ArtWay

De manier om monotonie in religieuze kunst te vermijden is onderdompeling in de Schrift. Jonathan Evens

Rafaël: De opdracht van Christus aan Petrus

ArtWay beeldmeditatie 18 april 2021

www.artway.eu

Rafaël: De opdracht van Christus aan Petrus

Weid mijn lammeren

door Marleen Hengelaar-Rookmaaker

In het jaar 1515 maakte Rafaël dit ontwerp op papier voor een groot wandkleed voor paus Leo X. Jezus’ opdracht aan Petrus staat hierop afgebeeld: weid mijn lammeren. Dit tafereel vond plaats toen Jezus voor de derde keer na zijn opstanding aan zijn discipelen verscheen.

Hier combineert Rafaël het betreffende bijbelgedeelte in Johannes 21 met Matteüs 16:18-19, waarin Jezus nog ver voor zijn opstanding de sleutels van het koninkrijk van de hemel aan Petrus geeft. Rafaël doet dit omdat Petrus Jezus hierna zal verraden en zijn leiderschap daarmee onzeker is geworden. Door de combinatie van de twee scènes zien we hier dus niet alleen het eerherstel van Petrus, maar ook de herbevestiging van zijn opdracht en bijzondere positie als de rots waarop Jezus zijn kerk zal bouwen.

Petrus knielt. Schuldbewust maakt hij zich klein. De andere discipelen lijken het niet zomaar eens te zijn met wat hier gebeurt. Rafaël benadrukt hun wedijver. Een van hen maakt zelfs een gebaar dat hij Jezus wil stoppen. Anderen wijzen naar zichzelf. Maar Jezus wijst pontificaal naar Petrus.

*******

B jaar, 3e van Pasen. Lezingen: Micha 4:1-5; Psalm 98; 1 Johannes 1:1-7; Johannes 21:15-24.

Rafaël: De opdracht van Christus aan Petrus, 1515, plakkaatverf op papier op linnen, 340 x 530 cm. Victoria and Albert Museum, Londen. Rafaël maakte dit ontwerp voor een wandkleed in opdracht van paus Leo X. Het kleed werd gemaakt in het atelier van de Brusselse wever Pieter van Aelst. Het hangt nu in de Vaticaanse musea. De kartons (papieren ontwerpvellen) zijn eigendom van de Engelse koningin.

Rafaël (1483-1520) ging als 11-jarige in de leer bij Perugino en gaf al snel blijk van een groot talent: hij kon de stijl van zijn meester onwaarschijnlijk goed nabootsen. Van 1504 tot 1508 werkte hij in Florence; daarna tot zijn dood in Rome, waar hij zijn monumentale stijl ontwikkelde. Veel van zijn composities zijn opvallend geometrisch en uitgebalanceerd. Uit zijn Florentijnse periode dateren vooral veel madonna's. In Rome liet paus Julius II hem werken aan de decoratie van een aantal vertrekken in het Vaticaan: de Stanza della Segnatura (ca. 1509, o.a. het fresco School van Athene) en de Stanza di Eliodoro (1511-14, met De verdrijving van Heliodorus uit de tempel en Bevrijding van Petrus). Paus Leo X gaf Rafaël in 1514 de leiding over de bouw van de Sint-Pieter. In de jaren 1515 en 1516 maakte hij ontwerpen (kartons) voor een serie wandtapijten in de pauselijke huiskapel, met scènes uit de evangelies en Handelingen. Rafaël wordt net als Michelangelo en Leonardo da Vinci gezien als een van de voornaamste kunstenaars van de renaissance. Kunsthistorici beschouwen zijn sterfjaar 1520 (hij overleed op zijn 37ste verjaardag, te Rome) als het einde van de hoge renaissance.  (https://www.statenvertaling.net/kunst/biografie/rafael.html)

*******

IN DE KIJKER

1. ARTWAY: VICTORIA JONES OVER VIJFTIG JAAR KUNSTTHEOLOGIE – 1970 tot heden. ‘Het terrein dat globaal omschreven wordt als kunsttheologie of ook wel ‘theo­logis­che esthetica’ is interdisciplinair en omvat niet alleen beel­dende kunst maar ook mu­ziek, litera­tuur, film, theater en dans. Aan de theo­logiekant gaat het sommigen om een theologie van de kunst (wat is kunst en welke rollen speelt zij in Gods konink­rijk) en anderen meer om theologie via de kunst (waar­bij specifieke kunstwerken als theologi­sche bron worden gebruikt, zoals bij de ‘visuele exe­gese’ van een schilderij), hoewel beide benaderingen vaak hand in hand gaan.’ Lees meer

2. BOEK COMPASSIONISM MET WERK VAN HANSA VERSTEEG – Compassionism is de titel van een nieuw boek van en over Hansa Versteeg met zijn zeven laatste werken sinds The Madonna (2017), vergezeld van poëtische beschouwingen door cultuurhistoricus en curator Anikó Tóth. Het boek is in het Engels te bestellen via de website van de kunstenaar: https://hansaversteeg.com/books-and-limited-editions en in Galerie 44, Molenstraat 44, Den Haag tijdens de tentoonstelling ‘Compassionisme’ (16 april – 12 mei), waar ook nog nooit eerder getoond nieuw werk van de kunstenaar te bezichtigen is – op afspraak via galerie44@hotmail.com.

3. DIGITALE TOUR VAN GOGH IN BRABANT – De in Brabant geboren en getogen kunstenaar Vincent van Gogh (1853-1890) heeft de laatste jaren een steeds prominentere plaats gekregen in Het Noordbrabants Museum. Het museum opent de permanente, omvangrijke presentatie Van Gogh in Brabant. Schilderijen, brieven, foto's, animaties en andere objecten vertellen over Van Goghs beginnend kunstenaarschap en over de verbondenheid met zijngeliefde Brabant. Meer informatie

4. DRIE ONLINE LEZINGEN

* 20 april, 14 - 15 u, online: Lezing Brueghel en tijdgenoten. Kunst als verborgen verzet? In de 16de eeuw werd kunst steeds meer gebruikt om (in)direct kritiek te uiten op politiek-maatschappelijke thema's. Zo ook de Kruisdraging van Pieter Brueghel de Jonge (II). Het onderwerp oogt religieus, maar commentaar ligt in verf verstopt. Sophie Tutelaers zoekt naar de verborgen verhalen. https://www.vrijeacademie.nl/ons-aanbod/online---lezing-brueghel-en-tijdgenoten/?utm_source=clang&utm_medium=email&utm_campaign=01.511-22-03-2021-ma

* 21 april, 20 - 22 u, online: De erfenis van Rogier. Martijn Pieters over Van der Weydens invloed. Als stadsschilder van Brussel geeft Rogier van der Weyden (1399-1464) de Brusselse schilderkunst vorm. Ook na zijn dood wordt zijn stijl en iconografie door schilders voortgezet en verder ontwikkeld. Wie waren deze anonieme schilders met noodnamen als ‘de Meester van het Zicht op Sint Goedele’ en ‘de Meester van Affligem’? Martijn Pieters haalt hen uit de schaduw. https://www.vrijeacademie.nl/ons-aanbod/online---college-de-erfenis-van-rogier/

* 21 april, 14 - 16 u, online: Van Eyck tot Dürer, Vlaamse Primitieven & Duitse 15de-eeuwse kunst. Wist u dat de Vlaamse Primitieven de Duitse 15de-eeuwse schilderkunst sterk hebben beïnvloed? Hele composities, details of technische methoden van o.a. Van Eyck en Van der Weyden werden overgenomen door Duitse schilders. Martijn Pieters zal deze onderlinge culturele uitwisseling nader toelichten. Illustratief daarvoor is de anekdote, die Albrecht Dürer in zijn dagboek optekende. https://www.vrijeacademie.nl/ons-aanbod/online---college-van-van-eyck-tot-drer/

5. EARTH DAY TALK BY LYNN ALDRICH – 22 April, 7.00 p.m. PST, via Zoom: Lynn Aldrich ‘Earth Day: Wonder and Affection for our Rare Planet.' A presentation of images and short video clips will accompany the artist’s description of over 30 years of art making – inspired by nature and the natural sciences, flora and fauna, life giving water, light and darkness, stars and planets. In an age of materialism we will ask if the dialog between doubt and faith can open up a path to spiritual insight in contemporary art. For more about the artist, see www.lynnaldrich.com.

Voor meer tentoonstellingen, lezingen, kunstvespers, conferenties enz. in Nederland, België, Europa en elders in de wereld, klik hier

ARTWAY: OPENING EYES, HEARTS AND MINDS