panelen, 60 x 290 cm en How to spend it, zes boeken gemaakt van bijlagen van de krant.

Jan Tregot “Zoals filosofie zich talig over een tijdgeest buigt, zo laat Tregot een tijdsbeeld zien door middel van zijn sculpturen.” (intermedi-art.nl) Meer info: www.jantregot.eu.

Masha Trebukova groeide op in de Sovjet-Unie. In 1986 behaalde zij haar diploma in de beeldende kunst en de prentkunst aan de Surikov Kunstacademie. Sinds 1990 woont en werkt zij in Amsterdam. Meer info: www.trebukova.net/ .

Anikó Ouweneel is cultuurhistoricus en tentoonstellingsmaker. Samen met Marleen Hengelaar-Rookmaaker is zij curator van Art Stations of the Cross. Meer info: www.visiodivina.eu.

*******

OP DE WEBSITE   NIEUW OP DE WEBSITE   NIEUWS

1. AMSTERDAM ART STATIONS OF THE CROSS NOG T/M 2e PAASDAG 22 APRIL

OVERZICHT 14 APRIL – 22 APRIL

PALMPASEN 14 april, 14.00 – 15.00 uur, Doopsgezinde Singelkerk Singel 452, Amsterdam: Poëzieconcert en Bach Suite. Een verscheidenheid aan poëzie met als hoogtepunt de performance Bach Suite I: in een duet bewegen twee dansers - Corneliu Ganea en Fernando Oliveira - zich rond Camillo Cabassi die op cello de zes delen van Bachs suite vertolkt: prelude, allemande, courante, sarabande, menuet en gigue. Een geheimvol contrapunt tussen kwetsbaarheid en kracht, pijn en troost, dood en leven. Toegang is gratis, een vrijwillige bijdrage voor Art Stations wordt op prijs gesteld.

PALMPASEN 14 april, 18.00, Oude Kerk, Oudekerksplein 23, Amsterdam: oecumenisch avondgebed. De vaste onderdelen worden gezongen. De stijl is afwisselend die van Abdijvespers, Anglicaanse Evensong, “Jazzpers”, cantatevespers, orgelvespers, en meer. Het avondgebed wordt gedragen door de protestantse Oudekerkgemeente, de katholieke Nicolaasparochie, en de oecumenische Communauteit van Oudezijds 100.

15 april, 17.30 – 18.30, Onze Lieve Vrouwekerk Keizersgracht 218-B, Amsterdam: lezing Het Doek van Veronica. Emeritushoogleraar Wessel Stoker bespreekt het kunstwerk Water no longer dances with light van Güler Ates als hedendaagse verbeelding van de oude Veronica-traditie. Toegangsprijs: 7,50 Euro. 

16 april, 17.30 – 18.30 uur, Keizersgrachtkerk, Keizersgracht 566, Amsterdam: lezing De Kruisweg als Mini-Pelgrimage. Frits de Lange neemt u mee langs de kruisweg en bespreekt deze vanuit de hernieuwde belangstelling voor pelgrimage, wat een pelgrimage kenmerkt, en de pelgrimage als metafoor voor het leven. Toegangsprijs: 7,50 Euro.

17 april, 17.30-19.00, Allemanskapel Oudezijds 100, Oudezijds Achterburgwal 100, Amsterdam: Meet & Greet met kunstenaar Anjet van Linge, Haar sculptuur Onferming (2018) staat bij Statie 12: Jezus sterft aan het kruis. Ervaar dit monumentale sculptuur op deze verstilde plek midden in de rosse buurt en deel uw vragen en ervaringen met de kunstenaar. Anjet van Linge is tussen 17:30-19:00 aanwezig.

17 april, 20:00 uur, Noorderkerk, Noordermarkt, Amsterdam: Een scheur in het doek – Ans Markus. Ans Markus, de internationaal bekende kunstenares van Prinseneiland, heeft een heel eigen stijl. Inmiddels maakte zij meer dan 650 schilderijen, waaronder prachtige portretten van oud-burgemeester Job Cohen en prinses Beatrix. Wat inspireerde haar om een uiterst origineel (gescheurd) doek te maken van het ‘scheurende voorhangsel in de tempel’, een gebeuren dat onlosmakelijk verbonden is met het sterven van Jezus op Goede Vrijdag? Op woensdagavond 17 april stelt zij dit werk in de Noorderkerk ten toon, samen met enkele andere doeken van de lijdende Christus, en gaat daarover in gesprek. Binnen de intieme ruimte van de Noorderkerk wordt er in ‘huiskamer-setting’ over doorgepraat. Ook het aanwezige publiek zal daar op bepaalde momenten bij betrokken worden. Weet je welkom en neem vooral je nieuwsgierige vriend(in) en sceptische of nieuwsgierige collega mee!
Dit is de vierde aflevering in serie God op de Gracht, gespreksleider is Paul Visser, pionier-predikant Noorderkerk
Toegang gratis, vrijwillige bijdrage is zeer welkom.
Deuren open om 19:30. 

WITTE DONDERDAG 18 april, 14:00-16:00 uur, Nicolaaskerk, Prins Hendrikkade 73, Amsterdam: Spirituele rondleiding langs een selectie van Staties, o.l.v. Kick Bras. De nadruk tijdens deze rondleiding ligt op contemplatief kijken. Kosten: € 20,- per persoon. Info en aanmelden via: artstationsofthecross@gmail.com. Startpunt bij Statie 1: Nicolaaskerk.

GOEDE VRIJDAG 19 april, 19:30 uur, Nieuwe Kerk, De Dam, Amsterdam: Johannes Passion. Op Goede Vrijdag zal dit jaar de Johannes Passion van Johann Sebastian Bach worden uitgevoerd op een bijzondere plek: De Nieuwe Kerk Amsterdam. Een unieke uitvoering op een bijzondere avond! Vanwege de restauratie van de Westerkerk wijken het Westerkerkkoor en Ensemble ’t Kabinet dit jaar uit naar deze mooie locatie die heel Nederland kent door zijn nationale functie. Vanwege de restauratie van de Westerkerk, waar anders de Johannes Passion klinkt op Goede Vrijdag, is het niet mogelijk om dit indrukwekkende werk van Bach dit jaar daar goed te kunnen uitvoeren. Daarom wordt uitgeweken naar De Nieuwe Kerk. In een rijke Westerkerk-traditie van ruim 65 jaar zullen het Westerkerkkoor, Ensemble ’t Kabinet en solisten onder leiding van JanJoost van Elburg, de Johannes Passion uitvoeren. In deze cantatedienst zal dr Cristina Pumplun voorgaan en Jos van der Kooy zal het hoofdorgel bespelen. De cantatedienst is vrij toegankelijk. Aan de uitgang wordt een collecte gehouden om de hoge kosten die aan deze cantatedienst zijn verbonden te kunnen vereffenen. Toegang vrij, een vrijwillige bijdrage is zeer welkom. De kerk is om 19.00 open.

GOEDE VRIJDAG 19 april, 15:30 uur, Willem de Zwijgerkerk, Olympiaweg 14, Amsterdam: Beeldconcert Kreuzweg. Pianist Jan Marten de Vries en celliste Elianne Ardts spelen Kreuzweg te midden van veertien nieuwe schilderijen van de traditionele kruisweg, de zo genoemde kruiswegstaties. Ook de zanggroep van de Willem verleent medewerking. De luisteraars/kijkers lopen van statie naar statie. Bij elke statie klinkt de betreffende muziek. De muziek is geschreven door cantor Jan Marten de Vries, de schilderijen zijn van Auke de Vries en Ruth Taylor. De muziek is gematigd modern te noemen. Enkele Duitse koralen zijn erin verwerkt. Jan Marten heeft onlangs een cd opgenomen met de piano-vioolversie van Kreuzweg met de Finse violiste Kirsti Apajalahti. Met haar speelt hij dit stuk op een aantal plekken in Nederland en België. In de Stille Week echter speelt hij de piano-celloversie met Elianne Ardts. Alle drie kennen elkaar van hun opleiding aan het Utrechts Conservatorium. Auke de Vries en Ruth Taylor studeerden in 2011 af aan de Academie St. Joost te Breda. Na een wereldreis vestigden zij zich in Amsterdam-Zuid als freelancer. Van hieruit werken zij over de hele wereld. Duur: 1 uur 15 minuten. Voor mensen die slecht ter been zijn, zijn er stoelen.

STILLE ZATERDAG 20 april, 17.00 uur, Nicolaaskerk, Prins Hendrikkade 73, Amsterdam: Choral Evensong.

PASEN 21 april, 13.00 – 17.00 uur, Art Stations Rondvaart Rederij Lampedusa, Rederij Lampedusa Dijksgracht 6, Amsterdam. Rederij Lampedusa werkt met boten waarop vluchtelingen de oversteek over de Middellandse Zee gewaagd hebben en draagt bij aan de integratie van vluchtelingen: zij worden ingezet als schippers en vertellers van het verhaal hoe immigratie de stad gevormd heeft. Rederij Lampedusa verzorgt rondvaarten langs de locaties voor individuele passagiers. Kosten € 45 per persoon.

2. UTRECHT - Goede vrijdag 19 april 15.00 uur: Kruisweg van barmhartigheid. In de Kruisweg van barmhartigheid op Goede vrijdag gedenken wij lijden en dood van Jezus aan de hand van de ‘Werken van barmhartigheid’. Op plekken in de binnenstad van Utrecht staan we stil. We luisteren en bidden. Pastores uit Utrechtse kerken gaan voor. We nodigen u uit om deel te nemen. Start: Bij de brug op de hoek Vredenburg Catharijnesingel, bij het tijdelijk kunstwerk Skyscraper. De Kruisweg eindigt tegen 17.00 uur met een korte viering in de Catharinakathedraal. U kunt zondermeer aansluiten. Aanmelding stellen we op prijs (uiterlijk 18 april): Centraal secretariaat Samenwerkende parochies Utrecht: 030 2546147  secretariaat@katholiekutrecht.nl

3. TENTOONSTELLING IN GRONINGEN - 11 april – 3 mei, Martinikerk, Martinikerkhof 3, Groningen: CREDO, geloven op scherp. 52 Schilderijen van Henk Pietersma. Werkdagen 9 – 17 u (behalve 19 en 22 april). De kerk is toegankelijk via de kosterij (aan de voet van de toren).

4. ARS PRO DEO – Er is een nieuwe website van ArsProDeo, waarop kunst met christelijk thematiek te huur en te koop wordt aangeboden, voor kerken en andere belangstellenden. www.arsprodeo.nl 

Voor meer tentoonstellingen, lezingen, kunstvespers, conferenties enz. in Nederland, België, Europa en elders in de wereld, klik hier

ArtWay is een website met materiaal voor kerken en individuen die kunst en geloof met elkaar willen verbinden.

ARTWAY: OPENING EYES, HEARTS AND MINDS