ArtWay

Beelden leggen niet vast. Ze zijn als een raam. Ieder raam biedt ons een nieuw uitzicht. Anselm Grün

Zadkine: De gevangene

ArtWay beeldmeditatie 28 juni 2020

www.artway.eu

Zadkine: De gevangene  

Zadkine zingt een psalm

door Koos Sluiter

De beeldhouwer Ossip Zadkine (Vitebsk, 1888 – Parijs, 1967) was een plaats- en leeftijdgenoot van Chagall. Vanaf 1909 woonde hij in Parijs en werd Frankrijk zijn tweede vaderland. Vanaf 1941 woonde hij als balling een tijd in Amerika, net als veel andere kunstenaars en wetenschappers.

U ziet een beeld, in 1943 in New York gemaakt: ‘La Prisonnière’, ‘De gevangene’ heet het. Dat enkelvoud is vreemd. Je ziet binnen dat ene beeld duidelijk drie figuren. Zadkine wil met dit beeld ‘vrij en open’ – zegt hijzelf – laten zien hoe denken aan Frankrijk onder Duitse bezetting hem raakt.

Die bezetting spreekt onmiskenbaar uit de massieve tralies. Toch is dat maar het halve verhaal. Voor Zadkine verschijnt Frankrijk hier in drie gedaanten. Het beeld links toont een klaaglijk gezicht met gebogen hoofd en dichte ogen. Volledig afgesloten. Dat verandert bij het middelste beeld. De armen reiken voorbij de tralies naar buiten. Het hoofd hangt niet langer maar staat vast op de schouders. De ogen zijn open maar over de mond ligt een balk. Monddood gemaakt. Het rechter beeld reikt het hoogst; de voeten staan buiten, het hoofd beweegt zich met de kin omhoog vrij en ongehinderd en de rechterhand omvat een spijl als bij een vlaggendrager. Het zijn allemaal verwijzingen naar ‘Marianne’, het Franse symbool bij uitstek, zoals op dat schilderij van Delacroix ‘De vrijheid voert het volk aan’.

Drie gestalten vertellen samen het verhaal van verlangen naar bevrijding. Een verhaal van hoop en geloof. Dat verlangen, die hoop en dat geloof laten zich niet opsluiten. Beeldde Zadkine alleen Frankrijk uit of ook zichzelf? ‘De gevangene’ tekent de hele mensheid, tekent het Exodusverhaal en tekent iedereen. Die drie gestalten zitten in ieder van ons. Soms zijn we de een, soms zijn we de ander, zoals in de psalmen. Zadkine zingt ons de psalmen voor.

*******

Ossip Zadkine: De gevangene, 1943, brons, 189 x 65 x 74 cm.

Ossip Zadkine (1888-1967) wordt gerekend tot de belangrijkste beeldhouwers van de twintigste eeuw. Geboren in Vitebsk in Wit-Rusland vestigde hij zich in 1910 in Parijs. Daar leerde hij de moderne kunst kennen, waaraan hij vanaf 1911 zelf een bijdrage ging leveren met primitivistische sculpturen in steen en hout. Onder invloed van het kubisme ontwikkelde hij begin jaren twintig een geheel eigen stijl, die gedurende de jaren dertig steeds dynamischer en barokker werd. Tijdens de Tweede Wereldoorlog verbleef Zadkine in ballingschap in de Verenigde Staten, waar zijn reputatie alleen maar groeide. Zijn expressieve beelden van na 1945 laten de veerkracht zien waarmee hij aan de nieuwe idealen van het Europa van de wederopbouw een unieke vorm wist te geven.

Koos Sluiter, geboren in 1946 in Emmen, is sinds 1970 predikant en sinds 2011 emerituspredikant. Hij legt zich toe op het verkennen van het raakvlak van geloof en kunst. Hij verzorgt cursussen en presentaties. Geloven in kunst biedt groepen (bijvoorbeeld in kerken en het volwassenenonderwijs) een verscheidenheid aan programma’s en thema’s. Een overzicht van de onderwerpen staat op de website www.geloveninkunst.nl . Daar staan ook de contactgegevens. In cursussen, presentaties of een liturgie verkent hij samen met u de wisselwerking tussen geloof en kunst. Kunst maakt geloven zichtbaar. Doordat geloven verandert in de loop van de geschiedenis, toont ook de kunst een ander gezicht. Het zien van verschillen maakt mensen bewust van hun eigen tradities. Dat verrijkt de beleving. Koos Sluiter schrijft in deze coronatijd iedere week een korte beeldmeditatie. O.v.v. ‘vragen om kunst’ is het mogelijk om je via geloveninkunst@gmail.com hierop te abonneren.

*******

OP DE WEBSITE   NIEUW OP DE WEBSITE   NIEUWS

1. MAGAZINE MET HART EN ZIEL – Het tweede nummer is uit van het blad van het programma Toekomst Religieus Erfgoed, waarin acht partners de handen ineenslaan om te werken aan een duurzame toekomst voor alle kerkgebouwen in Nederland. In dit magazine leest u over de wijze waarop dat vorm krijgt. Het programma is in 2019 gestart en sindsdien zijn veel partijen actief aan de slag met kerkgebouwen. Zo wordt bijvoorbeeld door 99 gemeenten gewerkt aan het opstellen van kerkenvisies, waarbij de dialoog tussen de kerkelijke- en burgerlijke gemeente en burgers centraal staat. Zes pilotgemeenten vertellen in dit magazine over de lessen die zij inmiddels kunnen trekken. Op het niveau van de individuele kerk laat het verhaal over de transformatie van een Rotterdamse kerk goed zien wat er nodig is om een kerk een andere functie te geven en welke rol een kerkenvisie daarbij kan spelen. U kunt ook lezen over de 7000 Nederlandse kerken waarover inmiddels data verzameld zijn en die na de zomer online te vinden zal zijn. Bijzonder daarbij is de kennis over alle gebedshuizen die na 1965 gebouwd zijn. Het hele magazine is hier door te bladeren. Liever een pdf-bestand? Dat kan ook door hier te klikken. Of toch liever een papieren exemplaar? Die kunt u aanvragen via kerkenvisies@cultureelerfgoed.nl (zolang de voorraad strekt). 

2. INPAKKUNST VAN CHRISTO EN JEANNE-CLAUDE – ‘Verhullen’ en ‘onthullen’ staan niet zomaar tegenover elkaar als goed en kwaad. De ‘inpakkunst’ van het kunstenaarspaar Christo Vladimirov Javacheff en Jeanne-Claude Denat de Guillebon confronteren ons daarmee. ‘Het om- en verhullen van objecten was altijd een immens gebaar van tederheid, dat recht wilde doen aan de teerheid van die objecten,’ aldus Eric Corsius. Lees meer

3. HISTORISCH NIEUWSBLAD OVER DE BEELDENSTORM – ‘Gevluchte protestanten keren vol goede moed terug naar de Nederlanden, en Sebastiaan Matte is een van hen. Bij Calais zet hij voet aan land en in die regio, het huidige grensgebied tussen Frankrijk en België, begint hij in de openlucht te preken. Zijn redes worden publiekstrekkers en op 10 augustus komen zo’n 2000 man naar hem luisteren. De inhoud van zijn hagenpreek van die dag is onbekend, maar het moeten opzwepende woorden zijn geweest, want na afloop trekken ongeveer twintig opgefokte mannen naar een klooster in de buurt. Dat is gewijd aan Sint-Laurentius, de favoriete heilige van Filips II, wiens naamdag het is. De mannen slaan er ‘paapse afgodsbeelden’ stuk en beginnen zo een golf van vernielingen die wij nu de Beeldenstorm noemen.’ Lees meer

4. KUNST D.V. IS UIT!!! – Oftewel: Kunst D.V. (Neo)calvinistische perspectieven op esthetica, kunstgeschiedenis en kunsttheologie. Amsterdam – Buijten & Schipperheijn, 2020, onder redactie van Marleen Hengelaar-Rookmaaker en Roger D. Henderson. In prachtig fullcolour en op groot formaat uitgegeven, bespreekt Kunst D.V. de geschiedenis van kunst in het calvinisme en neocalvinisme. Kunst maakt deel uit van Gods goede schepping. Schepping, zondeval en verlossing raken alle terreinen van het leven, ook het culturele leven. Dit maakt kunst, kunst­geschiedenis en esthetica tot belangrijke aandachtsgebieden. Lange tijd vormde het christelijk geloof een vruchtbare bedding voor allerlei vor­men van creativiteit. Welke rol hebben het calvinisme en neocalvinisme hierin gespeeld? Wat hadden en hebben zij gelovigen op dit punt te bieden? Welke eigen accenten leggen zij? Wat is volgens hen ‘kunst D.V.’, kunst Deo Volente, kunst naar Gods wil? Dit boek laat zien dat de calvinistische traditie op eigen wijze bijdroeg aan de kunst en de reflectie daarop. De bundel start bij Calvijn en de door hem geïnspireerde kunst. Het meeste licht valt op het neocalvinisme, te beginnen bij Abraham Kuyper en Herman Dooyeweerd. Vervolgens komen toonaangevende kunsthistorici en esthetici van neocal­vinistische signatuur aan het woord. Ook de opleving van de recente kunsttheologie wordt niet vergeten, die na langdurige verwaarlozing bruist van nieuw elan. 374 pagina’s, rijk geïllustreerd, € 29,90. Bestel het boek hier: https://shop.buijten.nl/product/kunst-d-v/

Voor meer tentoonstellingen, lezingen, kunstvespers, conferenties enz. in Nederland, België, Europa en elders in de wereld, klik hier

ArtWay is een website met materiaal voor kerken en individuen die kunst en geloof met elkaar willen verbinden.

ARTWAY: OPENING EYES, HEARTS AND MINDS


Andere recente meditaties:
- juli 2020: Michael Triegel: Annunciatie
- juli 2020: Jona opgeslokt en uitgespuwd
- juni 2020: Franz Gutmann: Wenende Jezus
- juni 2020: Carla Emmink: Op zoek naar de Plaats

Voor meer beeldmeditaties, klik onder Kunstenaars