ArtWay

Kunst reproduceert niet wat we waarnemen. Kunst laat ons zien. Paul Klee

Betty Spackman: Depressie en creativiteit

Depressie en creativiteit

door Betty Spackman

Dit jaar had ik het voorrecht deel te mogen nemen aan het jaarlijkse kunstsymposium van het Center for Christianity and Culture and the Arts aan BIOLA University in La Mirada, Californië. Ik was gevraagd om samen met Dr. Kevin van Lant, een klinisch psycholoog en professor aan BIOLA en met een kunstenaar uit Los Angeles een workshop over ‘De schaduwkanten van creativiteit: creativiteit en depressie’ te verzorgen.

Dr. Van Lant demonstreerde het verband tussen creativiteit en geestelijke gezondheid aan de hand van een aantal statistieken, waarbij hij verschillende kunstenaars citeerde die aan depressie hadden geleden en later zelfmoord hadden gepleegd. Zijn overzicht vermeldde ook de percentages zelfmoorden in de VS binnen de diverse creatieve disciplines: acteurs 3.9%, dansers 2.3%, musici 2.1%, fotografen 2.8%, beeldend kunstenaars 3.0% en schrijvers 4.5%.

Dit riep uiteraard veel vragen op rond de mythe en het werkelijk verband tussen geestelijke gezondheid en creativiteit. Vragen hierover worden behandeld in het nieuwe boek Wired to Create van Dr. Scott Barry Kauffman, de hoofdspreker van het symposium. Dr. Kauffman heeft omvangrijk nieuw onderzoek gedaan naar de hersenen van creatieve mensen en ik beveel zijn boek aan bij iedereen die is geïnteresseerd in de werking van het creatieve brein. Hij schrijft bijvoorbeeld over de ontdekking van diverse netwerken in de hersenen die zijn verbonden met de verbeelding en bespreekt hoe dopamineproductie niet alleen gerelateerd is aan creativiteit, maar ook aan psychotische symptomen.

De beeldend kunstenaar die zijn eigen ervaringen met ons deelde, vertelde heel open over zijn persoonlijke worsteling met klinische depressie als creatief individu. Hij vertelde openhartig hoe zijn praktijk als kunstenaar hieronder leed en hij benadrukte dat, hoewel hij ook actief bezig was te leren omgaan met zijn depressiviteit, iedereen die op deze wijze lijdt professionele hulp nodig heeft.

Ik was hier vooral als leek naartoe gekomen, met vragen en een diepe liefde voor de vele kunstenaars die ik persoonlijk ken, die lijden aan depressies in verschillende soorten en maten. Variërend van aanvallen van somberheid die de creativiteit blokkeren tot inktzwarte wanhoop waardoor ze overwogen zelfmoord te plegen. In mijn atelier hebben we veel over deze zaken gesproken.

Ik heb mijzelf onder de loep genomen voordat ik naar het symposium ging. Ik lijd niet aan klinische depressie, maar net als andere kunstenaars en mensen heb ik soms ‘mist en watten in mijn hoofd’, waardoor ik niet goed of helemaal niet kan werken. Terwijl ik over deze dingen nadacht, realiseerde ik me dat er twee redenen zijn waarom ik ‘ongelukkig’ word en meer of minder ga disfunctioneren.

Wat ik wil

De eerste reden waarom ik af en toe last heb van ‘depressieve’ aanvallen is dat ik niet krijg wat ik wil; en dat kan van alles zijn, van aandacht tot materiële zaken tot kansen. Dit is een algemeen menselijk probleem en voor een christen zijn er manieren voor handen om hier mee om te gaan. De Schrift vertelt me ‘iedere gedachte krijgsgevangene te maken om haar aan Christus te onderwerpen.’ (2 Korinthiërs 10:5). En dat ik zelfmedelijden, jaloersheid, woede en hebzucht niet hoef toe te laten. Ik kan met Gods hulp leren om met de omstandigheden waarin ik verkeer genoegen te nemen. De hoofdzaak is tenslotte volgens 1 Timoteüs 6:8 dat wij genoegen nemen met het hebben van voedsel en kleding. Hoewel ik meer dan eens dakloos ben geweest en in mijn auto heb gewoond, ben ik nooit zonder voedsel en kleding geweest. En hoewel mijn 20-jaar oude garderobe mij doet verlangen naar iets nieuws, is mijn leven zeker niet in gevaar en komt mijn hunkering naar meer vooral voort uit trots. In vergelijking met zoveel mensen die lijden aan diepe armoede en dakloosheid zijn mijn problemen maar klein. Maar ons ego is sterk en we moeten voortdurend worstelen tegen de verleidingen van onze zelfzuchtigheid.

Verlangens zijn niet verkeerd; zij horen bij ons vermogen om te dromen en onze weg in het leven te vinden. Als ze echter belangrijker worden dan mijn verlangen naar God, dan kunnen ze zelfs verhinderen dat ik krijg wat ik nodig heb. Ik denk aan de droom van Salomo waarin God hem vraagt wat hij zou wensen. Salomo vraagt niets voor zichzelf, maar hij vraagt wijsheid om het volk te leiden. Dit is aanleiding voor God om hem ook al het andere dat hij nodig heeft te schenken (1 Koningen 3). Jezus zegt ons: ‘Maar zoekt eerst zijn Koninkrijk en zijn gerechtigheid en dit alles zal u bovendien geschonken worden’ (Matteüs 6:33).

Als ik mij ellendig voel omdat het niet gaat zoals ik wil, of omdat ik bepaalde dingen die ik wens voor mijzelf of mijn werk als kunstenaar niet krijg, dan moet ik mijn hart onderzoeken en bidden om de nederige, onbaatzuchtige gezindheid van Christus (Fillipenzen 2:5). Zelfs als het niet gaat om ‘misleidende begeerten’ zoals genoemd in Efeziërs 4 (en daar heb ik ook mijn deel van gehad), ben ik me ervan bewust dat het zelfzuchtige verlangen naar iets, goed of kwaad, en het verspillen van energie daaraan mij ervan weerhoudt om in vrijheid te leven. Ik denk dat het God ook belet om mij voluit te zegenen zoals hij bij Salomo deed.

Wat ik nodig heb

De tweede reden waarom ik ‘gedeprimeerd’ kan raken is dat ik niet krijg wat ik nodig heb. Uit gesprekken met kunstenaars die in verschillende fases in hun leven leden aan depressiviteit, weet ik dat dit voor veel kunstenaars geldt. En door het vergelijken van onze aantekeningen met elkaar, voordat ik naar het symposium ging, werd duidelijk dat creatieve mensen specifieke noden hebben.

Natuurlijk zijn er basisbehoeften die verschillen voor iedere kunstenaar en voor kunstenaars van verschillende disciplines. Werkruimte bijvoorbeeld is vaak nog belangrijker dan geld als voorwaarde om werk te kunnen produceren. En hoewel projecten er soms beter op worden wanneer we ze gedwongen door ruimte- of middelengebrek heroverwegen, kunnen deze beperkingen ook het hele project verhinderen. En als je geen kunst kunt maken, terwijl iedere vezel van je lichaam en ziel daarop is afgestemd, kan het je ziel ziek maken.

Deze problemen zijn fundamenteel en extreem moeilijk, maar er zijn meer basale menselijke noden die ons als kunstenaar kunnen verlammen. De behoeften die ons tot wanhoop kunnen drijven hebben eerder te maken met onze neurologische ‘bedrading om te scheppen’, vertelt Dr. Kauffman in zijn boek. Hij noemt tien kenmerken van zeer creatieve mensen: verbeeldingskracht, passie, dagdromen, eenzaamheid, intuïtie, open voor nieuwe ervaringen, mindfulness, gevoeligheid, tegenslag omzetten in voordeel en anders denken.

Als deze tien kenmerken van creatieve mensen waar zijn:

1. Dat zij spelen met hun verbeeldingskracht en fantasie in een wereld die spel beschouwt als een tweederangs activiteit vergeleken met iets dat we 'werk' noemen en dat

2. Creatieve mensen gepassioneerd zijn in samenlevingen waarin het gepaster en efficiënter wordt geacht om met de stroom mee te zwemmen, en dat

3. Zij dagdromen, wat door de meesten wordt beschouwd als een complete tijdverspilling en dat

4. Zij eenzaamheid nodig hebben, wat volgens velen bewijst dat deze 'artistieke types' toch asociale snuiters en zonderlingen zijn en dat

5. Zij vaak op hun intuïtie vertrouwen, wat de academische wereld beschouwt als onbetrouwbaar en zelfs ietwat geschift en dat

6. Zij openstaan voor nieuwe ervaringen – soms veel te open naar de mening van sommigen en dat

7. Creatieve mensen mindful zijn en

8. Gevoelig, wat soms als humeurig of op een vrouwonvriendelijke manier wordt uitgelegd en dat

9. Zij hun lijden kunnen transformeren tot iets moois door tegenslag in hun voordeel om te zetten, wat veel mensen eigenlijk irriteert en als

10. Zij voortdurend anders denken dan anderen...

Dan is het logisch dat dit problemen geeft!

Ik zag eens hoe een vogel tegen een raam crashte en ik dacht: hij deed helemaal niets verkeerd door te vliegen op de manier waarop hij is gemaakt. Het probleem was het glas. Dit doet me denken aan wat ik ooit van een architect hoorde. Hij vertelde dat hij als hij een gebouw had neergezet, eerst een paar maanden wachtte met het aanleggen van de trottoirs. Hij keek eerst waar de grond werd platgetrapt, terwijl mensen hun natuurlijke route naar de deur vonden. Daarna legde hij de stoep aan onder hun voetstappen!

Of we ons er nu van bewust zijn dat we creatieve wezens zijn of niet, we worden heel vaak gedwongen om te lopen op voor ons onnatuurlijke rechte paden of om tegen muren aan te vliegen die daar niet zouden moeten zijn. En als ons hele wezen is toegerust om ‘outside the box’ te vliegen en niet in rechte lijnen te wandelen, dan kan het leven een grote uitdaging worden. Als je een vierkante pin moet worden om in de hokjes van de samenleving te passen terwijl je een ronde pin bent, is dit op z'n zachtst gezegd pijnlijk.

Hoewel ieder creatief persoon vergelijkbare problemen kan ervaren, zijn hier de noden die werden genoemd door de beeldende kunstenaars die ik ken:

Tijd en Eenzaamheid: Kunstenaars hebben vaak veel tijd alleen nodig om te dagdromen, op ideeën te broeden en creatieve problemen op te lossen. Als dit niet mogelijk is dan ontstaat er frustratie en als het langdurig is, depressie.

Verwachtingen: De kunstenaar moet vaak aan hooggespannen verwachtingen voldoen, in het bijzonder wanneer hij/zij verbonden is aan een galerie. Deze druk verstoort het natuurlijke creatieve proces.

Acceptatie en erbij horen: Omdat kunstenaars de neiging hebben ‘outside the box’ te denken, worden we niet altijd geaccepteerd in de diverse gemeenschappen waar we bij aangesloten zijn. Het gevoel te hebben aan de kantlijn te staan of zelfs te worden afgewezen is ontmoedigend en kan ons emotioneel uitputten. Hoewel volwassen kunstenaars niet afhankelijk horen te zijn van lof of kritiek, hebben we het allemaal nodig om ergens bij te horen. Kunstenaars in verschillende landen en gemeenschappen worden op diverse manieren gecensureerd en vervolgd, omdat ze zich niet conformeren aan de status quo in hun denken of expressie en ze dus niet passen in de standaardhokjes van de betreffende samenlevingen.

Valse identiteiten: Kunstenaars moeten leven met de mythen en clichés die het kunstenaarschap omhullen: lui, losbandig, hysterisch, drugsgebruiker, etc. Of met de geromantiseerde identiteit van een gedreven genie of zelfs een profeet.

Genderproblemen: Vrouwen in de kunstwereld strijden nog steeds voor gelijkheid en hebben te maken met diverse vormen van vrouwenhaat. Op sommige plaatsen kan seksuele voorkeur ook een hindernis vormen voor het maken of exposeren van werk.

Onderwaardering en gebrek aan respect: Kunstenaars krijgen niet altijd betaald voor het werk waarvoor ze zijn opgeleid, maar moeten er baantjes naast doen of lesgeven om hun werk te kunnen blijven doen. Omdat ze geen geld verdienen met iets waarvoor ze soms zelfs een universitaire graad hebben behaald, ontvangen ze geen waardering van hun gemeenschap of familie.

Gevoeligheid: Kunstenaars zijn vaak erg gevoelig en dus erg kwetsbaar.

Schoonheid

Ik heb gemerkt dat ik iets wat ik nu maar even 'schoonheid' zal noemen nodig heb om mij goed te voelen. Ik zal dit uitleggen aan de hand drie incidenten uit mijn leven...

Toen ik in een stad in het noorden van Canada woonde, waar de winters zo'n acht maanden duren, was ik samen met vrienden bezig een christelijke boekwinkel op te zetten en wilden we bloemen voor de opening. Ik ging naar de bloemist die net alle lentebloemen had binnengekregen; tulpen, narcissen en hyacinthen, en toen ik de deur van de winkel opende werden mijn zintuigen overvallen door een stortvloed aan kleuren en geuren en barstte ik in tranen uit! Ik had zolang vooral kleur gemist, dat het voelde alsof ik getuige was van een opstanding uit de dood.

Een andere keer, toen ik door een bijzonder moeilijke periode in mijn leven ging waarbij ik worstelde met de vraag of ik nu wel of niet een kunstenaar was en wat God van mij vroeg, kreeg ik van een vriendin, die zelf wegens een zware depressie drie maanden het bed moest houden, een grote amberkleurige glazen dobber. Toen ik deze tegen het licht hield en er doorheen keek, voelde het alsof ik een grote teug verfrissend water dronk. Ik voelde het lichamelijk. Het tilde mij uit mijn depressie en deed me herleven.

Toen ik later in mijn atelier in Toronto ziek in bed lag en ik niet wist of ik nu psychisch of fysiek iets mankeerde omdat dit nu eenmaal zo nauw samenhangt, werd ik op een ochtend wakker en wist ik wat ik nodig had: geel. In die periode schilderde ik met olieverf en dus verzamelde ik alle gele tubes die ik maar kon vinden, van donkeroker tot heldergeel en ik schilderde de hele dag op een heel groot doek: met geel! Aan het eind van de dag was ik helemaal genezen. En hoewel ik besef dat het schilderen zelf mij ook uit mezelf heeft getrokken, geloof ik ook dat mijn ziel toen die specifieke kleur nodig had. Als extra bonus maakte ik nog meer gele schilderijen die ik later verkocht.

Het is natuurlijk moeilijk om schoonheid te definiëren, maar mensen die in een omgeving zonder kleur of licht moeten leven, lijden psychologisch. Als kunstenaar ben ik hier bijzonder gevoelig voor en als ik het langdurig zonder moet stellen raak ik gedeprimeerd en lusteloos.

Er zijn veel soorten depressie en eveneens veel sprookjes over creativiteit en emoties. Naarmate er meer onderzoek wordt gedaan naar onze hersenen, begrijpen we meer van de relatie tussen geestelijke gezondheid en creativiteit. Ondertussen zou het goed zijn als we met meer openheid over deze dingen zouden praten. Er zijn zoveel creatieve mensen die zichzelf van het leven beroven of die zo ontmoedigd of moedeloos zijn dat ze niet tot hun bestemming kunnen komen of hun creatieve gaven leren investeren.

Ik weet uit ervaring (20 jaar onderwijs en organiseren van gemeentelijke kunstprogramma’s) dat zelfs de meest basale steun en bemoediging levens kan veranderen, ja zelfs redden. We hebben het allemaal nodig om te horen dat we waardevol zijn. Misschien hebben we dit als kunstenaars gewoon net iets meer nodig!

Geluk?

Toen ik wist dat ik zou meewerken aan een workshop over depressie, dacht ik ten slotte na over geluk. Stellen wij ons ten doel om, als wij niet altijd depressief willen zijn, altijd gelukkig te zijn? De wens van het posthumanisme om het lijden uit de wereld te verwijderen roept bij mij vragen op over de waarde van het lijden. Hoewel we als christenen met compassie dienen te strijden tegen dingen die lijden veroorzaken, betekent dit dat we in dit leven een utopia verwachten?

Alle authentieke mensen die ik ken zijn door diverse vormen van lijden heen gegaan. Hoewel het lijden op zich niet altijd helpt of nodig is (zoals pijnlijke spieren nodig zijn als je voor een race traint), kan lijden ons meer mens maken, menselijker. En er is een belofte voor degenen die hebben geleden en die de troost van God kennen: zij zijn beter in staat anderen te begrijpen en te troosten (2 Korintiërs 1:3-4). 

Maar het wordt problematisch als we denken dat het leven alleen goed is als we niet lijden. Hoe moeten we dan omgaan met een vers zoals: ‘Aan u is de genade geschonken niet alleen in Christus te geloven, maar ook omwille van hem te lijden..." (Filippenzen 1:29)?

Het is niet productief om gedeprimeerd te zijn, in het bijzonder om ernstig depressief te zijn en niet meer te functioneren, of je jezelf nu creatief beschouwt of niet. Maar misschien is ons uiteindelijke doel niet om ‘gelukkig’ te zijn. Misschien zijn er wel mooiere, diepere schatten te vinden op de moeilijke plaatsen van het leven.

‘Iemand die ik liefhad gaf me ooit een doos vol duisternis. Het duurde jaren voordat ik begreep dat ook dit een geschenk was.’ Mary Oliver

******

Betty Spackman is een Canadese multimedia installatiekunstenares die heeft lesgegeven aan diverse universiteiten in Canada en de VS. Haar video- en installatieprojecten zijn tentoongesteld op prominente plaatsen in Europa en Canada. Spackman is de auteur van A Profound Weakness: Christians and Kitsch (Piquant Editions, 2005). Ze werkt aan een boek over haar eigen worstelingen als kunstenaar/christen/mens en de prijs van het ja-zeggen tegen het creatieve proces. 

De website voor het CCCA Arts Symposium van het Center for Christianity and Culture aan BIOLA University in La Mirada, California, is http://ccca.biola.edu/conference/.


Meer:

05 november 2018 / Het beeld na de beeldenstorm

door Jacolien Wubs

Er is zoiets als een vroege protestantse beeldcultuur. Na de Beeldenstorm en Reformatie werd gezocht naar nieuwe manieren om de kerkruimte in te richten en te verfraaien.

Lees meer...


11 oktober 2018 / The Turn Club

door Grady van den Bosch

Het is bijzonder inspirerend om kunstenaars van allerlei slag te ontmoeten, die net als jij idealen hebben voor een betere samenleving.

Lees meer...


13 september 2018 / Kunstenaarsechtpaar Berry en Janny Brugman

door Jan van der Kolk

Om goed te kunnen werken, wilden ze met rust gelaten worden. Het gevoel van onafhankelijkheid gaf hun rust en vrijheid. 

Lees meer...


09 augustus 2018 / Portret Florence de Werquignoeul

door Koenraad De Wolf

Dit portret vertelt het (vergeten) verhaal van de Contrareformatie en de heropbloei van het kloosterleven in de Zuidelijk Nederlanden.

Lees meer...


13 juli 2018 / Neo Rauch in Zwolle

door Marieke Herweijer

Juist door de confrontatie met de absurdistische kant van het leven intrigeert het werk van Neo Rauch.

Lees meer...


17 mei 2018 / Toespraak van Herwi Rikhof

bij de presentatie van zijn nieuwe boek over de Cenakelkerk van de Heilig Landstichting

‘Ik heb deze kerk leren waarderen als een echte kerk.’ 

Lees meer...


23 april 2018 / Lodewijk Schelfhout. Nederlands eerste kubist

door Lisette Almering-Strik

Het is lastig om Lodewijk Schelfhout te plaatsen binnen de Nederlandse kunsthistorie. 

Lees meer...


04 april 2018 / Blog van Rikko Voorberg

Blog over de kunst van het oefenen

'Nou,' zei hij, 'ga maar doen wat jij moet doen, daar valt vanzelf een vorm omheen.'

Lees meer...


15 maart 2018 / Bijbelse vrouwen als aartsmoeders

door Wim Eikelboom

De Zwolse beeldhouwer Thijs Kwakernaak maakte tien houten beelden van vrouwen uit de Bijbel. Stuk voor stuk beelden met een sterk karakter.

Lees meer...


23 februari 2018 / Creativiteit en kijken met het hart

door Gottfrid van Eck

Als we volwassen worden, zullen we hopelijk ontvankelijk blijven voor het wonder van het leven en ruimte blijven scheppen voor het niet-zichtbare. 

Lees meer...


30 januari 2018 / Adri Geelhoed over liturgische kleden

Liturgische kleden geven kleur aan het kerkelijk jaar en herinneren de kerkganger daaraan, net zoals de gezangen die gezongen worden. 

Lees meer...


01 januari 2018 / Recensie Oog in Oog van Kick Bras

door Marieke Herweijer

Kick Bras schrijft over meditatie, spiritualiteit en mystiek. In dit boek focust hij op de christelijke mystiek en hoe die terugkomt in de beeldende kunst. 

Lees meer...


06 december 2017 / ArtWay Nieuwsbrief December 2017

Wim Eikelboom, voorzitter van ArtWay, praat u bij over het reilen en zeilen van ArtWay in het afgelopen jaar.

Lees meer...


14 november 2017 / Nieuwe maatschappelijke spiritualiteit in de kerk

Zoals in andere steden krijgt ook in Zwolle het kerkgebouw een andere betekenis. De oude kerk in het centrum is hier omgedoopt tot ‘Het Academiehuis, de Grote Kerk Zwolle’.

Lees meer...


24 oktober 2017 / René van Tol over film Opstanding van het lichaam

De kunst van nu neigt naar het conceptuele. Deze neiging heeft tot gevolg dat de kunstenaars steeds meer het weerbarstige van de fysieke werkelijkheid gaan mijden. 

Lees meer...


04 oktober 2017 / Een beeldroman van Liesbeth Labeur

Dit boek laat de verwarring en de geloofsvragen zien van een slachtoffer van incest in een reformatorisch milieu, die het geheim van misbruik met zich meedraagt.

Lees meer...


08 september 2017 / Janpeter Muilwijk over Om Mattia en zelfdoding

Dood. Deze tentoonstelling is er om Mattia, Julia Mattia. Haar naam betekent Jeugdig, Geschenk van God. Zij stierf op 1 oktober 2015 door zelfdoding na een intens leven van begaafdheid, liefde en ziekte. 

Lees meer...


23 augustus 2017 / Het goede, het ware en het schone

Goedheid, waarheid en schoonheid behoren tot Gods esthetische normen. Een christelijke benadering van kunst staat dus tegenover de postmoderne aanname dat er geen absolute waarden zijn.

Lees meer...


04 juli 2017 / Fons Litjens: Een halve kerk voor Halfweg

Wie nu de kerk van Halfweg binnenkomt wordt overdonderd door een achterwand, die het zonlicht filtert en de ruimte vult met een warm en geel licht. Het hele raam is gevuld met mensen.

Lees meer...


24 juni 2017 / Heilige beelden en gehoorzame ogen

Stil worden bij een beeld van Christus herinnert mij eraan wiens beelddrager ik ben. Dit neem ik mee gedurende de dag als andere beelden mij iets anders proberen te vertellen.

Lees meer...


02 juni 2017 / Pelgrimeren in Groningen

Onlangs is de Stichting Pelgrimeren In Groningen van start gegaan met 2300 km pelgrimsroutes in de provincie Groningen. Alle middeleeuwse kerken en oude kloosterterreinen zijn in de routes opgenomen.

Lees meer...


04 april 2017 / MMC Schobbe in de W. de Zwijgerkerk, Amsterdam

Kunst in dienst van de kerk, de kerk in dienst van de kunst

door Marleen Hengelaar-Rookmaaker

Lees meer...


07 maart 2017 / Maatschappelijk betrokken kunst

Een discussieopener door Adrienne Dengerink Chaplin

Sommige kunstenaars hebben vanwege hun groeiende ontevredenheid met de kunstwereld de overstap gemaakt naar de geëngageerde kunst. 

Lees meer...


01 februari 2017 / De zeven werken van barmhartigheid

Het jaar van barmhartigheid is alweer voorbij, maar het is en blijft een belangrijk thema. Hoe dachten onze middeleeuwse voorouders hierover? Dit veelluik van de Meester van Alkmaar laat het ons zien.

Lees meer...


03 januari 2017 / Aniko Ouweneel over christelijke kunst

De kunstenaar daagt ons uit en moedigt ons aan om te zoeken naar de bron van onze adem, van wat ons leven de moeite waard maakt en van ons verlangen naar een verlossende harmonie.

Lees meer...


09 december 2016 / Nieuwsbrief ArtWay december 2016

Like an imitation of a good thing past, these days of darkness surely will not last. Jesus was here and he is coming again, to lead us to the festival of friends.

Lees meer...


01 november 2016 / Ally Gordon over religie in de hedendaagse kunst

Laten we een wandeling maken langs een paar musea in Londen. Tijdens deze wandeling wil ik de plaats van religie in de hedendaagse kunst overdenken.

Lees meer...


30 september 2016 / Janna Beek over kunst in psychotherapie

Stel u voor dat u naar een schilderij of beeldhouwwerk kijkt. Dit werk roept ‘iets’ in u op. ‘Iets’ in uw binnenwereld, waar u zich nog niet bewust van bent, is geraakt. ‘Iets’ dat wacht op herkenning. 

Lees meer...


01 september 2016 / H.R. Rookmaaker: Spreekt kunst vanzelf?

Kunst is noch slechts een middel tot een doel, noch een religie, noch een activiteit voor een klein groepje uitverkorenen, noch een puur wereldse bezigheid. Geen van deze opvattingen over kunst doet recht aan de creativiteit waarmee God de mens heeft uitgerust. 

Lees meer...


29 juli 2016 / Joost de Wal over Verspijkerd en verzaagd

Veel heiligen- en devotiebeelden, vaak van gips, werden door de pastoors aan de straat gezet. En vervolgens…, vervolgens vinden we ze terug in de hedendaagse kunst. Wat doen ze daar? Betekenen ze nog iets?

Lees meer...


30 juni 2016 / Wessel Stoker over hedendaagse religieuze kunst

Mijn vraag bij de prachtige tentoonstelling The Problem of God is of de curator Isabelle Malz in de catalogus aan de kijker wel een adequate uitleg geeft van kunst als religieuze kunst. 

Lees meer...


19 mei 2016 / Johannes Wickert klaagt inhumaan asielbeleid aan

Johannes Wickert is een van de zeldzame hedendaagse kunstenaars die een maatschappijkritische rol opneemt. En niet alleen in zijn schilderijen. 

Lees meer...


27 april 2016 / Marleen Hengelaar: Het onvervangbare beeld

Het beeld speelt een geheel eigen, onvervangbare rol in het leven van een mens. We kunnen het beeld als goede gave van God op een positieve en opbouwende manier in ons leven inzetten.

Lees meer...


06 april 2016 / Reinier Sonneveld over linksige kitsch

Die handen van alle leeftijden en kleuren, die bloemen daardoorheen, en dan die wonderlijke kleurbewerking. Het is allemaal reuzesympathiek, maar ja, dat maakt iets nog geen kunst.

Lees meer...


12 maart 2016 / Ned Bustard: De Bijbel is niet veilig

De Bijbel is een boek over gewone mensen die niet alleen geestelijke wezens zijn, maar ook hebzuchtig, berooid, haatdragend, hoopvol, egoïstisch en seksueel.

Lees meer...


24 februari 2016 / Wilma Wagenaar: Joost Zwagerman en Marc Mulders

Zwagerman schildert een zuigend zwart universum, in de steek gelaten door een onverschillige, liefdeloze god. Ten langen leste wendt hij zich af van religie en wijdt zich aan de kunst. 

Lees meer...


11 februari 2016 / Robb Ludwick: Opnieuw leren kijken

Het is een gave van Abigail Tulis om ongewone combinaties heel gewoon te laten lijken, zodat de kijker uitgenodigd en misschien uitgedaagd wordt om opnieuw te leren kijken.

Lees meer...


26 januari 2016 / Timon Ramaker: Kunst is broodnodig
Kunst is geen leuk extraatje, maar broodnodig in de wereld van vandaag. In een wereld die barst van clichés en onbegrip kan kunst verrassen en verbinden.
Lees meer...


14 januari 2016 / Kunst als onderdeel van de theologiestudie

Niet alleen christelijke kunst is voor de theologieopleiding belangrijk. Ook wereldse kunst is belangrijk omdat je je als theoloog altijd verhoudt tot de samenleving waarin je je bevindt.

Lees meer...