ArtWay

Wij hebben zichtbare dingen nodig om tot het onzichtbare door te dringen. Thérèse van Lisieux

Winslow Homer: Zondagmorgen in Virginia

ArtWay beeldmeditatie 7 augustus 2022

www.artway.eu

Winslow Homer: Zondagmorgen in Virginia

Verleden, heden en toekomst

door William R. Cross

De Amerikaanse schilder Winslow Homer (1836-1910) heeft de honderdste verjaardag van zijn land op verschillende manie­ren gevierd, onder meer door dit schilderij te maken.

Een jaar of tien na de emancipatieproclamatie waarmee Amerikaanse slaven de vrijheid verkregen opent zich een nieuw leven in de hut die een schamel onderdak vormt. Er flakkert licht op de verweerde bakstenen rond de haard. Een vuur dat we niet zien werpt schaduwen op de muur achter de kinderen. De oudste van de vier, een goed gekleed tienermeisje, leest voor uit haar bijbel terwijl twee jongens en een meisje aandachtig luisteren. Op deze zondagmorgen in Virginia leren deze kinderen lezen en ze leren ook een vrijer te leven te leiden dan hun grootouders in ditzelfde vertrek ooit hebben gekend. Maar in hoeverre staat de wereld voor hen open? De deur die Homer laat zien zit dicht en we zien geen vensters, ook helemaal geen daglicht. Het levende Schriftwoord biedt wegen naar buiten, de wereld in. Maar welke struikblokken zullen ze op die route tegenkomen?

Homer schilderde in hetzelfde formaat nog een tafereel in precies hetzelfde vertrek voor dezelfde haard midden in dezelfde hut. Maar de figuren contrasteren met die in het andere schilderij. Drie jonge zwarte vrouwen, één met een kind op de arm, staan tegen over een bezoekster die niet welkom is – de oudere blanke vrouw van wie ze vroeger slaaf waren. Het haardvuur is nu uit en de Bijbel ontbreekt. Op het eerste gezicht ziet hun vroegere meesteres er keurig en goedbedoelend uit in haar sobere zwarte jurk met het witte kant. Het zou een weduwe kunnen zijn, die nog in de rouw is en haar trouwring draagt. Maar het lijkt erop dat de drie vrouwen en zelfs de kleuter hun twijfels hebben over haar intenties. De binnenkant van de waaier die aan haar linkerhand hangt heeft dezelfde rode tint als de stok en de omslagdoek van de vrouw op het andere schilderij. Sommige mensen zien hier de kleur van bloed in: heel de maatschappelijke ordening waarop de blanke vrouw haar leven ooit bouwde was van bloed doordrenkt.

De twee doeken vormen samen een tweeluik: links de Zondagmorgen in Virginia, rechts De voormalige meesteres op bezoek. Zesmaal stuurde Homer deze twee schilderijen naar een tentoonstelling met het verzoek om ze, zoals hij schreef, als ‘metgezellen’ naast elkaar te plaatsen. Hij maakte ze op een moment van persoonlijke en nationale bezinning. In 1876 werd het honderdjarig bestaan van de Verenigde Staten gevierd en het was tegelijk een roerig verkiezingsjaar. Het grote vooruitzicht van Reconstruction of Wederopbouw – een program van structurele verandering dat moest leiden tot echte en blijvende gelijkheid voor alle Amerikanen van ieder ras – was op een teleurstelling uitgelopen. Homer en vele anderen waren diep teleurgesteld over de mislukking.

De spilfiguur op de twee schilderijen is de oudere vrouw rechts op Zondagmorgen in Virginia, op dezelfde plek als de voormalige meesteres op het tweede werk. Zij kijkt niet naar de kinderen of naar haar bijbel, maar kijkt over de rand van het schilderij naar het andere schilderij. Zij heeft ‘een leven lang verduurd en gewacht,’ zei destijds een kunstcriticus. Haar biddende handen rusten boven op haar rode stok. Zelf kan zij het evangelie niet lezen maar zij luistert, weemoedig en ook dankbaar dat haar kleinkinderen het wel zullen kunnen. Zij hoort de Schrift als woorden van God en stelt haar hoop op zijn belofte van vrijheid, zowel in deze wereld als in de toekomende.

*******

Winslow Homer: Sunday Morning in Virginia, 1877, olieverf op doek, 46,5×61 cm. Cincinnati Art Museum, Cincinnati, Ohio, USA.

Winslow Homer: Visit from the Old Mistress, 1876, olieverf op doek, 46×61,5 cm. Smithsonian American Art Museum, Washington D.C., USA.

Winslow Homer (1836-1910) wordt vaak de favoriete schilder van Amerika genoemd. Hij werd geboren in Boston, Massachusetts, en groeide op in het naburige Cambridge. Op 23-jarige leeftijd trok hij naar New York. Zestien jaar lang verdiende hij de kost met houtsnede illustraties voor bladen als Harper’s Weekly. In 1874 begon hij aquarelwerk te exposeren en daarmee oogstte hij de lof van critici en het publiek. Daarna kon hij leven van de verkoop van zijn vele werken in olieverf en aquarel. Vooral zijn zeetaferelen werden bekend. Hij overleed in zijn atelier in Prouts Neck, twintig kilometer ten zuiden van Portland, Maine, waar hij de laatste 27 jaar van zijn leven doorbracht. De meest ambitieuze tentoonstelling van zijn werk sinds tientallen jaren (Winslow Homer: Crosscurrents) is vanaf 10 september 2022 in Londen te zien in de National Gallery.

William R. Cross schreef de biografie Winslow Homer: American Passage, die in april 2022 is verschenen bij Farrar, Straus & Giroux. Bovenstaande tekst is aan dit boek ontleend. Cross schrijft wekelijks een column over kunst en evangelie voor zijn kerkgenoten in Christ Church, Hamilton, Massachusetts.

*******

* ARTWAY – Artikel ‘Beelden voor God de Vader’ door Marleen Hengelaar-Rookmaaker.God is geest. God is een mysterie. Hij is ontzagwekkend hoogverheven en tegelijkertijd onvoorstelbaar liefdevol. Hoe kunnen we hem ooit vatten met ons kleine mensenverstand? Hoe kunnen we Hem ooit leren kennen en met Hem leren leven? Dat zou niet mogelijk zijn zonder de Bijbel, waarin God zichzelf aan ons openbaart in verhalen en beelden. In de Bijbel komen we God allereerst tegen als de schepper en grondvester van hemel en aarde, als de duizelingwekkend creatieve kunstenaar die alles wat is bedenkt en tot aanzijn roept.’ Lees meer 

* KUNSTHISTORICUS WILLEM MEIJER OP WIKIPEDIA – Willem (Wim) Lodewijk Meijer (Groningen, 17 december 1941 - Narbonne-Plage, 15 juli 2007) was een Nederlandse kunstschilder, docent, recensent, auteur en dichter. Met zijn publicaties speelde hij een rol bij de ontwikkeling van het Noordelijk Realisme dat zich ook wel presenteerde als Onafhankelijk Realisme. Hij publiceerde meerdere kunsthistorische boeken en schreef 31 lemmata voor de nieuwe Christelijke Encyclopedie (2005). Ook publiceerde hij regelmatig over kunst en cultuur in het Nederlands Dagblad, Radix, het Reformatorisch Dagblad en andere bladen. Lees meer

* AMBACHT IN BEELD FESTIVAL – 24 en 25 september 2022 vindt het Ambacht in Beeld Festival extra groots plaats op een nieuwe, fantastische locatie: de NDSM Loods in Amsterdam-Noord! Van pottenbakken tot duurzaam modeontwerpen en van Japans lakwerk tot Turkse ebru: in de grote NDSM Loods delen ambachtslieden uit binnen- en buitenland hun kennis en vaardigheden met het publiek tijdens workshops, masterclasses en demonstraties. Ervaar zelf hoe het voelt om iets moois met je handen te maken. Locatie: NDSM Loods Amsterdam-Noord, Datum: zaterdag 24 en zondag 25 september 2022 van 10:00 tot 18:00 uur, Entree: € 7,50 aan de deur, € 5,00 voorverkoop online. Kinderen t/m 12 jaar gratis toegang. www.ambachtinbeeldfestival.nl

* ANNEKE KAAI OVERZICHTSTENTOONSTELLING – In de Oude Kerk in Delft. Het is een selectie van academie werk, één of twee werken van reeds eerder geschilderde series en nieuwe schilderijen, die veelal ontstaan zijn naar aanleiding van haar ziekteperiode. De expositie duurt t/m 27 augustus. Meer info, zie www.oudeennieuwekerkdelft.nl. Info over nog meer tentoonstellingen met werk van Anneke Kaai, zie www.annekekaai.nl.

* ACTIVITEITEN MONDRIAANJAAR – Hier enkele tips om het vernieuwende werk van landgenoten Piet Mondriaan (1872-1944) en Gerrit Rietveld (1888-1964) te gaan zien. Het is dit jaar 150 jaar geleden dat Piet Mondriaan in Amersfoort werd geboren. Zijn bekendheid strekt zich ook uit over onze landsgrenzen. In Amersfoort is tot en met eind dit jaar een wandelroute (met of zonder gids) uitgezet die voert langs werken van Mondriaan. In het Kunstmuseum in Den Haag loopt t/m 25 september een tentoonstelling Rondom Mondriaan met prachtig werk van hem en velen die door hem geïnspireerd zijn. In de stad Utrecht is een wandelroute uitgestippeld langs Rietvelds creaties. Deze is 5 kilometer lang en begint bij het Centraal Museum. In de provincie Utrecht is een tenslotte een 39 kilometerlange fietsroute uitgedacht en te downloaden die voert langs werk van beide kunstenaars uit de kunstbeweging De Stijl. U start bij Slot Zuylen en eindigt bij het Mondriaanhuis in Amersfoort. Zie: De Stijl Fietsroute; Mondriaan ontmoet Rietveld. Een compleet overzicht van activiteiten om Mondriaan te eren vindt u op: www.mondriaan150.nl. Een aanrader: de kaarten en posters van Cornelis Bos.

* REMBRANDT REVIVAL IN REMBRANDTHUIS – 11 juni – 30 oktober 2022, Rembrandthuis Amsterdam: Rembrandt Revival. Manet, Morisot, Whistler, Cassatt — dit zijn slechts enkele beroemde schilders die zich hebben laten inspireren door Rembrandt en zelf etsen zijn gaan maken. Zij zorgden tussen 1850 en 1940 voor een internationale herleving van de etskunst: de Etching Revival. De kunstwerken barsten van het experiment en vernieuwing, met uitdagende composities en verrassende technieken. Rembrandt was een belangrijk voorbeeld voor deze kunstenaars. De Etching Revival was daarmee ook een Rembrandt Revival. Lees meer

* LEZING REMBRANDT REVIVAL – In de tentoonstelling Rembrandt Revival in het Rembrandthuis in Amsterdam kun je goed kijken en vergelijken: hoe hebben 19de-eeuwse kunstenaars als Manet, Morisot, Whistler en Cassatt zich laten inspireren door Rembrandt? En hoe hebben ze vervolgens een eigen draai aan de etskunst gegeven? In deze lezing van de Vrije Academie gaat Brigitte Mommers dieper in op de Etching Revival als periode en vertelt ze aan de hand van verschillende internationale kunstwerken waarom dit ook echt een Rembrandt Revival was. Deze lezing vindt tweemaal plaats in Museum Het Rembrandthuis: op 11 augustus en 10 september. Lees meer

ArtWay is een website met materiaal voor kerken en individuen die kunst en geloof met elkaar willen verbinden.

ARTWAY: OPENING EYES, HEARTS AND MINDS