%20(1).png)
De kracht van verbeelding en de Ignatiaanse spiritualiteit
Een levendige fantasie
Mijn zesjarige en ik waren onlangs samen modder aan het omroeren in een emmer; we waren speciaal beton aan het maken. Het beton moest stevig en toch zacht zijn, er ging gras in voor de structuur en er kon volgens de kleine aannemer zowel geel zand uit de zandbak als zwarte aarde uit de moestuin doorheen. Toen het een smeuïge massa was geworden, kwam de vraag: ‘Wat kan er nog meer bij?’ ‘Wat dacht je van een bak liefde, zodat de mensen die in het huis gaan wonen geen ruzie krijgen?’ Zonder aarzelen werd de emmer opgetild tot boven de smalle schoudertjes en klonk het nogal gebiedend hemelwaarts: ‘God, een bak liefde alstublieft!’ Na het plaatsen en ontvangen van deze order was het beton klaar voor gebruik.
Deze vanzelfsprekende, kinderlijke omgang met het transcendente herkende ik van vroeger, van mezelf. Ik speelde vaak in mijn eentje buiten en hoorde daar Gods voetstappen ruisen in de boomtoppen, hoorde zijn stem in de donder en herkende zijn kunstenaarshand in de patronen die het regenwater uitsleet in de holle weg achter ons huis. Eén bijzonder moment is me altijd bijgebleven: Jezus stond bij de paardenwei van de buurman, ik zag hem en kwam blij aandraven en legde mijn neus in de kom van zijn uitgestrekte hand. Dat ik het paard was in dit geval, was volkomen logisch en liet zowel zijn liefde en zorg voor mij zien, alsook zijn complete anders-zijn en zijn ‘boven mij’ staan.
‘Met een ingebeelde hemel naar de hel gaan’
Het moment waarop kinderen deze ongekunstelde blik verliezen is niet duidelijk aan te geven. Misschien op de leeftijd dat ze ook hun tekeningen kinderachtig beginnen te vinden of hun zangstem ontoereikend. Wanneer ze zich beginnen te schamen voor onbeheersbaar uitschietende ledematen, een onrustige huid. De wondere tijdloze wereld waarin van alles kan gebeuren verbleekt; het spelen onder een open hemel maakt plaats voor de onbarmhartige realiteit waarin er kritisch naar ieders doen en laten wordt gekeken. En het is riskant om in die harde werkelijkheid op een gevoelsmatige manier troost te zoeken in het geloof. Voor je het weet haal je je van alles in je hoofd wat niet klopt en ga je ‘met een ingebeelde hemel naar de hel’. We zijn namelijk tot geloof geroepen en niet tot gevoel, luidt het gezegde. Verbeeldingskracht gebruiken in geestelijke zaken is spelen met vuur, toch? Of kan die verbeeldingskracht, die kracht tot verbeelding juist een manier zijn om dichter bij God te komen?
De Geestelijke Oefeningen van Ignatius van Loyola
Voor iedereen die gelooft dat er een gevoelsmatige en ongecompliceerde relatie mogelijk is met het Heilige, de Heilige, of voor wie naar zo’n relatie verlangt, is er al eeuwen lang goed nieuws. Dat goede nieuws is duidelijk omschreven en vormgegeven door Ignatius van Loyola, een rooms-katholieke geestelijke uit de 16e eeuw. In diens Geestelijke oefeningen leert hij mensen bidden met het Evangelie, en wel op een heel zintuigelijke manier. Het is in deze geestelijke oefeningen mogelijk om je te verbeelden dat je Jezus ontmoet, dat je Hem hoort spreken, Hem ziet handelen en dat je zelf met Hem in gesprek gaat. Ignatius laat ons het Evangelie zo lezen dat wij ons voorstellen dat wij bij de gebeurtenis zelf aanwezig zijn. Wat zien we daar? Wat horen we? Waar staan we, waar staat Jezus, wat doet Hij? Wat doet dit met ons gevoel, hoe reageren we?
Vertrouwen op de Heilige Geest
Feit is: verbeeldingskracht kan ons een totaal verkeerde kant opleiden. Dostojewski illustreert dat in zijn kleine novelle Witte Nachten, waarin de ik-figuur zichzelf een heel verleden en een hele toekomst bij elkaar dagdroomt. De dagelijkse realiteit wordt daardoor voor hem een moeras van vervreemding en eenzaamheid.
Maar de gelovige mag vertrouwen op de leiding van de Heilige Geest. De Geest van Christus wil Hem aan ons bekend maken door het Woord. Als wij dan biddend het Evangelie overdenken en onszelf ‘in’ het verhaal plaatsen, kunnen wij daar Christus ontmoeten van hart tot hart, naar Hem luisteren en met Hem spreken. Dat kunnen wonderlijke, kostbare momenten worden, die ons leven kunnen veranderen.
Kinderen van de Vader
De God die sprak en het heelal was er, gebood en de bergen stonden er, is onze Vader. En de creativiteit en verbeelding waarmee al het leven is bedacht en vormgegeven is één van de eigenschappen die wij van Hem meegekregen hebben in ons DNA. Onze verbeeldingskracht is dus een goddelijk geschenk.
In de Evangeliën kunnen we Hem ontmoeten, boven plaats en tijd, in de realiteit van zijn eeuwigheid. Zo wordt bidden een dagelijks avontuur, een werkelijk samenzijn met onze levende Heer. Hij geeft ons daar wat wij persoonlijk nodig hebben. Zijn waarachtig mens-zijn begrijpt en troost ons, zijn goddelijke almacht geneest ons, reinigt ons en rust ons toe voor het leven van alledag.
*******
De afbeelding is van de hand van Wilma Wagenaar.
Er wordt een ballet geschreven naar aanleiding van het Kunstenaarsboek Vliegen in het Donker van Wilma Wagenaar (een artikel over dit Kunstenaarsboek is te vinden op de website van ArtWay). Het ballet wordt 20 juni 2026 om 20.00uur uitgevoerd in de schouwburg in Tilburg.
Meer weten over Ignatiaanse spiritualiteit of een retraite met Geestelijke oefeningen bijwonen? Begin met zoeken op jezuiten.org of biddenonderweg.org
