ArtWay

Wij hebben zichtbare dingen nodig om tot het onzichtbare door te dringen. Thérèse van Lisieux

Fernando Botero: Hoofd van Christus

ArtWay beeldmeditatie 4 september 2022

www.artway.eu

Fernando Botero: Hoofd van Christus

Superman of Man van smarten

door Willem de Vink

Onze westerse samenleving wordt gedomineerd door een obsessieve aandacht voor het lichaam. Het verlangen naar een gezond, krachtig en behendig lijf uit zich bijvoorbeeld in een fascinatie voor superhelden. Er groeit een generatie op met Superman, Batman, Spider-Man, Hulk, Catwoman, Wonder Woman, Wolverine, Daredevil, X-Men, Avengers en andere figuren met opgeblazen spierballen en strakke sixpacks uit de Marvel Comics. In die wereld is grootspraak de aangewezen taal. Daarom beweert Douglas Wolk in zijn boek All of the Marvels dat Marvel met zijn opeenstapeling van verhalen, helden en werelden het grootste kunstwerk op aarde is.

Wat natuurlijk flauwekul is, want iedereen weet dat de Bijbel dat is. Geen epos is zo vaak verteld, vertaald en uitgebeeld als de Bijbel. De boodschap waar de Bijbel op uitdraait is wel even anders dan het excessieve geweld dat in de verhalen over superhelden in superlichamen over ons wordt uitgestort. Juist de zwakke mensen in kwetsbare lichamen krijgen in de Bijbel een stem. En ook al genas Jezus zieken, bedwong Hij natuurkrachten en stond Hij op uit de dood, ook Hij was bepaald geen superman, maar juist een man van smarten.

Als Jezus zich vereenzelvigt met armen, gevangenen en zieken in hun gehavende lichamen, dan doet Hij dat ongetwijfeld ook met mensen die lijden aan overgewicht. Om ons daar iets bij voor te stellen, hebben we het oeuvre van Fernando Botero. Deze Colombiaanse kunstenaar legt zich toe op het schilderen en beeldhouwen van dikke mensen, al beweert hij zelf dat hij alleen maar de menselijke lichaamsvorm overdrijft. In ieder geval heeft hij ook Jezus meerdere keren in zo'n opvallend lichaam weergegeven.

Fernando Botero behoort met Diego Rivera tot de meest bekende beeldende kunstenaars uit Zuid-Amerika. In zijn werk speelt hij graag met volume. Zijn opvallend ronde figuren hebben daardoor iets vervreemdend en humoristisch, maar ze roepen vooral ook mededogen op. Botero heeft er een heel herkenbare eigen stijl mee ontwikkeld, die wel bekendstaat als 'Boterismo'.

Alles in Botero's werk ademt Latijns-Amerika, ook in zijn schilderijen waarin hij scenes uit het leven van Jezus uitbeeldt. In 2010-2011 maakte hij 27 olieverfschilderijen en 34 tekeningen over het lijden en sterven van Jezus, gebundeld onder de naam Via Crucis. 'Eeuwenlang schilderden kunstenaars niets anders,' zegt hij erover, 'dus wilde ik het ook doen, om het voor de wereld van nu en ook voor mijzelf geloofwaardig te maken.' Botero plaatst Jezus in heldere kleuren in zijn eigen 21ste-eeuwse werkelijkheid. Hij parafraseert daarmee eeuwenoude thema's. We zien hoe de Messias geslagen wordt door een agent in een fel groen uniform, terwijl een vrouw vanuit een rood gekleurde woning toekijkt. Op een ander schilderij hangt een groene Jezus aan een kruis tegen de skyline van New York. Ook de graflegging gebeurt in een modern stadsbeeld. 'Dat is de wereld die ik ken,' zegt de schilder. Alle schilderijen zijn onmiskenbaar 'Boterismo', want overal lijkt Jezus aan obesitas te lijden.

Kijken we naar het portret op het doek Cabeza de Cristo (Het hoofd van Christus) dat Botero in 1976 schilderde, dan zien we een bijna rond gezicht. Het doet nog ronder aan door de popperig kleine neus, mond en oren. Jezus draagt een kroon van dunne takken vol doornen, die in rijen in zijn huid prikken. Hij slaat de ogen neer. Zijn gezicht en lichaam zijn bespat met bloed. Met zijn hand, zijn bolle doorboorde hand, wijst Hij naar zijn hart, waar Hij waarschijnlijk het meeste pijn lijdt.

Op het eerste gezicht schrikken we van zo'n opgezwollen hoofd. We willen ons van het mollige, deegachtige gelaat afwenden. Maar kijken we langer, dan komt Jezus vanzelf dichterbij. Zijn hele voorkomen heeft een kinderlijke uitstraling, wat Hem aandoenlijk maakt. Na een poosje is het niet moeilijk meer om ons in Hem in te leven. Hier is een man van smarten die we op schoot zouden willen nemen om te troosten.

En daarmee hebben we de werking van Botero's bijzondere weergave van Jezus te pakken. Want niemand wil dik zijn, en iedereen die te zwaar is lijdt onder zijn of haar gewicht. Maar mensen met overgewicht willen wel dat ze door de ander serieus genomen worden, dat ze weten dat ze er mogen zijn en dat ze geliefd zijn. Deze Jezus wekt de toeschouwer op om op dat verlangen in te gaan.    

Botero dwingt ons met zijn 'Boterismo' om ons te vereenzelvigen met dikke mensen, precies wat Jezus graag zou willen. Want Jezus was geen superheld in een superlichaam, maar iemand die in zijn geschonden lijf naast kwetsbare mensen kwam staan. Hij inspireert ons met zijn liefde om hetzelfde te doen. En omdat een lichaam dat liefde geeft en ontvangt langer meegaat dan een lichaam dat getraind is om klappen uit de delen, zal kunst die Jezus weergeeft in de gedaante van kwetsbare mensen blijven bestaan, ook als de superhelden van Marvel allang zijn vergeten.

*******

Fernando Botero: Cabeza de Cristo, 1976, olieverf op doek, 185 x 179 cm, Museo de Antioquia, Medellín, Colombia.

Fernando Botero (1932) is een Colombiaanse kunstenaar. Botero is een van de bekendste kunstenaars van Latijns-Amerika en maakt zeer herkenbare schilderijen, pastels en sculpturen.

Verbindend element is het verhevigde volume van de lichamen. Dit verschaft zijn kunst nu eens een komisch, dan weer een ontroerend effect. Hij haalt zijn inspiratie uit de Zuid-Amerikaanse cultuur, maar ook uit zijn voorliefde voor oude meesters, zoals Rafaël, Velazquez en Uccello. Naast alledaagse taferelen kaart hij in zijn werk ook onrecht en sociale thema’s aan. Botero ging naar school bij de jezuïeten in Medellín. Hij heeft daarna zijn geloof nooit losgelaten, ook al hecht hij niet aan dogma’s. Hij bekritiseert het materialisme en de kunst van onze tijd.

Willem de Vink (Utrecht, 1957) is spreker, schrijver en tekenaar. Zijn stripboek Jezus Messias werd al in meer dan 200 talen uitgebracht. Ook schreef hij het boek Dit is liefde, Vincent. Onlangs publiceerde hij het boek In het hoofd van de maker. Creativiteit, Kunst, Kerk.

******* 

* OPEN CALL EXODUS – Het Bijbels Museum en Buitenplaats Doornburgh organiseren een tentoonstelling rond EXODUS, een oud verhaal over nu. Ze nodigen kunstenaars uit voor de Open Call EXODUS, naar de verzameling verhalen uit Bijbel, Thora en Koran. EXODUS biedt veel raakvlakken met urgente maatschappelijke thema’s zoals vluchten naar het ‘beloofde land’, slavernij en bevrijding, leiderschap en vertrouwen. Daarnaast biedt EXODUS raakvlakken met het spirituele thema van bevrijding. Het hart van EXODUS is een groepstentoonstelling in het voormalig klooster van Buitenplaats Doornburgh bij Utrecht. De tentoonstelling komt tot stand via een Open Call. Kunstenaars werkend in alle beeldende kunstdisciplines kunnen vanaf 1 september tot 15 november nieuw of bestaand werk insturen naar www.exodus.nu. Lees meer

* KEES DE KORT OVERLEDEN – “Bijbelillustrator en kunstenaar Kees de Kort (87) is de Dick Bruna van de Bijbel." Dat zegt directeur Rieuwerd Buitenwerf van het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap (NBG) naar aanleiding van het overlijden van De Kort op 19 augustus. "De Kort was de eerste Nederlandse kunstenaar die de Bijbelverhalen illustreerde met moderne twintigste-eeuwse kunst. Hij leverde een uitzonderlijke prestatie op het snijvlak van religie, kunst en cultuur." Lees meer

* HANNELIEKE VAN DE BEEK IN HAARLEM – Hannelieke van de Beek exposeert van 23 augustus t/m 1 oktober 2022 in de Grote of St Bavokerk van Haarlem. Thema van de expositie is SCHEPPING. Inspiratie voor haar verhalende kunst vindt Hannelieke van de Beek in natuur en landschap en daarin ervaart zij tegelijkertijd het mysterie van de Bijbel. Haar woonplaats Leersum en haar leefomgeving werd recent getroffen door een verwoestende valwind. Deze levenservaring maakt haar nog meer bewust van de klimaatverandering en onze verantwoordelijkheid voor het behoud van de schepping. De geëxposeerde grote kunstwerken in textiel gaan over water, woestijn, ruimte, licht, wind, bomen, bloeiend gewas, dieren, de mens en de liefde voor de aarde. Deze intuïtieve en experimentele kunstwerken zijn gemaakt van uiteenlopende materialen. Openingstijden maandag t/m zaterdag van 10-17 uur.

* PETER WORTEL IN GRONINGEN – 5 augustus – 9 oktober, Synagoge, Groningen: Impressies van Israël door Peter Wortel. Peter Wortel geeft op een verrassende manier een beeld van het land Israël en van de joodse cultuur. Hij maakte deze impressies naar aanleiding van een reis met zoon Jaap die blind is. Dertig korte gedichten met een afbeelding illustreren allerlei situaties en plekken in Israël. Van het ultraorthodoxe jodendom tot adembenemende landschappen. Israël, maar ook de joodse cultuur, komt in alle veelvormigheid tot uiting in deze 30 zwart-witte grafiekwerken. Ook worden enkele wandreliëfs van Wortel getoond. https://www.synagogegroningen.nl/tentoonstelling

* PROMOTIE ELZA KUIJK – Op 28 september promoveert Elza Kuijk op haar proefschrift 'Tussen erfgoed en eredienst: Meervoudig gebruik van vier monumentale stadskerken.' Universiteit van Utrecht, religiewetenschap. Van 10:15 - 11:15, online en voor genodigden in het Academiegebouw. https://www.uu.nl/agenda/promotie-elza-kuijk

* CURSUS MARY VELTHOEN – Per 5 september begint Mary Velthoen met een cursus van zes lessen in haar kunstlokaal in Middelstum aan de Burchtstraat 7. Niveau is voor iedereen toegankelijk. Maandagmiddag om 13 – 15.30 uur of maandagavond  om 19 - 21.30 uur. Inclusief materialen en koffie thee.
Les 1: 5 sept,  planten tekenen 
Les 2: 19 sept, kartondruk maken van plantontwerp
Les 3: 3 okt, waar pronk je mee? Een persoonlijk stilleven
Les 4:  24 okt,  dierbare foto naschilderen in licht donker
Les 5: 7 nov, dierenliefde.
Les 6: 21 nov, land van je dromen expressionisme
Kosten: 20 per les samen 120 euro.
Vind je het leuk om mee te doen, meld je dan aan via
maryvelthoen@gmail.com 

* TWEE WORKSHOPS GRADY VAN DEN BOSCH

1. Beeldend Bezinnen met Muziek, Religieus, zaterdag 19 november 2022, 13.00 - ca 17.00 uur. Bij deze workshop gaan we schilderen bij een Bijbeltekst, een gedicht en religieuze, klassieke muziek. Alles rondom een thema. Als deelnemer haal je daar je persoonlijke thema uit. Dat wordt het uitgangspunt van je schilderij. Het is een artistieke en meditatieve workshop ineen, waarbij je volop gaat experimenteren in een boeiend proces. Locatie: het atelier van Simone Stawicki, Voorbaan 25 in Huizen. Kosten: 55 euro, inclusief alle materialen, gebruik van schort, begeleiding, koffie/thee/lekkers. Minimaal 3 en maximaal 5 deelnemers.

2. Art-Based Learning, zaterdag 10 december 2022, van 13.30 - ca 16.30 uur. In deze workshop leer je niet over, maar van kunst. Je gaat een dialoog aan met een zelfgekozen kunstwerk. Je gaat ervaren dat kunst je kan helpen met aha-belevingen, net zoals door een boek dat je leest of door een goed gesprek met iemand. Voor kunstenaars kan deze workshop de aanzet zijn tot nieuw artistiek werk. De methode Art-Based Learning heeft een wetenschappelijke basis en is ontwikkeld door Dr. Jeroen Lutters van ArtEZ Hogeschool voor de Kunsten. Locatie: Oosterlichtkerk, Huizermaatweg 298, Huizen, Kosten: 47,50 euro, incl schrijfmateriaal, tekenmateriaal, koffie/thee/lekkers. Minimaal 3, maximaal 5 deelnemers. Meer informatie en opgeven

Voor meer tentoonstellingen en events, klik hier

ArtWay is een website met materiaal voor kerken en individuen die kunst en geloof met elkaar willen verbinden.

ARTWAY: OPENING EYES, HEARTS AND MINDS