ArtWay

De mens, het ogenwezen, heeft het beeld nodig. Leonardo da Vinci

De Pietà

De Pietà

door Grady van den Bosch

Pietà: Vincent van Gogh, ca 1890, Vaticaan Museum

Een Pietà of Piëta is een kunstwerk dat moeder Maria verbeeldt met de dode Jezus in haar armen, na de kruisafname, waarbij zij hem meestal op haar schoot houdt. Deze scène spreekt al eeuwenlang tot de verbeelding en is in de loop van de eeuwen een universeel beeld van verdriet geworden. Pietà is een Italiaans woord dat compassie of piëteit, erbarmen of deernis betekent. Opmerkelijk is dat deze scène, hoewel populair bij kunstenaars, niet letterlijk in de Bijbel staat. We kennen wel het ‘Stabat Mater’ (Maria bij het kruis als in het evangelie van Johannes), de kruisafneming en de graflegging uit de Bijbel. De Pietà is daartussen gesitueerd en hangt samen met de bewening van de dode Christus (lamentatie), dat eveneens vaak is verbeeld. De Pietà is echter veel intiemer en ook tijdlozer. Het is een close-up van de relatie tussen de moeder en haar dode kind, in oorsprong Maria en Jezus.

De Pietà ontstond in de Middeleeuwen, eind 13e eeuw, in de Duitse streek Thüringen. Het heette toen ‘Vesperbild’. Men kreeg naast verhalende afbeeldingen behoefte aan afbeeldingen voor devotie, ook voor thuisgebruik. Tegelijkertijd kwam er meer aandacht voor Maria, o.a. voor haar lijden bij de dood van haar zoon. Er ontstonden verschillende nieuwe afbeeldingen, waaronder de Pietà. De devotie betrof een samengaan van verleden (wat er werkelijk gebeurde) en heden (hoe men het lijden van Christus persoonlijk ervaart) en van fysiek en geestelijk (de dode Jezus ‘op de schoot van je ziel’). De eerste Pietà’s vond met schokkend, men kende Maria alleen met haar kindje Jezus op schoot en zag haar nu ineens met haar grote, dode zoon. In die eerste tijd onderscheiden we globaal twee versies van de Pietà: die met een liggende Jezus en die met een zittende Jezus. De oorsprong van de Pietà ligt dus in Duitsland, maar er zijn ook Pietà’s uit dezelfde tijd gevonden in Spanje en in Russisch-orthodoxe kerken. Rond ca. 1400 kwam de Pietà in Italië terecht. Mogelijk hangt het gebruik van de term Pietà daarmee samen. Een Italiaanse schrijver uit die tijd beschrijft hoe een dergelijk kunstwerk soms Pietà wordt genoemd. In de loop van de tijd gingen bekende kunstenaars hun eigen versies maken.

1. Pietà: vroeg 15e eeuws, Duits, albast
2. Pietà: ca 1450, Krakow
3. Pietà: El Greco, tussen 1571 en 1597
4. Pietà: Francisco de Goya, 1774

 

Michelangelo

Misschien wel de meest bekende Pietà is die van Michelangelo in de St. Pieter in Rome. Hij maakte deze toen hij ca. 23 jaar was, in opdracht van de Franse kardinaal Jean de Billherez als zijn grafmonument. In de loop van de 18e eeuw kwam het op zijn huidige plek terecht. Opvallend is de jeugdige Maria: een verwijzing naar door God gegeven schoonheid en naar puurheid. Vele kunstenaars hebben deze versie als uitgangspunt genomen voor hun eigen Pietà, zoals ook de hedendaagse kunstenaar Caspar Berger. Zijn versie staat in Museum Catharijneconvent in Utrecht. Hij heeft de personages binnenstebuiten gekeerd. Omdat de emotie van binnen zit, zo zegt hij.

Michelangelo heeft meerdere Pietà’s gemaakt. Aan het eind van zijn leven maakte hij de Pietà Rondanini. Hierbij zijn Maria en Jezus staande afgebeeld. Mogelijk heeft dit de Belgische kunstenares Berlinde de Bruyckere geïnspireerd tot haar staande Pietà. Michelangelo heeft dit werk niet af kunnen maken. Het is een groot contrast met de Pietà in de St. Pieter: van gedetailleerd en enigszins pompeus tot eenvoudig en ingekeerd. Beide zijn evenwel meditatief, d.w.z. dat de emotie niet te expliciet is, anders zou het meer een lamentatie zijn.

 

5. Pietà: Michelangelo, 1498/99, St. Pieter, Rome
6. Pietà: Caspar Berger, 2006, Museum Catharijneconvent, Utrecht
7. Pietà Rondanini, Michelangelo, 1552-1564, Castello Sforzesco, Milaan
8. Pietà: Berlinde de Bruyckere, 2008

 

Vorm en materiaal vertellen het verhaal

Elke kunstenaar vertaalt de rouwscène van de Pietà in een eigen, persoonlijke verbeelding, afgezien van eventuele wensen bij een opdracht. Het medium, het materiaalgebruik, de compositie, de houdingen van de lichamen en de relatie van de twee lichamen met elkaar zorgen hierbij steeds voor een unieke emotie. Kijk bijvoorbeeld eens naar de hierboven getoonde schilderijen van El Greco en Goya. Bij El Greco zijn de gezichten van Jezus en Maria naar elkaar gericht, wat een grote intimiteit tussen hen laat zien. Bij Goya zijn de twee gezichten van elkaar afgewend. Het lichaam van Christus is in het licht gezet en door de houding van Maria gaat vervolgens de meeste aandacht uit naar de wanhoop van Maria. De relatie tussen hen wordt versterkt door de denkbeeldige driehoek tussen de twee gezichten en de wond van Jezus in zijn zijde. Van Gogh (bovenaan deze blog) zet het lichaam van Christus op de voorgrond, waarbij de houding van Maria suggereert dat de aandacht in de eerste plaats naar hem uit moet gaan. Daarbij heeft Maria wijkende tinten blauw, bijna wegvallend in de achtergrond, en hebben het lichaam en haar van Jezus warme tinten, in het hart van het schilderij. De hoofden van Maria en Jezus hebben dezelfde houding, wat hun verbondenheid laat zien, en het brengt Maria terug in de scène.
 

Hedendaagse Pietà’s

Hedendaagse kunstenaars werken eveneens met dergelijke beeldelementen en inhoudelijke aspecten. Ligt het accent op de intimiteit tussen moeder en zoon? Misschien op het offer van Jezus, zijn gehavende lichaam? Of exclusief op het lijden van de moeder? Doordat kunstenaars inzoomen op de verschillende aspecten van een Pietà, zien we de complexiteit van het thema. Zoals het samengaan van de rauwheid van het verdriet en de tederheid van de liefde. Of van de verbondenheid tussen moeder en zoon en tegelijkertijd de onverbiddelijke scheiding (letterlijk in afb 11). Zo zien we hoe door het materiaalgebruik in de Pietà van Radjenovic het slappe, levenloze van het dode lichaam wordt versterkt en hoe de verbondenheid tussen Maria en Jezus wordt benadrukt doordat ze geheel dezelfde kleur hebben. Maria wordt overspoeld door verdriet; ze is bijna een silhouet van verlies geworden. In het digitale werk van Martinakis zien we net als bij Goya, de opgerichte blik van Maria. Maar door de anonieme rauwheid van haar ontklede lichaam kan het ook elke vrouw zijn. Het lichaam van Jezus is in dit werk letterlijk gebroken. De betonnen achterwand versterkt de desolaatheid van de scène.

9. Pietà: Bozica Radjenovic, 2013
10. The inevitability of time – Pietà: Adam Martinakis, 2013
11. Geen gegevens

 

Andere thema’s

In de loop van de tijd is de Pietà van een exclusieve afbeelding van Maria met Jezus een universeel beeld van verdriet geworden. We zien dat bijvoorbeeld in het werk van de Duitse kunstenares Käthe Kollwitz. Zij zag in de arme wijk waar haar man dokter was het verdriet van moeders die hun kinderen verloren. Hiervan maakte ze indringende tekeningen. Zijzelf kreeg met dergelijk verlies te maken toen haar zoon in WO I sneuvelde. Ze maakte in 1937 voor hem een monument, een Pietà, waarin ze uitdrukking gaf aan haar verdriet en reageerde op het opkomende Nazisme en de nieuwe oorlogsdreiging. In 1993 werd een vergrote versie van deze Pietà gemaakt, als monument voor de slachtoffers van het Nazi-regime in WO II. Het staat in de ‘Neue Wache’ in Berlijn. Iemand die de Pietà ook in verband bracht met oorlog is Picasso. In zijn Guernica is een hartverscheurende Pietà verwerkt. Een nog autonomer gebruik van het begrip Pietà i.v.m. een oorlogssituatie zien we tegenwoordig soms terug in nieuwsfotografie, waarbij met name de setting wordt verwezen naar de Pietà. Zoals afbeelding 15, genomen tijdens de oorlog in Jemen.

 

12. Pietà: Moeder met dood kind: Käthe Kollwitz, 1903
13. Pietà: Käthe Kollwitz, 1993, Neue Wache, Berlijn
14. 
Pietà uit Guernica, Pablo Picasso, 1937, Museo Reina Sofia, Madrid
15. Pietà: Samuel Aranda, 2012 (Winnaar World Press Photo)

 

We zien bij hedendaagse kunstenaars een grote diversiteit aan op de Pietà gerelateerde werken. Zoals een man met zijn dode grootmoeder (Jenkins). Of een vrouw met haar dode huisdier (Smith). Max Ernst heeft zichzelf met zijn vader afgebeeld om het eigene van hun relatie tot uitdrukking te brengen.

16. Pietà of Revolution by night: Max Ernst, 1923, Tate Gallery, London
17. Still Life - Pietà: Sam Jinks, 2007
18. Pietà: Kiki Smith, 1999

De Pietà is niet meer weg te denken uit de kunsthistorie en verbeeldt voor velen niet alleen het verdriet van Maria of een ontmoeting met de gekruisigde Jezus, maar ook een persoonlijk verlies.

***

Bronnen: Michelangelo “Matter and Spirit” (YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=69Bkblhfu7k ) The Pieta in Art: lezing van Richard Harries (Youtube:  https://www.youtube.com/watch?v=1lovNPECv_0&t=13s),
Pinterest, diverse online bronnen, zoals:  http://www.visual-arts-cork.com/history-of-art/pieta.htm, website Caspar Berger. Met dank aan deelnemers van de workshop “Pieta: Verdieping, Reflectie, Ontwerpen, Maken”

Grady van den Bosch is Master of Education in Arts. Zij werkt vanuit haar eigen bedrijf Studio Grady Art & Arteducation als kunsteducator, muziekeducator en kunstenaar. Ze is actief in verschillende landelijke werkgroepen op het gebied van kunst & kerk. Ze is redacteur bij ArtWay. Grady van den Bosch gaf al enkele keren een workshop rondom het thema Pietà. www.gradyvandenbosch.nl


Meer:

17 juli 2020 / Neocalvinisme en kunst IV

Lambert Zuidervaart: de betekenis van een kunstwerk is geen neutraal feit maar een meer of minder waardevolle bijdrage aan het floreren van mensen in de samenleving.

Lees meer...


12 juni 2020 / Neocalvinisme en kunst III

Calvijn en kunst: zuivere visie of blinde vlek?

door Adrienne Dengerink Chaplin

Lees meer...


14 mei 2020 / Neocalvinisme en kunst II

Hans Rookmaaker: De vrijheid van de kunstenaar

De Here spreekt ons aan als mondige mensen, die in vrijheid aan het werk kunnen en mogen gaan.

Lees meer...


17 april 2020 / Neocalvinisme en kunst I

Interview (1992) door Pieter van Kampen met Calvin Seerveld, emeritus hoogleraar in de esthetica.

Dit is de eerste blog in een serie over neocalvinisme en kunst

Lees meer...


22 februari 2020 / De mythe over de kunstenaar

Onze cultuur is doortrokken van ideeën over kunstenaars. En dat roept de vraag op: wat voor invloed hebben die ideeën op ons handelen en leven als kunstenaar?

Lees meer...


15 februari 2020 / Tussen figuratief, decoratief en abstract

Na de Tweede Wereldoorlog pakten kunstenaars vrijwel allemaal hun figuratieve stijl op van voor 1940. Maar de nieuwe abstracte kunst drong op. Wat betekende dit voor de kerkelijke kunst? 

Lees meer...


07 december 2019 / ArtWay Nieuwsbrief 2019

Steun ArtWay en ontvang het boek Kunst D.V. over calvinisme, neocalvinisme en kunst.

Lees meer...


16 november 2019 / Laagvliegers, God en het alledaagse

door Ignace Schretlen

Misschien heeft Hij mij geleerd dat niets in het alledaagse vanzelfsprekend is.

Lees meer...


23 september 2019 / Thijs Buit, schilder

Arie Slob: 'Ik durf wel te stellen dat Thijs Buit in kringen van gereformeerde calvinisten baanbrekend werk heeft verricht.' 

Lees meer...


04 september 2019 / Adhémar Vandroemme: De lijdende Christus

door Koos van Noppen

Ik kan deze beeltenis niet los zien van de context. In dit West-Vlaamse stadje en de ommelanden telt men de doden van de Eerste Wereldoorlog bij tienduizenden. 

Lees meer...


31 juli 2019 / De Biblebelt in het Catharijneconvent

door Ineke de Jong

De werken van de hedendaagse refokunstenaars vormen wat mij betreft het hart van de tentoonstelling. Zij vertalen de refobelevingswereld in beelden.

Lees meer...


02 juli 2019 / QR-code van Paul Boer bij de Fundatie

Door deze unieke grafische afdruk te scannen wordt het kunstwerk zichtbaar. De code dient namelijk als een poort naar zijn kunstwerk, terwijl het kunstwerk op zijn beurt ook een poort is.

Lees meer...


08 juni 2019 / Moderne kunst met christelijke thematiek

Wessel Stoker over zijn nieuwe boek

Kunst met christelijke thema’s staat ten dienste van de spiritualiteit van mensen binnen en buiten de kerk. 

Lees meer...


29 mei 2019 / Moderne kunst met christelijke thema’s

Wessel Stoker over zijn nieuwe boek

Kunst met christelijke thema’s staat ten dienste van de spiritualiteit van mensen binnen en buiten de kerk. 

Lees meer...


03 mei 2019 / Kunst als onderdeel van de theologiestudie

Niet alleen christelijke kunst is voor de theologieopleiding belangrijk. Ook wereldse kunst is belangrijk omdat je je als theoloog altijd verhoudt tot de samenleving waarin je je bevindt.

Lees meer...


27 april 2019 / Het beeld na de beeldenstorm

door Jacolien Wubs

Er is zoiets als een vroege protestantse beeldcultuur. Na de Beeldenstorm en Reformatie werd gezocht naar nieuwe manieren om de kerkruimte in te richten en te verfraaien.

Lees meer...


13 maart 2019 / Art Stations of the Cross

Eigentijdse KUNSTPELGRIMAGE in Amsterdam 6 maart - 22 april

Wij hopen dat u als een pelgrim op pad wilt gaan, op zoek naar medemenselijkheid en compassie, op zoek naar meer, naar meer liefde en meer God.  

Lees meer...


08 januari 2019 / Werk, Bid & Bewonder

De Mythe Voorbij: Over kunst en calvinisme in het Dordrechts Museum

door Lieke Wijnia

Lees meer...


01 december 2018 / ArtWay nieuwsbrief

ArtWay heeft bijzondere plannen voor 2019!

Na Londen, Washington en New York is nu Amsterdam in beeld voor een toonaangevende kunsttentoonstelling met de titel Art Stations of the Cross.

Lees meer...


11 oktober 2018 / The Turn Club

door Grady van den Bosch

Het is bijzonder inspirerend om kunstenaars van allerlei slag te ontmoeten, die net als jij idealen hebben voor een betere samenleving.

Lees meer...


13 september 2018 / Kunstenaarsechtpaar Berry en Janny Brugman

door Jan van der Kolk

Om goed te kunnen werken, wilden ze met rust gelaten worden. Het gevoel van onafhankelijkheid gaf hun rust en vrijheid. 

Lees meer...


09 augustus 2018 / Portret Florence de Werquignoeul

door Koenraad De Wolf

Dit portret vertelt het (vergeten) verhaal van de Contrareformatie en de heropbloei van het kloosterleven in de Zuidelijk Nederlanden.

Lees meer...


13 juli 2018 / Neo Rauch in Zwolle

door Marieke Herweijer

Juist door de confrontatie met de absurdistische kant van het leven intrigeert het werk van Neo Rauch.

Lees meer...


17 mei 2018 / Toespraak van Herwi Rikhof

bij de presentatie van zijn nieuwe boek over de Cenakelkerk van de Heilig Landstichting

‘Ik heb deze kerk leren waarderen als een echte kerk.’ 

Lees meer...


23 april 2018 / Lodewijk Schelfhout. Nederlands eerste kubist

door Lisette Almering-Strik

Het is lastig om Lodewijk Schelfhout te plaatsen binnen de Nederlandse kunsthistorie. 

Lees meer...


04 april 2018 / Blog van Rikko Voorberg

Blog over de kunst van het oefenen

'Nou,' zei hij, 'ga maar doen wat jij moet doen, daar valt vanzelf een vorm omheen.'

Lees meer...


15 maart 2018 / Bijbelse vrouwen als aartsmoeders

door Wim Eikelboom

De Zwolse beeldhouwer Thijs Kwakernaak maakte tien houten beelden van vrouwen uit de Bijbel. Stuk voor stuk beelden met een sterk karakter.

Lees meer...


23 februari 2018 / Creativiteit en kijken met het hart

door Gottfrid van Eck

Als we volwassen worden, zullen we hopelijk ontvankelijk blijven voor het wonder van het leven en ruimte blijven scheppen voor het niet-zichtbare. 

Lees meer...


30 januari 2018 / Adri Geelhoed over liturgische kleden

Liturgische kleden geven kleur aan het kerkelijk jaar en herinneren de kerkganger daaraan, net zoals de gezangen die gezongen worden. 

Lees meer...


01 januari 2018 / Recensie Oog in Oog van Kick Bras

door Marieke Herweijer

Kick Bras schrijft over meditatie, spiritualiteit en mystiek. In dit boek focust hij op de christelijke mystiek en hoe die terugkomt in de beeldende kunst. 

Lees meer...


06 december 2017 / ArtWay Nieuwsbrief December 2017

Wim Eikelboom, voorzitter van ArtWay, praat u bij over het reilen en zeilen van ArtWay in het afgelopen jaar.

Lees meer...


14 november 2017 / Nieuwe maatschappelijke spiritualiteit in de kerk

Zoals in andere steden krijgt ook in Zwolle het kerkgebouw een andere betekenis. De oude kerk in het centrum is hier omgedoopt tot ‘Het Academiehuis, de Grote Kerk Zwolle’.

Lees meer...


24 oktober 2017 / René van Tol over film Opstanding van het lichaam

De kunst van nu neigt naar het conceptuele. Deze neiging heeft tot gevolg dat de kunstenaars steeds meer het weerbarstige van de fysieke werkelijkheid gaan mijden. 

Lees meer...


04 oktober 2017 / Een beeldroman van Liesbeth Labeur

Dit boek laat de verwarring en de geloofsvragen zien van een slachtoffer van incest in een reformatorisch milieu, die het geheim van misbruik met zich meedraagt.

Lees meer...


08 september 2017 / Janpeter Muilwijk over Om Mattia en zelfdoding

Dood. Deze tentoonstelling is er om Mattia, Julia Mattia. Haar naam betekent Jeugdig, Geschenk van God. Zij stierf op 1 oktober 2015 door zelfdoding na een intens leven van begaafdheid, liefde en ziekte. 

Lees meer...


23 augustus 2017 / Het goede, het ware en het schone

Goedheid, waarheid en schoonheid behoren tot Gods esthetische normen. Een christelijke benadering van kunst staat dus tegenover de postmoderne aanname dat er geen absolute waarden zijn.

Lees meer...


04 juli 2017 / Fons Litjens: Een halve kerk voor Halfweg

Wie nu de kerk van Halfweg binnenkomt wordt overdonderd door een achterwand, die het zonlicht filtert en de ruimte vult met een warm en geel licht. Het hele raam is gevuld met mensen.

Lees meer...


24 juni 2017 / Heilige beelden en gehoorzame ogen

Stil worden bij een beeld van Christus herinnert mij eraan wiens beelddrager ik ben. Dit neem ik mee gedurende de dag als andere beelden mij iets anders proberen te vertellen.

Lees meer...


02 juni 2017 / Pelgrimeren in Groningen

Onlangs is de Stichting Pelgrimeren In Groningen van start gegaan met 2300 km pelgrimsroutes in de provincie Groningen. Alle middeleeuwse kerken en oude kloosterterreinen zijn in de routes opgenomen.

Lees meer...


04 april 2017 / MMC Schobbe in de W. de Zwijgerkerk, Amsterdam

Kunst in dienst van de kerk, de kerk in dienst van de kunst

door Marleen Hengelaar-Rookmaaker

Lees meer...


07 maart 2017 / Maatschappelijk betrokken kunst

Een discussieopener door Adrienne Dengerink Chaplin

Sommige kunstenaars hebben vanwege hun groeiende ontevredenheid met de kunstwereld de overstap gemaakt naar de geëngageerde kunst. 

Lees meer...


01 februari 2017 / De zeven werken van barmhartigheid

Het jaar van barmhartigheid is alweer voorbij, maar het is en blijft een belangrijk thema. Hoe dachten onze middeleeuwse voorouders hierover? Dit veelluik van de Meester van Alkmaar laat het ons zien.

Lees meer...


03 januari 2017 / Aniko Ouweneel over christelijke kunst

De kunstenaar daagt ons uit en moedigt ons aan om te zoeken naar de bron van onze adem, van wat ons leven de moeite waard maakt en van ons verlangen naar een verlossende harmonie.

Lees meer...


09 december 2016 / Nieuwsbrief ArtWay december 2016

Like an imitation of a good thing past, these days of darkness surely will not last. Jesus was here and he is coming again, to lead us to the festival of friends.

Lees meer...


01 november 2016 / Ally Gordon over religie in de hedendaagse kunst

Laten we een wandeling maken langs een paar musea in Londen. Tijdens deze wandeling wil ik de plaats van religie in de hedendaagse kunst overdenken.

Lees meer...


30 september 2016 / Janna Beek over kunst in psychotherapie

Stel u voor dat u naar een schilderij of beeldhouwwerk kijkt. Dit werk roept ‘iets’ in u op. ‘Iets’ in uw binnenwereld, waar u zich nog niet bewust van bent, is geraakt. ‘Iets’ dat wacht op herkenning. 

Lees meer...


01 september 2016 / H.R. Rookmaaker: Spreekt kunst vanzelf?

Kunst is noch slechts een middel tot een doel, noch een religie, noch een activiteit voor een klein groepje uitverkorenen, noch een puur wereldse bezigheid. Geen van deze opvattingen over kunst doet recht aan de creativiteit waarmee God de mens heeft uitgerust. 

Lees meer...


29 juli 2016 / Joost de Wal over Verspijkerd en verzaagd

Veel heiligen- en devotiebeelden, vaak van gips, werden door de pastoors aan de straat gezet. En vervolgens…, vervolgens vinden we ze terug in de hedendaagse kunst. Wat doen ze daar? Betekenen ze nog iets?

Lees meer...


30 juni 2016 / Wessel Stoker over hedendaagse religieuze kunst

Mijn vraag bij de prachtige tentoonstelling The Problem of God is of de curator Isabelle Malz in de catalogus aan de kijker wel een adequate uitleg geeft van kunst als religieuze kunst. 

Lees meer...


09 juni 2016 / Betty Spackman: Depressie en creativiteit

Als je een ronde pin bent en je een vierkante pin moet worden om in de hokjes van de samenleving te passen, is dat op z'n zachtst gezegd pijnlijk.

Lees meer...


19 mei 2016 / Johannes Wickert klaagt inhumaan asielbeleid aan

Johannes Wickert is een van de zeldzame hedendaagse kunstenaars die een maatschappijkritische rol opneemt. En niet alleen in zijn schilderijen. 

Lees meer...


27 april 2016 / Marleen Hengelaar: Het onvervangbare beeld

Het beeld speelt een geheel eigen, onvervangbare rol in het leven van een mens. We kunnen het beeld als goede gave van God op een positieve en opbouwende manier in ons leven inzetten.

Lees meer...


06 april 2016 / Reinier Sonneveld over linksige kitsch

Die handen van alle leeftijden en kleuren, die bloemen daardoorheen, en dan die wonderlijke kleurbewerking. Het is allemaal reuzesympathiek, maar ja, dat maakt iets nog geen kunst.

Lees meer...


12 maart 2016 / Ned Bustard: De Bijbel is niet veilig

De Bijbel is een boek over gewone mensen die niet alleen geestelijke wezens zijn, maar ook hebzuchtig, berooid, haatdragend, hoopvol, egoïstisch en seksueel.

Lees meer...


24 februari 2016 / Wilma Wagenaar: Joost Zwagerman en Marc Mulders

Zwagerman schildert een zuigend zwart universum, in de steek gelaten door een onverschillige, liefdeloze god. Ten langen leste wendt hij zich af van religie en wijdt zich aan de kunst. 

Lees meer...


11 februari 2016 / Robb Ludwick: Opnieuw leren kijken

Het is een gave van Abigail Tulis om ongewone combinaties heel gewoon te laten lijken, zodat de kijker uitgenodigd en misschien uitgedaagd wordt om opnieuw te leren kijken.

Lees meer...


26 januari 2016 / Timon Ramaker: Kunst is broodnodig
Kunst is geen leuk extraatje, maar broodnodig in de wereld van vandaag. In een wereld die barst van clichés en onbegrip kan kunst verrassen en verbinden.
Lees meer...


14 januari 2016 / Kunst als onderdeel van de theologiestudie

Niet alleen christelijke kunst is voor de theologieopleiding belangrijk. Ook wereldse kunst is belangrijk omdat je je als theoloog altijd verhoudt tot de samenleving waarin je je bevindt.

Lees meer...