ArtWay

De manier om monotonie in religieuze kunst te vermijden is onderdompeling in de Schrift. Jonathan Evens

Liviu Mocan: Archetypen

ArtWay beeldmeditatie 6 september 2020

www.artway.eu

Liviu Mocan: Archetypen

Theologie in 3D

door Jonathan Tame

In juli 2018 tot december 2019 onderging het terrein bij de Great St Mary’s Church in Cambridge een transformatie door de tentoonstelling van vijf opvallende bronzen beel­den. De Roemeense kunstenaar Liviu Mocan heeft met deze Archetypen vijf thema’s be­licht: Open­ba­ring, Offer, Trans­cendentie, Geloof en Einddoel. Voor de vele bezoekers die uit de hele wereld naar Cam­bridge komen, zijn dit algemeen aansprekende thema’s. De sym­boliek wijst echter op een christe­lijke uitwerking van de archetypen, wat wordt bevestigd door de langere titels die Mocan elk van deze sculp­turen meegaf.

De titel van het beeld over Openbaring, het kleinste werk, is: Book That Reads You. Negen­enveertig iden­tieke koperen bladen vormen samen een open boek, waarvan de bladen zachtjes trillen in de wind. In plaats van met woorden zijn de regels op de bladzijden gevuld met vormen die lijken op ogen die naar de lezer om­hoog kij­ken. Dit stelt geen gewoon boek voor, maar een boek met het ver­mogen om door te dringen ‘tot waar ziel en geest elkaar raken’. De Bijbel was het eer­ste boek dat ooit gedrukt werd. Tot de Verlichting vormde de Bijbel de basis van het onderwijs aan iedere stu­dent in Cambridge en het is nog altijd het meest verkochte boek ter wereld, als bren­ger van een unieke openbaring over God, het men­selijk bestaan en ons eigen hart.

Het volgende beeld is een dier dat 180 cm boven de grond op een voetstuk staat. Als je er naar­toe loopt, wordt je blik opgeheven naar de indrukwekkende gestalte van een ram. Van de mas­kerachtige kop kijken twee ogen krachtig en majes­teitelijk naar beneden, maar ook valt er veel emotie in deze ogen te ontdekken. De vacht van het dier is van oogachtige vormen gemaakt die in alle rich­tin­gen kijken. Bij nadere inspectie blijkt er een grote spijker diep in de borst van het dier te zit­ten. Lamb of God weer­spiegelt het majestueuze lam op het Gentse altaar van de ge­broeders Van Eyck en vormt een passende uitbeelding van het offerarchetype.

Het formaat van de beelden wordt telkens groter. Het volgende is een drie meter hoge men­selijke gestalte met uitgestrekte armen, die als vleugels of als een huif in een halve cirkel naar ach­teren zwaaien. Dit Transcendentiebeeld is ge­maakt van 49 lagen roodkoper, bijeen­ge­hou­den door 365 staven, en heet Ladder of the World – een metafoor voor Jezus Christus. Door de schuine ligging van iedere laag en de ruimtes ertussen lijkt het vanuit de ene hoek een heel mas­sieve figuur, terwijl je er uit een andere hoek dwars doorheen kijkt. Geest en mate­­­rie lijken met elkaar versmolten. David Ford, voormalig Regiushoog­leraar theo­logie in Cambridge, stelt dat deze sculptuur tegelijk de incarnatie, de op­stan­ding en de hemelvaart van Christus verbeeldt.

De cirkel verder langslopend kom je bij een tweedelig werk. Beneden is het overblijfsel, duidelijk zinkend, van wat eens een bootje was. Uit het wrak schiet met kracht een dik touw in de vorm van een tralie­werk omhoog, waarmee een anker ten hemel wordt gehe­ven, de zwaartekracht trotserend. Het archetype Geloof kreeg de titel Anchor Cast up to Heaven mee. Het is 4,6 meter hoog en symboliseert het vertrouwen dat gesteld kan worden in de God die liefheeft en om­ziet naar ieder die hem aanroept. Bidden gaat soms tegen onze intuïtie in, maar gaat het makkelijkst wanneer ons levensbootje lijkt te zinken. Gebed geeft ons houvast als de wereld uiteenvalt.

In het midden van de cirkel, ten slotte, staat de vijfde en grootste sculptuur – Trumpet in the Universe. Hij steekt ver boven alle andere uit en symboliseert het Einddoel. Deze omgekeerde kegel van vijftien koperen staven, gevuld met ballen en bollen van verschillend formaat, is wellicht het meest complexe werk van de vijf Archetypen. Twaalf inscripties omringen het voetstuk van de trompet en de eerste vormt de sleutel tot alle andere: ‘Eer aan God, omdat hij dingen verbergt, eer aan de koning, omdat hij dingen onderzoekt’ (Spreuken 25:2). De andere elf zijn het werk van wetenschappers, schrijvers en musici die de mysteries van het heelal heb­ben onderzocht of de menselijke cultuur hebben ver­rijkt, waarbij er telkens een verband ligt met Cambridge.

Wat hebben de vijf beelden gemeenschappelijk, behalve dat ze van koper zijn en bepaalde ontwerpkenmerken met elkaar delen? De brochure brengt nog een andere inspiratielaag aan het licht: de vijf sola’s of grote theologische thema’s van de Reformatie. Book that Reads You is een interpretatie van ‘sola scriptura’, Lamb of God van ‘sola gratia’, Ladder of the World van ‘solus Chris­tus’, Anchor Cast up to Heaven van ‘sola fide’, en Trumpet in the Universe van ‘soli Deo gloria’.

De Archetypen vormen een ambitieus project dat materiële vorm geeft aan grote theologische denkbeelden. Theoretische ideeën krijgen gestalte en vragen de bezoekers hoe hun overtuigingen zich een weg banen naar de wer­ke­lijk­heid van alledag.

******

Liviu Mocan: Archetypen, 2017-2018, koper en brons, 7 × 5,4 meter (diameter van de schijf × hoogte van de hoogste sculptuur)

Book that Reads You – koper, 1,2 × 0,6 × 0,3 meter

Lamb of God – koper, 2,45 × 0,65 × 0,27 meter

Ladder of the World – koper, 3,0 × 1,5 × 0,9 meter

Anchor Cast up to Heaven – koper en brons, 4,6 × 1,8 × 0,7 meter

Trumpet in the Universe – koper, 5,4 ×1,2 × 1,2 meter

Liviu Mocan is een Roemeense kunstenaar die woont in Cluj-Napoca, Trans­sylvanië. Het rijke christelijke erfgoed dat hij ontving via zijn ouders, de natuur, de kerk, kunstenaars en theologen heeft richting gegeven aan zijn levensvisie en vormt de essentie van zijn scheppend werk. Zijn veelsoortige werk – in alle werelddelen te vin­den in privécollecties, al of niet in de openlucht – getuigt van zijn verlangen om visuele expressie te geven aan zijn geloofsovertuiging. Hij werkt momenteel aan diverse projecten rondom de hoofdthema’s van de Bijbel, waarbij hij experimenteert met verschillende mate­rialen en nieuwe technieken. Bekijk meer van zijn werk op https://www.liviumocan.ro.

Jonathan Tame is directeur van het Jubilee Centre in Cambridge.

*******

1. OPEN MONUMENTENDAG 12 september – 13 september. Open Monumentendag gaat dit jaar in aangepaste vorm door. We bieden hiermee graag een podium aan alle monumenten die fysiek of digitaal hun deuren kunnen openen en activiteiten, vaak speciaal bedacht voor deze bijzondere editie. We adviseren iedereen niet zomaar op pad te gaan, maar goed te checken wat er dicht bij huis te bezoeken is en vooraf te reserveren waar mogelijk. Kies je liever voor een virtueel bezoek, kan dit natuurlijk ook. https://www.openmonumentendag.nl/

2. OPEN MONUMENTENDAG BELGIË – 13 september. Voor een overzicht van te bezoeken monumenten, ga naar   https://www.openmonumentendag.be/evenementen

3. TENTOONSTELLING AKKV – 29 augustus – 1 november, Museum Boxtel, Baroniestraat 18, Boxtel: Water & Vuur – Bezieling-Religie-Kunst. Een expositie ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van de landelijke AKKV (Algemeen Kristelijk Kunstenaarsverbond). De exposerende kunstenaars zijn Marleen B. Berg, Alie de Boer, Irma Frijlink, Jan Haen, Jeanne Tax, Elganan Jelsma, Carola Mokveld, Afke Schenkelaar, Willem van Spronsen, Greetje Majoor Rijerse, Marijke Jager Burggraaff, Jaap Majoor en Rob Schultheiss. De kunstenaars hebben zich voor deze expositie laten inspireren door het thema ‘Water & Vuur’. Za, zo, 13 – 17 u. https://muboboxtel.nl/wp-content/uploads/2020/07/20200620-Expositie-Water-Vuur-van-AKKV.pdf

4. TENTOONSTELLING GELOVEN IN MODE – 1 september – 15 december, Museum Bussemakerhuis, Ennekerdijk 11, Borne: Geloven in mode. Een boeiend en leerzaam overzicht van religieuze ambtskleding en historische gebruiksvoorwerpen. Deze tentoonstelling geeft een unieke inkijk in ambtskleding van verschillende religies: doopsgezind, protestants, baptist, evangelisch, katholiek, islamitisch en syrisch orthodox. Ook interessant om te zien hoe invloeden van religieuze kleding en gewaden terugkomen in de mode van nu! Met kleding geven wij ons een plaats in de samenleving en zenden wij -bewust of onbewust- een boodschap uit. Dat is in een kerk, synagoge of moskee niet anders. Er is een grote verscheidenheid ensembles van seculiere en liturgische kleding te zien, beschikbaar gesteld door de St. Stephanuskerk uit Borne en de Doopsgezinde, Protestantse, Baptisten en Evangelische gemeentes. Ook de Synagoge uit Enschede, de Syrisch orthodoxe kerk en de Islamitische stichting Ayasofya uit Hengelo hebben een aantal van hun mooiste religieuze gewaden en kledingstukken uitgeleend. Di – zo, 13.30 – 17 u. https://www.museumbussemakerhuis.nl/event/geloven-in-mode

5. TENTOONSTELLING JOHN CONSTABLE IN HAARLEM – 19 september – 31 januari, Teylers Museum, Spaarne 16, Haarlem: John Constable. Teylers Museum presenteert de eerste grote overzichtstentoonstelling in Nederland met de mooiste tekeningen, aquarellen en schilderijen van de Britse kunstenaar John Constable (1776-1837), die wereldwijd wordt gerekend tot de beste landschapschilders aller tijden. Zijn sublieme olieverfschetsen van wolkenformaties en atmosferische lichteffecten zijn hoogtepunten uit de Romantiek. Vanuit Canada en Londen komen vele belangrijke internationale bruiklenen naar Haarlem. Ook wordt duidelijk hoe Constable zich liet inspireren door het realisme van de oude meesters uit de Nederlandse en Vlaamse schilderkunst. Constable keerde zich af van de sterk geïdealiseerde landschappen – toentertijd de norm – en koos ervoor om landschappen en luchten heel realistisch weer te geven. In zijn olieverfschetsen experimenteerde hij met een revolutionaire losse verftoets. Geïnspireerd door de directe en niet geïdealiseerde manier waarop Jacob van Ruisdael, Rembrandt, Anthonie Waterloo en Peter Paul Rubens het gewone Nederlandse landschap weergaven, benaderde hij de natuur met een originele en open blik. De werken van Constable worden getoond samen met tekeningen en schilderijen van zijn grote voorbeelden uit de zeventiende eeuw. Di – zo, 11 – 17 u. https://www.teylersmuseum.nl/nl/bezoek-het-museum/wat-is-er-te-zien-en-te-doen/john-constable

6. GREAT ARTWORKS EXPLAINED – A new video series by James Payne of great artworks explained in 15 minutes. Watch (for instance) the video on The Arnolfini Portrait (1434) by Jan Van Eyck, click here

7. ART AND SOUL AT ST PAUL’S CATHEDRAL LONDON – Watch the video: http://henitalks.com/talks/sandy-nairne-st-pauls-cathedral/ 

Voor meer tentoonstellingen, lezingen, conferenties enz. in Nederland, België, Europa en elders in de wereld, klik hier

ArtWay is een website met materiaal voor kerken en individuen die kunst en geloof met elkaar willen verbinden.

ARTWAY: OPENING EYES, HEARTS AND MINDS