ArtWay.eu
ArtWay

Schoonheid is een daad van verzet. Ruth Naomi Floyd

Nieuwe maatschappelijke spiritualiteit in de kerk

De nieuwe 'maatschappelijke spiritualiteit' in het Academiehuis, de Grote Kerk Zwolle

Met een koppeling naar het kunstwerk Light van Jan Pieter Gootjes, die tijdens de tentoonstelling van de Belangenvereniging Zwolse Kunstenaars exposeerde

door Marieke Herweijer

Ik belde aan en niet lang daarna ging de deur met een zwaai open. 'Welkom Marieke,' klonk haar stem. We liepen door verschillende kamers van het oude gebouw. De sfeer was prettig. Het was rustig, ondanks de imposante muziek van Toon Haagen die aan het oefenen was op het orgel. We liepen door de kerk. Onze stemmen klonken hol in de ruimte. Het licht scheen door de ramen naar binnen. We liepen de trap op naar de consistorie. De consistorie rook naar verf. Onlangs zijn de muren teruggebracht naar hun authentieke kleur: oudroze. De bladgouden details staan in prachtig contrast met deze kleur. Wij gingen zitten bij het raam. Met een bekertje koffie op de tafel en uitzicht op de dansende takken van de bomen. Ook hier scheen het zonlicht naar binnen.

Mariska van Beusichem is de stadspastor van Zwolle. Ze weet veel van de ontwikkelingen van De Grote Kerk, zit dicht op de huid van het gebouw. Vandaar dat ik graag met haar van gedachten wissel. Zo vertelde ze me over de steun vanuit de gemeente voor de plannen van de Grote Kerk.

Zoals in andere steden krijgt ook in Zwolle het kerkgebouw een andere betekenis. Er vinden steeds meer nevenactiviteiten plaats naast de gebruikelijke diensten op zondag. In de gebouwen, waarin soms al vanaf de middeleeuwen mensen kwamen om het luchtledige gat te laten vullen door God, zie je terugloop in kerkgangers. In Zwolle is de Grote Kerk omgedoopt tot ‘het Academiehuis, de Grote Kerk Zwolle’. Naast aan ‘onze’ bekende God wordt er nu ook aandacht besteed aan andere vormen van geloof, zoals deze tot uiting komen in de kunst – in de brede zin van het woord – beeldende kunst, muziek en andere kunstvormen, middels tentoonstellingen, concerten en uitvoeringen. Ook wordt er steeds meer ruimte geboden aan lezingen en colleges. De gemeente wil de metamorfose financieel ondersteunen met een eenmalige bijdrage van een miljoen euro. Het doel dat de ‘nieuwe kerkmakers’ voor ogen hebben is een aantrekkelijke plek te zijn voor culturele en educatieve activiteiten.

De Grote Kerk komt uit een experimenteerfase waarin allerlei recepten werden uitgeprobeerd. Met de komst van de nieuwe directeur zullen constructief veranderingen doorgevoerd worden. Ik focus me in deze blog op de verschillende activiteiten in deze ‘nieuwe kerk’. Wat werkt wel en wat niet in een historisch gebouw als dit? Ik ben benieuwd. Ook ben ik nieuwsgierig naar wat er te zeggen valt over de godsbeleving in de evenementen.

Ik begin bij de tentoonstelling van de Belangenvereniging Zwolse Kunstenaars. Deze tentoonstelling was te zien van 22 augustus t/m 16 september 2017. Een bekende christelijke kunstenaar die tussen de exposanten zijn beeldtaal verkondigde, is Jan Pieter Gootjes (1950). Ik zal een korte impressie geven van de tentoonstelling, waarna ik er een werk uitlicht dat mij aansprak om zijn spirituele kracht. Ik vergelijk dit werk met ander werk uit de tentoonstelling dat minder godsbeleving toelaat in mij.

De kunstenaars die meededen aan deze tentoonstelling maakten figuratief als ook abstracte, conceptuele werken. Er zijn ook kunstenaars bij die er geen touwtjes om winden om met herkenbare symbolen het christelijke geloof zichtbaar te maken. Hier en daar spoorde ik namelijk in het beeldende werk een zoeken naar God. Niet alle beelden vond ik van kwaliteit maar de beelden ‘met een naar God verwijzende’ beeldtaal achtte ik nobel en passend in een gebouw als dit.

Light. Een schilderij van Jan Pieter Gootjes.

Jan Pieter Gootjes weet echter treffend kenmerken van het evangelie te verbeelden. Het werk Light raakt iets in mij, zoals ook tijdens het gesprek met Mariska het licht onverwachts van buiten naar binnen op mijn huid viel. De kleurrijke doeken van Gootjes, waarin herkenbare motieven en expressieve ladders, lijken bij het eerste aanschouwen ‘simpele’ beeldtaal te bevatten. Het zijn losse streken, met hier en daar een figuratief element…

Maar het werk Light, dat me overigens sterk doet denken aan werken van Rothko (abstract expressionisme, 1903-1970), heeft geen figuratief element, maar roept toch herkenning op. Licht is niet iets op zich, lijkt het werk mij te vertellen, maar is er achter alles, is overal onderhuids aanwezig.

De vibrerende ‘ramen’, zoals ik de paarse, donkere vormen interpreteer, dansen in het licht. Mark Rothko maakte schilderijen, die sterk spiritueel van aard waren. Zijn kleurvlakken bewegen voor je ogen. Dat zie ik terug in de zwevende kleurvlakken van Jan Pieter Gootjes. Echter waar Rothko met zijn latere werken een duistere kant in mij triggert, spreken de werken van Gootjes een hoop uit die aanlokkend is.

Het schilderij Light is werk met een niet expliciete verwijzing naar God, maar een beeld en een beeldtaal die wel in mijn hart schrijft waar het om draait: de gemeenschap met God en een verlangen naar licht in dit leven. Licht door de ramen van een gebouw, licht door de ogen van een gesprekspartner die tegenover je zit en je aankijkt, licht in de programmering van een ‘Academiehuis’ als dit.

Ik hoop dat het onderwerp ‘God’ niet verduisterd wordt door het ‘belijden’ van kunst, muziek, studies en het geld wat daarmee verdiend wordt. De onderwerpen die nu in de kerk een plek krijgen, raken de geestelijke wetenschap, maar zullen ze ook Gods geest ademen? Ik hoop en vertrouw erop dat de vormen van educatie en cultuur die steeds meer een plek krijgen in ‘het Academiehuis, de Grote Kerk’, een middel zijn tot een gesprek over hoopvolle zaken, ‘het licht’ of een ‘maatschappelijke spiritualiteit’ – woorden die ik heb onthouden van mijn koffiemoment met Mariska.

Wat mij betreft ligt de uitdaging daar waar deze woorden zichtbaar (en hoorbaar) worden in de programmering van dit Academiehuis; hoe ze tastbaar worden, zoals in het kunstwerk Light dat tijdens de expositie van de Belangenvereniging Zwolse Kunstenaars de blikvanger was.

*****

Marieke Herweijer (24) is als docent Beeldende Kunst en Vormgeving afgestudeerd aan ArtEZ en is nu werkzaam als museumdocent, tekstschrijver en beeldmaker. Ze heeft een atelier in Zwolle. 


Meer:

09 augustus 2018 / Portret Florence de Werquignoeul

door Koenraad De Wolf

Dit portret vertelt het (vergeten) verhaal van de Contrareformatie en de heropbloei van het kloosterleven in de Zuidelijk Nederlanden.

Lees meer...


13 juli 2018 / Neo Rauch in Zwolle

door Marieke Herweijer

Juist door de confrontatie met de absurdistische kant van het leven intrigeert het werk van Neo Rauch.

Lees meer...


17 mei 2018 / Toespraak van Herwi Rikhof

bij de presentatie van zijn nieuwe boek over de Cenakelkerk van de Heilig Landstichting

‘Ik heb deze kerk leren waarderen als een echte kerk.’ 

Lees meer...


23 april 2018 / Lodewijk Schelfhout. Nederlands eerste kubist

door Lisette Almering-Strik

Het is lastig om Lodewijk Schelfhout te plaatsen binnen de Nederlandse kunsthistorie. 

Lees meer...


04 april 2018 / Blog van Rikko Voorberg

Blog over de kunst van het oefenen

'Nou,' zei hij, 'ga maar doen wat jij moet doen, daar valt vanzelf een vorm omheen.'

Lees meer...


15 maart 2018 / Bijbelse vrouwen als aartsmoeders

door Wim Eikelboom

De Zwolse beeldhouwer Thijs Kwakernaak maakte tien houten beelden van vrouwen uit de Bijbel. Stuk voor stuk beelden met een sterk karakter.

Lees meer...


23 februari 2018 / Creativiteit en kijken met het hart

door Gottfrid van Eck

Als we volwassen worden, zullen we hopelijk ontvankelijk blijven voor het wonder van het leven en ruimte blijven scheppen voor het niet-zichtbare. 

Lees meer...


30 januari 2018 / Adri Geelhoed over liturgische kleden

Liturgische kleden geven kleur aan het kerkelijk jaar en herinneren de kerkganger daaraan, net zoals de gezangen die gezongen worden. 

Lees meer...


01 januari 2018 / Recensie Oog in Oog van Kick Bras

door Marieke Herweijer

Kick Bras schrijft over meditatie, spiritualiteit en mystiek. In dit boek focust hij op de christelijke mystiek en hoe die terugkomt in de beeldende kunst. 

Lees meer...


06 december 2017 / ArtWay Nieuwsbrief December 2017

Wim Eikelboom, voorzitter van ArtWay, praat u bij over het reilen en zeilen van ArtWay in het afgelopen jaar.

Lees meer...


24 oktober 2017 / René van Tol over film Opstanding van het lichaam

De kunst van nu neigt naar het conceptuele. Deze neiging heeft tot gevolg dat de kunstenaars steeds meer het weerbarstige van de fysieke werkelijkheid gaan mijden. 

Lees meer...


04 oktober 2017 / Een beeldroman van Liesbeth Labeur

Dit boek laat de verwarring en de geloofsvragen zien van een slachtoffer van incest in een reformatorisch milieu, die het geheim van misbruik met zich meedraagt.

Lees meer...


08 september 2017 / Janpeter Muilwijk over Om Mattia en zelfdoding

Dood. Deze tentoonstelling is er om Mattia, Julia Mattia. Haar naam betekent Jeugdig, Geschenk van God. Zij stierf op 1 oktober 2015 door zelfdoding na een intens leven van begaafdheid, liefde en ziekte. 

Lees meer...


23 augustus 2017 / Het goede, het ware en het schone

Goedheid, waarheid en schoonheid behoren tot Gods esthetische normen. Een christelijke benadering van kunst staat dus tegenover de postmoderne aanname dat er geen absolute waarden zijn.

Lees meer...


04 juli 2017 / Fons Litjens: Een halve kerk voor Halfweg

Wie nu de kerk van Halfweg binnenkomt wordt overdonderd door een achterwand, die het zonlicht filtert en de ruimte vult met een warm en geel licht. Het hele raam is gevuld met mensen.

Lees meer...


24 juni 2017 / Heilige beelden en gehoorzame ogen

Stil worden bij een beeld van Christus herinnert mij eraan wiens beelddrager ik ben. Dit neem ik mee gedurende de dag als andere beelden mij iets anders proberen te vertellen.

Lees meer...


02 juni 2017 / Pelgrimeren in Groningen

Onlangs is de Stichting Pelgrimeren In Groningen van start gegaan met 2300 km pelgrimsroutes in de provincie Groningen. Alle middeleeuwse kerken en oude kloosterterreinen zijn in de routes opgenomen.

Lees meer...


04 april 2017 / MMC Schobbe in de W. de Zwijgerkerk, Amsterdam

Kunst in dienst van de kerk, de kerk in dienst van de kunst

door Marleen Hengelaar-Rookmaaker

Lees meer...


07 maart 2017 / Maatschappelijk betrokken kunst

Een discussieopener door Adrienne Dengerink Chaplin

Sommige kunstenaars hebben vanwege hun groeiende ontevredenheid met de kunstwereld de overstap gemaakt naar de geëngageerde kunst. 

Lees meer...


01 februari 2017 / De zeven werken van barmhartigheid

Het jaar van barmhartigheid is alweer voorbij, maar het is en blijft een belangrijk thema. Hoe dachten onze middeleeuwse voorouders hierover? Dit veelluik van de Meester van Alkmaar laat het ons zien.

Lees meer...


03 januari 2017 / Aniko Ouweneel over christelijke kunst

De kunstenaar daagt ons uit en moedigt ons aan om te zoeken naar de bron van onze adem, van wat ons leven de moeite waard maakt en van ons verlangen naar een verlossende harmonie.

Lees meer...


09 december 2016 / Nieuwsbrief ArtWay december 2016

Like an imitation of a good thing past, these days of darkness surely will not last. Jesus was here and he is coming again, to lead us to the festival of friends.

Lees meer...


01 november 2016 / Ally Gordon over religie in de hedendaagse kunst

Laten we een wandeling maken langs een paar musea in Londen. Tijdens deze wandeling wil ik de plaats van religie in de hedendaagse kunst overdenken.

Lees meer...


30 september 2016 / Janna Beek over kunst in psychotherapie

Stel u voor dat u naar een schilderij of beeldhouwwerk kijkt. Dit werk roept ‘iets’ in u op. ‘Iets’ in uw binnenwereld, waar u zich nog niet bewust van bent, is geraakt. ‘Iets’ dat wacht op herkenning. 

Lees meer...


01 september 2016 / H.R. Rookmaaker: Spreekt kunst vanzelf?

Kunst is noch slechts een middel tot een doel, noch een religie, noch een activiteit voor een klein groepje uitverkorenen, noch een puur wereldse bezigheid. Geen van deze opvattingen over kunst doet recht aan de creativiteit waarmee God de mens heeft uitgerust. 

Lees meer...


29 juli 2016 / Joost de Wal over Verspijkerd en verzaagd

Veel heiligen- en devotiebeelden, vaak van gips, werden door de pastoors aan de straat gezet. En vervolgens…, vervolgens vinden we ze terug in de hedendaagse kunst. Wat doen ze daar? Betekenen ze nog iets?

Lees meer...


30 juni 2016 / Wessel Stoker over hedendaagse religieuze kunst

Mijn vraag bij de prachtige tentoonstelling The Problem of God is of de curator Isabelle Malz in de catalogus aan de kijker wel een adequate uitleg geeft van kunst als religieuze kunst. 

Lees meer...


09 juni 2016 / Betty Spackman: Depressie en creativiteit

Als je een ronde pin bent en je een vierkante pin moet worden om in de hokjes van de samenleving te passen, is dat op z'n zachtst gezegd pijnlijk.

Lees meer...


19 mei 2016 / Johannes Wickert klaagt inhumaan asielbeleid aan

Johannes Wickert is een van de zeldzame hedendaagse kunstenaars die een maatschappijkritische rol opneemt. En niet alleen in zijn schilderijen. 

Lees meer...


27 april 2016 / Marleen Hengelaar: Het onvervangbare beeld

Het beeld speelt een geheel eigen, onvervangbare rol in het leven van een mens. We kunnen het beeld als goede gave van God op een positieve en opbouwende manier in ons leven inzetten.

Lees meer...


06 april 2016 / Reinier Sonneveld over linksige kitsch

Die handen van alle leeftijden en kleuren, die bloemen daardoorheen, en dan die wonderlijke kleurbewerking. Het is allemaal reuzesympathiek, maar ja, dat maakt iets nog geen kunst.

Lees meer...


12 maart 2016 / Ned Bustard: De Bijbel is niet veilig

De Bijbel is een boek over gewone mensen die niet alleen geestelijke wezens zijn, maar ook hebzuchtig, berooid, haatdragend, hoopvol, egoïstisch en seksueel.

Lees meer...


24 februari 2016 / Wilma Wagenaar: Joost Zwagerman en Marc Mulders

Zwagerman schildert een zuigend zwart universum, in de steek gelaten door een onverschillige, liefdeloze god. Ten langen leste wendt hij zich af van religie en wijdt zich aan de kunst. 

Lees meer...


11 februari 2016 / Robb Ludwick: Opnieuw leren kijken

Het is een gave van Abigail Tulis om ongewone combinaties heel gewoon te laten lijken, zodat de kijker uitgenodigd en misschien uitgedaagd wordt om opnieuw te leren kijken.

Lees meer...


26 januari 2016 / Timon Ramaker: Kunst is broodnodig
Kunst is geen leuk extraatje, maar broodnodig in de wereld van vandaag. In een wereld die barst van clichés en onbegrip kan kunst verrassen en verbinden.
Lees meer...


14 januari 2016 / Kunst als onderdeel van de theologiestudie

Niet alleen christelijke kunst is voor de theologieopleiding belangrijk. Ook wereldse kunst is belangrijk omdat je je als theoloog altijd verhoudt tot de samenleving waarin je je bevindt.

Lees meer...